Copyright 2019 The Associated Press. All rights reserved.

"Dichtste buur en meest natuurlijke partner": waarom Europees commissievoorzitter von der Leyen eerst naar Afrika reist

Het eerste buitenlandse bezoek van de nieuwe Europese commissievoorzitter Ursula von der Leyen stond in de sterren geschreven: het werd Afrika en meer bepaald Ethiopië, een veelbelovende en belangrijke groeipool op het continent. Wat zit er allemaal achter die keuze? 

analyse
Katrien Vanderschoot
Katrien Vanderschoot is journalist op de buitenlandredactie en gespecialiseerd in het Afrikaanse continent.

Ze stonden beiden lachend op de foto bij hun eerste handdruk. Zij, de kersverse Europese commissievoorzitter Ursula von der Leyen in een beigewit mantelpakje. Hij, de jonge premier van Ethiopië, Abiy Ahmed, de man die vandaag de Nobelprijs voor de Vrede in ontvangst neemt.

"Afrika is een continent met een enorme ambitie en economische groeipolen, maar ook met grote noden", zei von der Leyen nadat ze ook haar Afrikaanse tegenhanger Moussa Faki had gesproken. De uitspraak klopt, maar de framing zit een beetje fout. Europa heeft Afrika even goed nodig om haar eigen noden op te lossen rond migratie, terreur en klimaat. 

Ursula von der Leyen
Copyright 2019 The Associated Press. All rights reserved.

Waarom Afrika?

Tegen 2050 wonen er 2,5 miljard mensen in Afrika. Het aantal jongeren zal verdubbeld zijn en die jongeren zijn op dit ogenblik vatbaar voor migratie, radicalisering en armoede. Dat is de reden waarom zowel de Europese Unie als de Afrikaanse Unie er belang bij hebben om hen kansen te geven. Het probleem is dat de Afrikaanse landen op een scharniermoment zitten. Hun economische groei is groot genoeg om jongeren te laten vertrekken, maar niet groot genoeg om hen in eigen land aan banen te helpen.  

Europa heeft dat jongerenprobleem erkend tijdens de Europees-Afrikaanse Top in 2017 en had ook al tijdens een vorige top over migratie in 2015 een noodfonds (EUTF) in het leven geroepen. In dat fonds zou 2,9 miljard euro moeten komen, maar de teller staat op 1,9 miljard, nauwelijks hoger dan bij de lancering.

Copyright 2017 The Associated Press. All rights reserved.

Waarom Ethiopië?

De Ethiopische hoofdstad Addis Abeba is het Brussel van de Afrikaanse Unie. Daar is de hoofdzetel van de Afrikaanse Unie en van de Afrikaanse Commissie. En daar zit dus de beslissingsmacht voor belangrijke beslissingen, zoals dat over het continentaal vrijhandelsakkoord. In juli dit jaar werd dat verdrag historisch, toen de economische grootmacht Nigeria als 54e van de 55 (alleen Eritrea doet niet mee) Afrikaanse lidstaten toetrad. De vrijhandelszone zou de interne handel op het continent van 16 naar meer dan 75 procent moeten doen stijgen. 

De Europese Unie is al lang de grootste handelspartner van Afrika met 40 procent van de directe buitenlandse investeringen tegenover 5 procent voor China. Maar die wereldspeler ligt op de loer om via Ethiopië en andere landen in het oosten van Afrika een economische en militaire voet aan de grond  te krijgen. Zo heeft China in het kader van zijn immense infrastructuurproject, het Belt and Road-initiatief voor vier miljard dollar een spoorlijn aangelegd die de haven van buurland Djibouti verbindt met de hoofdstad Addis Abeba. Het is dus voor Europa belangrijk om zijn toppositie niet prijs te geven. 

Europa wil ook meer privé-investeerders naar Afrika krijgen. Een investeringsplan met 4,5 miljard Europees geld zou tegen 2020 maar liefst 44 miljard aan privé-investeringen moeten opleveren en dus meer jobs. Ethiopië is zelf een uitstekend voorbeeld van hoe Europa dat ziet. De nieuwe premier Abiy Ahmed wil de staatsgeleide economie van de voorbije tientallen jaren ombuigen naar een meer liberale aanpak en hij zet ook in op groene economie, die de klimaatproblemen kan aanpakken. (Lees voort onder foto.)

Copyright 2017 The Associated Press. All rights reserved.

Waarom Abiy Ahmed?

De Ethiopische premier Abiy Ahmed is een van de rijzende sterren in Afrika. Hij kwam anderhalf jaar geleden aan de macht en probeerde te verzoenen: zowel onder de  bevolkingsgroepen in eigen land als met de jarenlange aartsvijand Eritrea. Abiy bemiddelde ook in Zuid-Soedan. Om die redenen kreeg de premier dit jaar de Nobelprijs voor de Vrede, een prijs die hij dinsdag, net na het vertrek van von der Leyen, in ontvangst neemt. 

Ook Europa is gediend met een verzoenende premier van de nieuwe politieke cultuur. Abiy kan van Ethiopië een stabiele factor maken in de conflictueuze regio. Aan de oostkant ligt het door moslimextremisme geteisterde Somalië, aan de noordwestkant ligt Zuid-Soedan, waar een burgeroorlog woedt.  Uit de drie landen samen (Eritrea, Somalië en Zuid-Soedan) vluchten jaarlijks vele honderdduizenden mensen, ook naar Europa. 

Meest gelezen