Een anemoonvis of clownvis kijkt vanuit een anemoon naar buiten. q phia/Wikimedia Commons/CC BY-SA 2.0

'Nemo's' zijn afhankelijk van hun anemonen voor hun voortbestaan, en die anemonen doen het niet al te best

Voor het voortbestaan van de clownvis zijn niet de genen maar zijn habitat, zijn leefmilieu, bepalend. De staat van de anemoon waarin hij zijn toevlucht zoekt, bepaalt zijn reproductief succes, zo blijkt uit onderzoek. Anemonen staan onder druk door de opwarming van de oceanen, en dat maakt de vissen extra kwetsbaar zeggen de onderzoekers. Zelf zullen ze immers niet in staat zijn zich genetisch aan te passen aan de snelle veranderingen in hun leefmilieu door de opwarming van de oceanen.

De oranje-wit gespreepte anemoonvis of clownvis - Amphirion percula - werd wereldwijd bekend en populair door de animatiefilm 'Finding Nemo' uit 2003.

Naar de visjes werd de afgelopen tien jaar ook onderzoek gedaan door onderzoekers van het Franse Centre National de la Recherche Scientifique (CNRS),  de Woods Hole Oceanographic Institution (WHOI), de James Cook-universiteit (JCU) in Australië en andere universiteiten en onderzoeksinstellingen.

Mariene wetenschappers ontdekten voor het eerst dat de overleving van deze vis weinig te maken heeft met diens goede genen, maar veel meer met de plaats waar hij toevallig geboren is en verblijft.

Een clownvisje in een anemoon.

Genen niet van tel

De natuurlijke habitat van de clownvis is de anemoon, maar geen twee anemonen zijn gelijk. Volgens onderzoeker Geoff Jones van JCU is het reproductieve succes - het aantal nakomelingen - van de vissoort bijna volledig afhankelijk van de staat van zijn anemoon.

“Voor een clownvis is het niet van tel wie je bent maar waar je bent”, zegt Jones. “Wat betreft hun genen zijn deze vissen maar zo sterk als hun huis het toelaat. Het komt dus vooral aan op geluk; of ze op de juiste tijd op de juiste plaats zijn.”

“Ook het succes van grote families clownvissen blijkt niets te maken te hebben met hun gemeenschappelijke genen, maar alles met het vinden van de meest geschikte anemoon als woonplaats.”

Die bevinding kwam als een verrassing voor de onderzoekers en het was ook een groot probleem. "Inspanningen om de vissen te beschermen kunnen niet vertrouwen op genetische aanpassing om de clownvissen te beschermen voor de effecten van de klimaatverandering. Het lijkt erop dat Nemo niet in staat zal zijn zichzelf te redden", zei bioloog en medeauteur Simon Thorrold van de WHOI. 

Een clownvis in een anemoon voor de kust van Indonesië. Rickard Zerpe/Wikimedia Commons/CC BY-SA 2.0

Kwaliteit van de anemoon

Tijdens het tien jaar durende onderzoek bij anemoonvissen in de koraalriffen van Kimbe Bay in Papoea-Nieuw-Guinea werd van de volledige vispopulatie dna genomen om te kijken wie de meest succesvolle genen zou hebben.

De conclusie is dat de status van hun genetisch materiaal verwaarloosbaar is voor het voortbestaan van de clownvis maar dat het vinden van een anemoon van hoge kwaliteit veel meer kansen geeft op nakomelingen.

Volgens de wetenschappers komt het voortbestaan van de clownvis dus aan op de goede staat en de gezondheid van koraal en anemonen in de oceanen. Omdat deze mariene ecosystemen onder druk staan door de klimaatverandering en de opwarming van de oceanen, maakt dat de clownvis bijzonder kwetsbaar, waarschuwen ze.

Een clownvis in een anemoon in een aquariumwinkel. AP2007

Habitat die meer en meer degradeert

“Nemo is overgeleverd aan een habitat die steeds meer en meer degradeert”, zegt coauteur van de studie, Serge Planes van het Franse CNRS.

“Het is onredelijk om te denken dat de clownvis zich na verloop van tijd wel genetisch zal aanpassen aan de veranderende omstandigheden”, zegt hij. “Hun toekomst hangt grotendeels af van onze inspanningen om de kwaliteit van hun woonplaatsen te bewaren”, is de eindconclusie van de onderzoekers.

De studie van onderzoekers van het CNRS,  de WHOI, de JCU en andere universiteiten en onderzoeksinstellingen is gepubliceerd in Ecology Letters. Dit artikel is onder meer gebaseerd op een telex van het persbureau IPS.

Meest gelezen