Politici als luieriken afschilderen, is goedkoop en onterecht

Vorige week uitte ondernemer en muzikant Ellen Schoenaerts in een vlammende opinie op deze site haar ongenoegen over de politieke impasse en manier waarop ons land wordt bestuurd. De tekst kreeg veel weerklank op sociale media, maar aspirant-advocaat Arthur Goemans vreest voor een averechts effect wanneer kritiek op de politiek op een "destructieve" manier wordt geuit. Volgens hem is het beter om politici op te roepen tot verantwoording voor hun beleidsbeslissingen door te wijzen op concrete tegenstrijdigheden en het opperen van realistische alternatieven.

opinie
Arthur Goemans
Arthur Goemans is aspirant-advocaat. Hij behaalde een master in de rechten aan de KU Leuven en een master internationale politiek aan het Europacollege in Brugge.

Beste mevrouw Schoenaerts, 

Vorige week verscheen op VRT NWS een opiniestuk waarin u aan de hand van een analogie met het runnen van een bedrijf de volle lading geeft aan de Belgische “democratisch verkozen regerende klasse”.  Beste politicus, u bent een luie, arrogante, wereld­­vreemde werk­nemer die we per ongeluk te veel macht hebben gegeven, zo leest de slagzin. 

Emotionele uitspattingen over de politieke impasse wenden de aandacht af van broodnodige gerichte en opbouwende kritiek op de heersende politieke elite

Een sentiment dat ongetwijfeld weerklank vond bij een aanzienlijk deel van de bevolking, handig gepubliceerd op een moment dat we ons eens te meer in een tergend trage en schijnbaar uitzichtloze federale regeringsformatie bevinden. Dergelijke emotionele uitspattingen zijn niet enkel koren op de molen van menig populist, zij wenden eveneens de aandacht af van broodnodige gerichte en opbouwende kritiek op de heersende politieke elite.

Verloning van politicus niet afhankelijk maken van goed beleid

U suggereert in uw opiniestuk dat, zoals de verloning van een CEO in een bedrijf vaak varieert op basis van de prestaties van het bedrijf, het loon van een politicus afhankelijk zou moeten zijn van goed beleid. Er rammelt natuurlijk behoorlijk wat aan de vergelijking tussen het sturen van een land en het runnen van een privébedrijf. Toch neem ik de vrijheid om deze analogie even door te trekken om uit te leggen waarom dit voorstel een bijzonder kwalijk idee is.

Een veelvoorkomend probleem in de bedrijfswereld is het zogenaamde short-termism: bestuurders hebben vaak een ongezonde obsessie met winst op de korte termijn (en de daaraan verbonden vette bonussen), ten koste van het belang van het bedrijf en zijn aandeelhouders op lange termijn. Een vergelijkbaar probleem doet zich voor in een representatieve democratie zoals België: een politicus zal vaak, met oog op herverkiezing, onpopulaire beslissingen mijden en zich niet steeds onbaatzuchtig inzetten voor de belangen van de natie op lange termijn.

Er is geen betere formule voor een destructief en kortzichtig cliëntelistisch beleid dan de verloning van een politicus koppelen aan "goed beleid"

Dat is een fundamenteel agency-probleem dat eigen is aan onze politieke organisatie, en één waarvoor ik zo maar even geen oplossing kan bedenken. Wat ik wel weet, is dat het een zeer slecht idee is dit belangenconflict op te schroeven door de vergoeding van politici te koppelen aan het “goed draaien van het bedrijf”. Als u het mij vraagt, bestaat er geen betere formule voor een destructief en kortzichtig cliëntelistisch beleid. 

Net daarom stemmen we eens om de zoveel tijd ter evaluatie van een bundel beleidsbeslissingen gedurende een langere periode, in plaats van dat we het loon afpakken van een politicus die een windmolenpark neerkwakt voor ons nieuw appartement aan zee, of de riolering openlegt voor mijn spartelende slagerszaak.

Meer politieke desinteresse door provocerende boutades

Maar ook als we voorbijgaan aan dit gevaarlijke voorstel als een provocerende boutade, blijft de kern van uw boodschap zeer problematisch. Het beeld dat u schetst van politici als lui, arrogant en wereldvreemd voedt een tomeloze minachting ten aanzien van de gevestigde orde en werkt politieke desinteresse in de hand. In plaats van mensen te betrekken bij het bestuur en aan te moedigen om beleidsbeslissingen kritisch te evalueren, vervreemden kiezers zo van hun verkozenen. 

Het beeld van politici als lui, arrogant en wereldvreemd werkt politieke desinteresse in de hand

Als burger proberen te wegen op beleid is immers naïef en zinloos als alle politici onverbeterlijke, kwaadwillige zakkenvullers zijn. Maar ongenuanceerde demonisering van democratisch verkozen politici schept een vruchtbare voedingsbodem voor simplistisch populisme. U weet vast ook wel dat retoriek als de uwe op talrijke plaatsen ter wereld dankbaar wordt aangewend door onfrisse figuren om frustraties bij het volk uit te buiten voor politiek gewin, en om zo de democratie gradueel uit te hollen. 

Moeten we ons dan maar angstvallig onthouden van enige kritiek op onze verkozenen? Uiteraard niet. Een democratie is niet levensvatbaar zonder voortdurend kritisch toezicht op het werk van beleidsmakers. Het afschilderen van politici in België - een land dat door onafhankelijke analisten consequent beschouwd wordt als een (sub)topper op gebied van democratische kwaliteit - als een onverbeterlijke bende luie varkens is echter goedkoop en onterecht. 

Constructieve oplossingen

We zouden er beter aan doen constructief na te denken over realistische oplossingen voor concrete beleidsproblemen - en net dat weigert u. U benadrukt terecht de problematiek van betaalbare huisvesting, maar op de vraag hoe het beter kan blijft u het antwoord schuldig (ik citeer: vraag me niet hoe: u bent de politicus). Zo werkt het natuurlijk niet. Net zomin als politici lukraak krediet mogen claimen voor al wat goed gaat in een land, is het oneerlijk om een waslijst aan zaken die fout lopen in een land zonder meer toe te schrijven aan luie, arrogante politici.

Dat het Belgisch bedrijfsklimaat als ontoereikend wordt beschouwd, is het jammerlijke gevolg van het leven in een non-utopie waar politieke prioriteiten soms onverenigbaar zijn

U stelt vast dat het ondernemingsklimaat in België “fnuikend” werkt en dat dat armoede in de hand werkt. Ik heb er alle begrip voor dat u als ondernemer graag genoten had van een voordeliger regime. Maar het huidige Belgische bedrijfsklimaat is het gevolg van jarenlange politieke richtinggeving door het electoraat over hoe schaarse middelen ingezet moeten worden, eerder dan wanbeleid door wereldvreemde, arrogante politici die liever in hun luie zetel televisie kijken in plaats van het land besturen.

Dat dit bedrijfsklimaat desondanks door velen - inclusief uzelf - als ontoereikend wordt beschouwd, is het jammerlijke gevolg van het leven in een non-utopie waar die middelen beperkt zijn, en politieke prioriteiten soms onverenigbaar zijn. 

Zij die menen aan het kortste eind te hebben getrokken, verdienen gehoor 

Ons land is jammer genoeg niet perfect en ons bestuur is zeker niet altijd optimaal. Dat leidt onvermijdelijk tot gevoelens van onmacht en woede van zij die menen aan het kortste eind te hebben getrokken. Die mensen verdienen gehoor en gevolg wanneer zij wijzen op de remedieerbare tekortkomingen in het systeem. Dat is niet hetzelfde als politici routinematig bedelven onder bakken destructieve kritiek en ongebreidelde scheldtirades.

Ja, politici bashen is een dankbare bezigheid - vind maar eens een wereldvreemde zot die je durft tegenspreken. Het is in ieder geval gemakkelijker dan politici op te roepen tot verantwoording voor hun beleidsbeslissingen door te wijzen op concrete inconsequenties en het opperen van realistische alternatieven. Maar enkel op die tweede manier krijg je een beleidsmaker heel misschien even aan het zweten. Een doorgewinterd politicus zal in ieder geval geen slaap laten om de zoveelste gemakzuchtige, ongeïnspireerde en stuurloze preek die onbezonnen de wereld ingestuurd wordt.

VRT NWS wil op vrtnws.be een bijdrage leveren aan het maatschappelijk debat over actuele thema’s. Omdat we het belangrijk vinden om verschillende stemmen en meningen te horen publiceren we regelmatig opinieteksten. Elke auteur schrijft in eigen naam of in die van zijn vereniging. Zij zijn verantwoordelijk voor de inhoud van de tekst. Wilt u graag zelf een opiniestuk publiceren, contacteer dan VRT NWS via moderator@vrt.be.