JOKKO

Na de 11.000 uur vrijwilligerswerk voor De Warmste Week: wat moet je weten als je zélf wil "vrijwilligen"?

Naast veel centen heeft De Warmste Week dit jaar ook veel vrijwilligers op de been gebracht. Meer dan 2.600 vrijwilligers hebben alles samen zo'n 11.700 uur de handen uit de mouwen gestoken. Heb je de microbe te pakken? Of wil je beginnen met vrijwilligerswerk? We beantwoorden enkele veelgestelde vragen. 

De Warmste Week draaide dit jaar niet enkel om centen. Onder het motto "voor wie ga jij alles geven" wilde de solidariteitsactie Vlamingen aansporen om "tijd" te schenken, in de vorm van vrijwilligerswerk. Van 5 tot 24 december kon je aan de slag bij een van de vele goede doelen. 

Voor wie de smaak na De Warmste Week te pakken heeft, is er de databank van het Vlaams Steunpunt Vrijwilligerswerk. Daar vind je duizenden organisaties die nog helpende handen kunnen gebruiken. Je kan er op locatie, soort werk of op basis van je beschikbare tijd zoeken naar het vrijwilligerswerk dat bij jou past.

Je kan natuurlijk ook gewoon bellen of mailen naar een organisatie die interessant lijkt. Zo weet je het snelst of je bij hun organisatie en werking past. Weet je niet echt waar jouw talenten liggen? Op iedereenvrijwilliger.be kan je met een korte test een idee krijgen wat voor soort vrijwilligerswerk bij jou past.

Het Vlaams Steunpunt Vrijwilligerswerk ondersteunt het vrijwilligerswerk in Vlaanderen in al haar facetten. Doorheen het jaar ligt de belangrijkste taak van het Steunpunt bij haar helpdeskfunctie: "Er komen veel vragen over kostenvergoedingen, aansprakelijkheid en verzekeringen. Wij richten ons vooral op organisaties, maar ook vrijwilligers kunnen bij ons terecht voor al hun vragen”, zegt directrice Eva Hambach.

Daarnaast biedt het Steunpunt enkele gratis diensten voor organisaties. Dat gaat van een modelovereenkomst die organisaties aan hun vrijwilligers kunnen voorleggen, met daarop alle nodige informatie, tot een gratis vrijwilligersverzekering aan buurtcomités, dartsclubs, vzw’s in opstartfase of vzw’s zonder betaald personeel. 

Vrijwilligers moeten eigenlijk maar aan enkele voorwaarden voldoen. Allereerst moet je in het jaar dat je ermee wil starten 16 jaar zijn of worden. Verder mogen alle burgers uit de Europese Unie, iedereen met een geldige verblijfsvergunning, bepaalde asielzoekers en ja, zélfs Studio Brussel-presentatoren vrijwilligen in heel België:

Het is wel even opletten als je een uitkering, leefloon of ziekte- of invaliditeitsuitkering ontvangt. Dan moet je eerst toestemming krijgen van de RVA, het OCMW of je adviserende dokter. Je kan je uitkering verliezen als je de juiste documenten vergeet in te vullen, maar laat dat geen afknapper zijn. Als werkloze kan vrijwilligerswerk je namelijk zeer goed helpen om je ideale job te vinden. Daarover lees je alles in de laatste vraag.

Er is ook geen limiet op het aantal uren vrijwilligerswerk dat iemand mag doen. In principe mag je 24 uur per dag en 365 dagen op een jaar vrijwilligen.

De rechten en plichten van vrijwilligers zijn opgenomen in een vrijwilligerswet die de laatste keer werd aangepast in 2018. Als vrijwilliger heb je allereerst discretieplicht. Dat betekent dat je niet zomaar gegevens van de organisatie of informatie van mensen die gebruik maken van de vzw mag doorgeven. In bepaalde organisaties kan zelfs beroepsgeheim gelden (bv. bij De Zelfmoordlijn), waarbij verkregen informatie met niemand, ook niet met collega-vrijwilligers gedeeld mag worden.

Daar staat soms in dat de vrijwilliger een bedrag verschuldigd is als hij niet komt opdagen of zijn portretrecht afgeeft

Eva Hambach, Vlaams Steunpunt Vrijwilligerswerk

Daarnaast heb je als vrijwilliger twee rechten: het recht om geïnformeerd te worden en het recht om verzekerd te zijn voor de burgerlijke aansprakelijkheid.

Het recht om geïnformeerd te worden kan een organisatie al invullen door een affiche in haar lokaal te hangen of informatie op haar website te zetten. Maar de beste optie is een individuele vrijwilligersovereenkomst waarin voor beide partijen alles duidelijk staat opgelijst: “Er zijn organisaties die daar goed mee omgaan, maar we horen ook vaak over overeenkomsten die echt te ver gaan”, zegt Eva Hambach van het Vlaams Steunpunt Vrijwilligerswerking. “Daar staat soms in dat de vrijwilliger een bedrag verschuldigd is als hij niet komt opdagen of zijn portretrecht afgeeft.” Informeer je dus altijd goed, zeker als je iets moet ondertekenen.

Het recht om verzekerd te zijn geldt bij de meeste vrijwilligersorganisaties voor schade die de vrijwilliger aan derden toebrengt. Andere, bijkomende verzekeringen zijn niet verplicht en bij zware of steeds terugkomende fouten kan het dat de vrijwilliger zelf de kosten moet dragen. Ook hier de boodschap om de vrijwilligersovereenkomst goed na te lezen.

Vrijwilligerswerk doe je normaal niet om er geld aan te verdienen. Toch zijn organisaties vrij om een kostenvergoeding te geven aan hun vrijwilligers. Dat kan een onkostenvergoeding zijn, waarvoor de vrijwilliger dan bonnetjes moet kunnen voorleggen. Daarnaast is er ook de extra kostenvergoeding, die belastingvrij is. De vrijwilliger mag wel maximum 34.71 euro per dag en 1388.40 euro per jaar ontvangen.

Daarnaast kan ook een kilometervergoeding gegeven worden, voor een maximum van 2.000 km per jaar, wat niet van toepassing is als je vrijwilligerstaak het vervoeren van personen is. 

De laatste betrouwbare cijfers komen uit een onderzoek van de Koning Boudewijnstichting uit 2015. Het Vlaams Steunpunt Vrijwilligerwerk geeft wel aan dat er sindsdien niet zo heel veel veranderd is. Het volledige onderzoek kan je hier vinden, maar we geven in het kort enkele van de belangrijkste cijfers mee.

Als je binnen de EU kijkt, zijn wij maar de middelmaat

Eva Hambach, Vlaams Steunpunt Vrijwilligerswerk

753.243 Vlamingen gaven in het onderzoek aan soms of vaak de handen uit de mouwen te steken voor een goed doel, dat is net geen 14 procent van alle Vlamingen. In Wallonië en Brussel liggen die cijfers al heel wat lager. Daar vrijwilligt respectievelijk 11,7 en 7,2 procent van de inwoners. In absolute cijfers is dat: 

Geslacht is geen bepalende factor. Evenveel mannen als vrouwen doen aan vrijwilligerswerk. Wel opvallend is ook dat het aantal vrijwilligers per leeftijdscategorie vrij gelijk is. Oudere mensen, boven de 60 jaar, engageren zich in verhouding niet meer dan een 20- of 40-jarige. In absolute cijfers zijn er wel meer 60-plussers die vrijwilligen, maar dat valt te verklaren door de vergrijzing in België.

Een belangrijke nuance is wel dat één op twee vrijwilligers aangaf slechts enkele keren of zelfs maar één keer een vrijwillige prestatie leverde. Volgens Eva Hambach kan het aantal vrijwilligers best nog omhoog: “Als de drempel wat verlaagd zou worden, is er nog een groeimarge. Als je binnen de EU kijkt, zijn wij maar de middelmaat.”

Op die vraag antwoordt Eva Hambach van het Vlaams Steunpunt Vrijwilligerswerk liever niet: “Als je die moeilijke vraag beantwoordt, stoot je al snel andere sectoren tegen het hoofd.”

Uit de cijfers van 2015 blijkt in elk geval dat vooral de zorgsector weinig vrijwilligers aantrekt. Dat is deels te verklaren door gespecialiseerde competenties die in de zorg vaak nodig zijn, maar ook door het feit dat zorgtehuizen vaak commerciële aangelegenheden zijn. Daar stelt zich dan snel de vraag of de overheid meer moet investeren in personeel of vrijwilligers bepaalde taken moeten invullen.

Wat De Warmste Week alleszins duidelijk maakte, is dat in elke sector vrijwilligers nodig zijn. Er zijn organisaties die zich inzetten voor oudere mensen, voor dieren, voor kankerpatiënten, voor mensen in armoede, vluchtelingen, bossen, ... . Overal ben je welkom om de handen één keer, soms of vaak uit de mouwen te steken.

“Mensen die vrijwilligerswerk doen, lijken gemiddeld gezonder”, zegt Stijn Baert, professor aan de faculteit Economie van UGent, die samen met Jens Detollenaere onderzoek uitvoerde naar de effecten van vrijwilligerswerk op carrièrekansen en algemene gezondheid. Een oorzakelijk verband konden ze niet bewijzen, maar dat vrijwilligers gezonder waren dan mensen die het nooit doen, was wel duidelijk. Uit voorgaand onderzoek blijken ook de positieve psychologische effecten en de betere bescherming tegen dementie die vrijwilligen kan opleveren. 

Zowel voor de gezondheid als voor de carrière is vrijwilligerswerk belangrijker dan men vermoedt

Stijn Baert, professor UGent

Daarnaast staat vrijwilligerswerk ook zeer goed op je cv. De onderzoekers solliciteerden met aangemaakte profielen voor 288 bestaande vacatures. Daaruit bleek dat je kansen om door werkgevers uitgenodigd te worden op een gesprek sterk stijgen als je vrijwilligerswerk op je cv hebt staan. “Voor de profielen uit kansengroepen nam het zelfs de discriminatiefactor weg. Dus zowel voor de gezondheid als voor de carrière is vrijwilligerswerk belangrijker dan men vermoedt”, stelt professor Baert. 

Bekijk hier de reportage" van "Het Journaal":

Video player inladen...