Video player inladen...

Helpen (of houden) exoskeletten ons langer aan het werk?

Dankzij de technologie zou langer werken of werkbaar werk binnenkort wel eens veel haalbaarder kunnen worden, en niet het minst voor de zware beroepen. Misschien bieden exoskeletten de politici de oplossing voor deze maatschappelijke problemen. Enkele Belgische bedrijven experimenteren met exoskeletten. In Japan breken ze al volop door, zeker voor oudere werknemers. 

In de sciencefictionfilm “Aliens” uit 1986 gaat Sigourney Weaver het gevecht aan met een ruimtemonster in een robotachtig metalen pak. Met wat gemak kan je het de  primitieve versie van het exoskelet noemen. De term komt uit de biologie en staat voor het beschermend omhulsel dat ongewervelde dieren dragen. Bij het menselijke exoskelet  gaat het niet alleen om bescherming, maar vooral om het versterken van fysische bewegingen. Het exoskelet kende al een doorbraak in de medische wereld. Als een soort robotachtig pak helpt het verlamde patiënten bij revalidatie.

Maar nu lijkt het exoskelet toe aan een doorbraak op de arbeidsvloer. Het gaat dan vooral om een bovenpak dat arm- en rugbewegingen ondersteunt. In Japan heeft het ondersteunende pak al ingang gevonden in de landbouw, industrie, bouw en distributiesector. Met 28 procent van de bevolking boven de 65 jaar en een tekort aan manuele arbeiders wil het land vooral werknemers langer aan het werk houden. 

"Een soort harnas"

Exoskeletten werken meestal met elektronische impulsen  aangedreven door batterijen. Naargelang de variant wordt de lage rug samen met de bovenbenen ondersteund, of krijgt de lage rug steun in combinatie met de armen.

Veerle Hermans is hoofd ergonomie bij Idewe (Externe dienst voor preventie en bescherming op het werk). In “De wereld vandaag” op Radio 1 vertelt ze waarom ze gelooft in de toekomst van exoskeletten. “De beste toepassingen zijn er tot nu in de auto-assemblage of in distributiemagzijnen. Bij dit soort industriële toepassingen komen tot nu vooral de passieve exoskeletten voor. Ze worden niet door een motor aangedreven, wel door een elektronisch veersysteem. Ze zijn minder zwaar en wendbaarder. Het gewicht wordt gecompenseerd door het systeem zelf. Je moet een exoskelet immers zien als een soort harnas dat snel enkele kilo’s kan wegen.”

Enkele Vlaamse bedrijven experimenteren met exoskeletten. CNH Zedelgem (New Holland), producent van landbouwmachines heeft de eerste pakken geïntroduceerd. Plantmanager Luigi Neyrinck: “Ze zijn voorlopig in testfase in de afdelingen waar zware materialen moeten getild worden. Onderdelen van landbouwmachines zijn vaak zeer zwaar. We willen de ergonomie voor onze werknemers verbeteren, en niet alleen voor de oudere mensen. Het gaat om simpele handelingen waarbij armen en schouders worden ontlast: een onderdeel in een bak plaatsen of een stuk uit een draaibank halen.” 

"Nog werk aan de winkel"

De eerste reacties van de werknemers van CNH zijn positief. “Maar het zwakke punt blijft de bewegingsvrijheid”, zegt Neyrinck.  “Zeker als werknemers een combinatie van verschillende taken moeten uitvoeren.”

Ook professor Veerle Hermans heeft reserves. “Uit testonderzoeken blijkt dat de rug minder wordt belast, maar dat er een verplaatsing kan zijn naar nek en schouders, een transfer dus van belasting naar andere lichaamsregio’s. In warme omstandigheden zorgt het skelet soms voor overlast. Sommige types van exoskeletten blijken niet comfortabel te zijn voor vrouwen omdat ze extra druk uitoefenen op de borsten. Er is absoluut nog werk aan de winkel.”

En is dit het middel om oudere werknemers langer te doen werken? Of naar hun pensioen te helpen? Veerle Hermans: “We moeten niet gaan stigmatiseren. Alsof de voordelen van exoskeletten absoluut noodzakelijk zouden zijn om langer door te gaan. We zien tegenwoordig net meer jongere werknemers met rugproblemen. Maar natuurlijk is het evident dat op de werkvloer meer oudere werknemers baat zullen hebben bij deze technologie.”