Video player inladen...

Eerste veroordeling in ons land wegens genocide: Rwandees Fabien Neretsé krijgt 25 jaar cel

De Rwandees Fabien Neretsé krijgt 25 jaar cel voor genocidemisdaden. Gisteravond werd hij nog door het hof van assisen van Brussel schuldig verklaard aan volkenmoord, de zwaarste internationale misdaad. Neretsé stond terecht voor de moord op 13 mensen tijdens de genocide in Rwanda, 25 jaar geleden. De man is intussen 71 jaar oud. Zijn leeftijd geldt volgens de voorzitter van het hof als verzachtende omstandigheid.

Voor welke feiten is Neretsé veroordeeld?

Fabien Neretsé is schuldig bevonden voor de massamoord op 9 mensen, op 9 april, in zijn woonwijk in Kigali, onder wie de Belgische Claire Beckers, haar Rwandese Tutsi man Isaiah Bucyana en hun dochter Katia. Toen zij op het punt stonden uit angst voor de doodseskaders de wijk uit te vluchten, heeft Neretsé volgens de jury het leger gealarmeerd. Niet veel later werden ze geëxecuteerd.

Hij verhuisde naar zijn geboortedorp Mataba waar hij een militie leidde die actief jaagde op Tutsi’s en gematigde Hutu’s en die verschillende mensen ombracht op zijn aangeven. Twee van die slachtoffers zijn geïdentificeerd.

De vermoorde Claire Beckers met haar kinderen, van wie de jongste dochter Katia ook is omgebracht. (Foto archief Martine Beckers)

Wie is Fabien Neretsé?

Fabien Neretsé is 71 jaar. Hij is moeilijk te been en loopt met een kruk. Vóór en na elke zitting liet hij zich uitgebreid filmen wanneer hij moeizaam de imposante trap van het Justitiepaleis op en af slofte.

Na de genocide vluchtte hij via Congo en de Centraal-Afrikaanse Republiek naar Frankrijk. Daar veranderde hij z’n naam en bleef hij onvindbaar tot 2002. In 2011 werd hij opgepakt en uitgeleverd aan België. Na enkele maanden in voorhechtenis werd hij onder voorwaarden vrijgelaten.

In het Rwanda van voor de volkenmoord had hij een belangrijke functie in de administratie en stond hij dicht bij het toenmalige regime. In zijn geboortedorp Mataba genoot hij veel aanzien. Hij bouwde er ook een school en was graag gezien.

Vóór de genocide was Neretsé een tolerant man die geen onderscheid maakte tussen Hutu’s en Tutsi’s. Maar dan veranderde hij in een monster, stelde de procureur, en enkele getuigen bevestigden dat. Anderen spraken dat tegen en getuigden hoe hij zelfs Tutsi’s heeft gered. Maar de jury heeft dus geoordeeld dat hij een zogenoemde "genocidair" is. 

Fabien Neretsé met zijn advocaat Jean Flamme

Waarom zijn dit genocidemisdaden?

Genocide is het allerergste internationale misdrijf en weegt zwaarder dan oorlogsmisdaden. Het betekent doden met de intentie een hele bevolkingsgroep of een deel daarvan uit te roeien. In deze zaak gaat het dus over de Tutsi’s in Rwanda. In 1994 zijn naar schatting 1 miljoen Tutsi’s en gematigde Hutu’s afgeslacht in amper 100 dagen tijd.

Volgens de volksjury gaf Fabien Neretsé niet alleen het bevel om meer dan 13 mensen om te brengen, maar had hij ook duidelijk de intentie om mee te helpen aan de uitroeiing van de Tutsi’s in Rwanda.

Opmerkelijk is dat een jury hierover moet oordelen: 12 mensen die geen enkele band met Rwanda hebben, een land dat duizenden kilometer hiervandaan ligt, en die weinig weten van wat daar 25 jaar geleden is gebeurd. Zelfs academici en doorgewinterde Afrika-journalisten verschillen van mening over de ware toedracht van de volkenmoord.

Twee evangelies

Er bestaan verschillende waarheden over de Rwandese genocide. Voor sommigen was het een genocide op de Tutsi’s die minutieus was voorbereid en gepland door extremistische Hutu’s. Voor anderen was het een bijna toevallige genocide en was er nog een tweede genocide, namelijk die van de Tutsi’s op de Hutu's, onder leiding van huidig president Paul Kagame.

Er zijn inderdaad ook honderdduizenden Hutu’s vermoord door Tutsi’s, maar volgens de meeste academici is er onvoldoende bewijs om dat een genocide te noemen.

De theorie van de dubbele genocide mag je in Rwanda niet uitspreken. Dat is voor het regime hetzelfde als de genocide op de Tutsi’s minimaliseren en zelfs ontkennen. Daar staan strenge straffen op.

Het genocidemonument nabij Kigali

“Er worden hier twee evangelies verkondigd”, zei één van de advocaten van Fabien Neretsé. Die tweespalt was in de rechtszaal duidelijk merkbaar. De advocaten van Neretsé probeerden de jury te overtuigen van de theorie van de dubbele genocide. Het Openbaar Ministerie en de advocaten van de burgerlijke partijen - familieleden van de slachtoffers -spraken enkel over de genocide op de Tutsi’s.

Maar ook het publiek - er was een grote belangstelling bij de Rwandese gemeenschap in ons land - was duidelijk verdeeld in twee kampen, zelfs fysiek: links en rechts in de zaal. Die spanning was volgens één van de advocaten gedurende het hele proces voelbaar. Het bewijst hoe gevoelig de genocide nog altijd ligt, 25 jaar na de feiten.

123 getuigenissen

Zes weken lang kwam de genocide beetje bij beetje binnen in de rechtszaal. Elke weekdag, van 9u tot 19u, luisterden de 12 juryleden en 9 reserve-juryleden naar getuigen, experts, onderzoekers, familieleden van de beschuldigde en van de slachtoffers: 123 in totaal. Meer dan 50 Rwandese getuigen zijn speciaal voor deze rechtszaak naar België gevlogen. Verschillende Rwandezen zijn ondervraagd via videoconferentie.

De juryleden hebben hun taak gewetensvol uitgevoerd. Ze namen voortdurend notities en volgens alle advocaten stelden ze meer vragen dan bij andere processen. 

In die tijdspanne moesten ze de tragedie in Rwanda proberen te begrijpen en moesten ze oordelen of Fabien Neretsé "genocidemisdaden" heeft gepleegd, een loodzware taak.

James Arthur Photography

Waarom is in België nog nooit iemand voor genocide veroordeeld?

Dit was al het vijfde assisenproces over de genocide in Rwanda in ons land. Bij de vorige 4 processen (tussen 2001 en 2009) werd de kwalificatie "genocide" nooit in overweging genomen, wel "oorlogsmisdaden". Dat komt omdat "genocidemisdaden" pas sinds 1999 strafbaar zijn in België, terwijl de genocide in Rwanda dateert van 1994. 

Bovendien is het erg moeilijk om te bewijzen dat iemand de intentie had om een hele bevolkingsgroep uit te moorden, of daaraan mee te werken. Neretsé stond daarom ook terecht voor oorlogsmisdaden, een vangnet voor het geval de jury de misdaad niet als "genocidemisdaden" zou bestempelen.

Bekijk het verslag uit "Het Journaal" hier:

Video player inladen...