(archieffoto) FOTO: Gerard Til

Nederlandse overheid verliest weer in klimaatzaak: bevel voor dringende CO2-reductie blijft overeind

In Nederland heeft de Hoge Raad, het hoogste rechtscollege daar, bevestigd dat een rechtbank het bevel kan geven om klimaatdoelen te laten uitvoeren. De overheid was voor de tweede keer in beroep gegaan, maar vangt opnieuw bot. Er is nu geen beroep meer mogelijk. De uitspraak is een overwinning voor klimaatactivisten, die voor de derde keer hun slag thuishalen. Er klonk dan ook luid applaus in de rechtszaal toen het besluit werd voorgelezen. Naar het besluit werd internationaal uitgekeken, omdat er elders gelijkaardige zaken lopen, ook bij ons. 

Voor alle duidelijkheid: de uitspraak ging niet zozeer over de inhoud, maar veeleer over het technische aspect: waren de rechts- en de procedureregels goed toegepast? 

De zaak gaat in 2013 aan het rollen wanneer de klimaatorganisatie Urgenda de Nederlandse staat voor de rechter daagt. Hun eis: een adequaat klimaatbeleid. Urgenda argumenteert dat de overheid een onrechtmatige daad pleegt als zij de klimaatdoelen niet nastreeft die internationaal zijn afgesproken. 

In 2015 krijgt Urgenda (samen met honderden mede-eisers) gelijk: de staat heeft een zorgplicht voor de bescherming en verbetering van het leefmilieu, zegt de rechter. Er wordt een doelstelling van 25 procent CO2-reductie tegenover 1990 opgelegd.

De Nederlandse overheid gaat in beroep, maar verliest de zaak opnieuw. We zijn dan 2018. Het kabinet stapt daarop naar het hoogste rechtscollege, vergelijkbaar met het Hof van Cassatie bij ons, in de hoop om alsnog gelijk te krijgen. 

De zaak begint in 2013 wanneer de klimaatorganisatie Urgenda de Nederlandse staat voor de rechter daagt om sterke(re) klimaatdoelen af te dwingen

"Princiepskwestie", zegt Nederlandse overheid

De Nederlandse staat moet de uitstoot van CO2 dus terugbrengen met minimaal 25 procent tegen eind 2020 om te voldoen aan de zorgplicht. 

Maar vandaag gaat het niet over de kern van de zaak: de Nederlandse overheid heeft bij monde van minister Eric Wiebes (Economische Zaken en Klimaat) al herhaaldelijk gezegd dat ze van plan is de klimaatdoelen uit te voeren.

Voor hen gaat het vandaag veeleer over een princiepskwestie. "Het gaat over de manier waarop de rechter is tussengekomen in iets wat aan de democratie is. Eigenlijk is de democratie buitenspel gezet", vertelt Wiebes aan de NOS. Het moet de politici vrij staan om zelf een project voor CO2-reductie uit te werken, zonder bevolen te worden door een rechter, is de redenering. 

De democratie is buitenspel gezet

Wat is het argument van de rechter?

De rechter argumenteerde eerder dat Nederland internationale verdragen heeft ondertekend die rechtsgeldig zijn en dus juridisch getoetst kunnen worden. Die redenering werd dus ook vandaag gevolgd. Ook de rechten van de mens speelden mee in de uitspraak: de klimaatverandering is potentieel gevaarlijk, en dus moet de overheid ingrijpen, is het argument. 

De rechter gaf nog mee dat de overheid wel degelijk zelf inspraak heeft, omdat zij kunnen beslissen hoe die klimaatdoelen precies gehaald zullen worden, met welke maatregelen. Deze uitspraak is definitief. U kan het oordeel van de Hoge Raad hier nalezen. 

Hoe zit het met de Nederlandse klimaatdoelen?

Of Nederland de 25 procent vermindering haalt tegen eind volgend jaar, is twijfelachtig. Uit onderzoeken is gebleken dat dit wellicht niet zal lukken: volgens schattingen zou de reductie vorig jaar ongeveer aan 13 procent hebben gezeten. In de loop van volgend jaar zou dat volgens specialisten nog kunnen klimmen tot ongeveer 20 procent. 

Afgelopen zomer heeft de Nederlandse regering haar klimaatplan voorgesteld. Nederland wil daar ver in gaan, maar op langere termijn: zo goed als klimaatneutraal in 2050, en minimaal 49 procent minder in 2030. Binnen de 10 jaar moeten de kolencentrales dicht, op termijn zijn er enkel nog elektrische auto's te koop en Nederland wil tegen 2050 ook af van gas. 

Maar op dit moment (cijfers van 2017) zit Nederland nog in de tweede helft van het Europese peloton.