Video player inladen...

Oekraïense en Russische president zetten "belangrijke stap" richting vrede in Oost-Oekraïne, maar geen doorbraak

Rusland en Oekraïne willen voor het eind van dit jaar een grote gevangenenruil organiseren en tot een volledig staakt-het-vuren komen in het oosten van Oekraïne. Daar woedt intussen al meer dan vijf jaar een oorlog tussen pro-Russische rebellen en het Oekraïense regeringsleger. De Russische president Poetin en de nieuwe Oekraïense president Zelenski hebben elkaar voor het eerst ontmoet gisteren in Parijs. Op de top werd er bemiddeld door de Franse president Macron en de Duitse bondskanselier Merkel. Maar een politieke doorbraak kwam er niet.

Gisterenmiddag heeft de Oekraïense president Zelenski eerst gesproken met Macron, terwijl Merkel met Poetin samenzat. Daarna heeft ook de Russische president Poetin een persoonlijk onderhoud met de Franse president gehad. Daarna waren er gezamenlijke gesprekken tussen de vier leiders. 

Na afloop hebben Poetin en Zelenski elkaar onder vier ogen gesproken. Volgens het Elysée heeft dat gesprek tien minuten tot een kwartier geduurd. Omstreeks 23.40 uur is de gezamenlijke persconferentie van Macron, Merkel, Zelenski en Poetin van start gegaan.

Volgens de Russische president Poetin was de top een belangrijke stap in het vredesproces in Oekraïne. Rusland en Oekraïne engageren zich om een uitwisseling van gevangenen te organiseren voor Nieuwjaar. De beide presidenten engageren zich ook om een volledig staakt-het-vuren te respecteren in het oosten van Oekraïne tussen het Oekraïense leger en de pro-Russische rebellen.

Ook de Duitse bondskanselier reageerde tevreden na de ontmoeting. "We hebben vandaag de periode van stilstand overwonnen", klonk het. Volgens Merkel is er een akkoord over een aantal "realistische zaken". "We gaan op deze weg verder werken."

Geen politieke doorbraak

Maar een echte politieke doorbraak konden de leiders in Parijs niet forceren. Daarvoor blijven er te veel heikele punten. Er is geen overeenkomst over de status van de separatistische regio's Donetsk en Loegansk binnen Oekraïne en over wie er de controle mag hebben over de oostelijke grens tussen Oost-Oekraïne en Rusland. Zolang er daarover geen akkoord is, is er geen structurele oplossing voor het conflict.

Binnen de vier maanden komt er een nieuwe topontmoeting tussen de vier leiders. Dan zal er gekeken worden wat de vorige ronde heeft opgeleverd en hoe het verder moet.

Waarom is er nu een top?

De doorbraak die aanleiding gaf tot deze topontmoeting kwam er op 1 oktober van dit jaar. Toen ondertekenden zowel Rusland, Oekraïne, als de pro-Russische separatisten in het oosten van Oekraïne een overeenkomst die bekend staat als de Steinmeierformule.

Het plan is genoemd naar de voormalige minister van Buitenlandse Zaken en de huidige president van Duitsland, Frank-Walter Steinmeier, en dateert van 2016. Het bestaat erin om verkiezingen te organiseren in Donetsk en Loegansk, die zich nu zelf als autonome republieken hebben uitgeroepen. 

Daarna zouden de provincies een autonome status krijgen binnen Oekraïne. De voorwaarde is dat de verkiezingen vrij en eerlijk moeten zijn, onder toezicht van de Organisatie voor Vrede en Samenwerking in Europa (OVSE).

Waarnemers van de OVSE monitoren het terugtrekken van troepen in Donetsk. AFP or licensors

Na de ondertekening van de Steinmeierformule, zijn er echter nog wat stappen gezet voor het tot een echte ontmoeting tussen Poetin en Zelenski kon komen. Tussen eind oktober en midden november hebben troepen van zowel het Oekraïense leger als de pro-Russische separatisten zich teruggetrokken uit twee strategische posten op de frontlinie. Ook in de zomer was er al zo'n terugtrekking uit een ander stadje.

In september van dit jaar vond er ook een belangrijke gevangenenwissel plaats tussen Rusland en Oekraïne, waarbij onder meer de bekende Oekraïense regisseur Oleg Sentsov vrijkwam, alsook de vierentwintig mariniers die Rusland vorig jaar gevangennam bij een aanvaring in de straat van Kertsj.

De weg naar vrede ligt open?

De overeenkomst over de Steinmeierformule betekent echter niet dat alle problemen nu van de baan zijn. Over het organiseren van de verkiezingen in Donbas is het laatste woord nog niet gezegd. Zo heeft Zelenski benadrukt dat er geen verkiezingen komen vooraleer het hele gebied en de grens met Rusland weer onder controle zijn van het Oekraïense leger. 

Volgens Rusland moeten er dan weer eerst verkiezingen komen, voordat de separatisten (waarvan overigens over het algemeen wordt aangenomen dat ze ondersteund worden met wapens en goederen vanuit Rusland) de wapens kunnen neerleggen. Die tegenstelling vormt nu het grootste obstakel op de weg naar een duurzame vrede, en waarschijnlijk een van de belangrijkste gespreksonderwerpen vandaag.

Eerder overleg

Het is natuurlijk niet de eerste keer dat er vredesoverleg is over Oekraïne. Vroegere bijeenkomsten in het zogenaamde Normandië-formaat (de leiders van Duitsland, Frankrijk, Oekraïne en Rusland zaten het eerst samen bij de 70-jarige herdenking van D-day in Normandië in 2014) leverden de vredesakkoorden van Minsk I en Minsk II op, die respectievelijk werden gesloten in september 2014 en februari 2015. De gevechten zijn door die akkoorden wel verminderd, maar nooit helemaal gestopt. Beide kanten beschuldigen elkaar voortdurend dat de andere die niet naleeft.

Ook in de Minskakkoorden stond al dat er verkiezingen moesten komen in Oost-Oekraïne. De bewoording van de overeenkomst was echter te vaag om echt tot actie te leiden. Het Steinmeierplan is eigenlijk een gestroomlijndere versie van de Minsk II-akkoorden, waarbij duidelijker concrete stappen worden uitgelegd. 

De top van vandaag in Parijs is een eerste stap om het overleg op topniveau weer op te nemen. Een langdurige oplossing voor het Oekraïneconflict is echter nog veraf.

Bekijk hier het verslag van "Het Journaal":

Video player inladen...

Bekijk hier de reportage van "Terzake":

Video player inladen...

Bekijk hier het gesprek met onze Ruslandexpert Jan Balliauw in "Terzake":

Video player inladen...