(c) Copyright 2018, dpa (www.dpa.de). Alle Rechte vorbehalten

Politiek wapen van Rusland of gestook van de VS? Wat is er aan de hand met de omstreden gaspijpleiding Nord Stream 2?

Wat is er allemaal aan de hand met Nord Stream 2, de gaspijpleiding die Rusland met Duitsland moet verbinden? De werken waren volop bezig, tot Amerika afgelopen weekend op de rem ging staan en sancties uitvaardigde tegen de bedrijven die meewerken aan de pijpleiding. Is Nord Stream 2 een "politiek wapen van Rusland"? Of is het "gestook van de Verenigde Staten"? 

Waar gaat het nu weer over?

Even recapituleren. Dit verhaal draait rond de Nord Stream 2, een grote gaspijpleiding van maar liefst 1.200 kilometer lang die Rusland via de Baltische zee rechtstreeks met Duitsland moet verbinden. Zo wordt er een grote bocht gemaakt rond landen als Polen en Oekraïne. Een grote troef voor Duitsland en zijn energieveiligheid. Het project is de opvolger van Nord Stream 1, een gelijkaardig project.

Lees verder onder het kaartje: 

De pijpleiding leidt al langer tot onenigheid binnen Europa. Oost-Europese landen - denk aan Polen en de Baltische Staten - zijn gekant tegen het project, omdat het Europa volgens hen afhankelijker zou maken van Russisch gas en omdat Nord Stream 2 de positie van Oekraïne als transitland zou ondermijnen. Maar ook buiten Europa veroorzaakt de gaspijpleiding wrevel, met name bij Amerika. "De pijpleiding maakt van Duitsland een gevangene van Rusland", klonk het vorig jaar fors bij de Amerikaanse president Donald Trump. 

De werkzaamheden aan de grote leiding zitten in een eindfase - ze zijn aan de laatste 300 kilometer bezig. Tot nu. Want de werken liggen stil nadat de Verenigde Staten sancties hebben ondertekend tegen de bedrijven die meewerken aan de pijpleiding. 

Over welke sancties gaat het?

Afgelopen weekend heeft Amerikaans president Donald Trump dus sancties afgekondigd tegen bedrijven die meewerken aan de pijpleiding. "Een klassieker is de visa", vertelt David Criekemans, professor Internationale Politiek aan de Universiteit van Antwerpen. "Alle mensen die bij Allseas (het bedrijf dat de leiding zou leggen) werken of bedrijven die toeleveren, kunnen geen visum meer krijgen. Zaken van die bedrijven kunnen ook potentieel in beslag genomen worden. En ook de onderaannemers worden geviseerd."

"We kennen dat nog uit de Iran-deal. Toen de Verenigde Staten daaruit stapten, hebben ze ook gezegd dat bedrijven sancties kunnen ondervinden op hun Amerikaanse activiteiten."

En wat zit er achter het conflict?

Maar uiteraard lijkt er méér achter te zitten. Volgens Criekemans zit er een heel politiek spel achter deze gasleiding. "Enerzijds zijn er landen (waaronder Amerika) die vinden dat de Russische federatie het gas veel te veel als een politiek wapen gebruikt, en dat dit een geopolitiek project is."

Er zijn landen die vinden dat de Russische federatie het gas veel te veel als een politiek wapen gebruikt

David Criekemans - professor Internationale Politiek

"Maar anderzijds", benadrukt Criekemans, "heeft de VS zelf schaliegas. Amerika wil dat vanaf 2020 zeer graag aan de Europese Unie verkopen. Dus het lijkt wel of ze dit een beetje opstoken om dan zelf een alternatief aan te bieden."

Maar anderzijds lijkt het wel of Amerika dit een beetje opstookt om dan zelf een alternatief aan te bieden

David Criekemans - professor Internationale Politiek

Op de achtergrond mag ook de situatie in Oekraïne niet uit het oog verloren worden. "Op dit ogenblik is er een akkoord tussen Naftohaz, het Oekraïens gasbedrijf, en Gazprom, de Russische tegenhanger. Het transitakkoord eindigt eind dit jaar, en de onderhandelingen zijn al een tijd bezig. Het lijkt er ook op dat de Amerikaanse sancties nu een breekijzer zijn om Oekraïne te helpen."

"Het lijkt alsof men dit wil gebruiken voor een nieuw transitakkoord met Oekraïne, waarbij een minimumhoeveelheid gegarandeerd wordt en waarbij een clausule opgenomen wordt waarin staat dat de Russische federatie alleen in noodgevallen de gaskraan kan toedraaien."

Kan dit nog escaleren?

"Ja", antwoordt Criekemans duidelijk. "De Duitse regering is er niet mee opgezet, ziet dit als een poging tot inmenging, een aantasting van de eigen soevereiniteit. Het is mooi dat de Verenigde Staten denkt aan de energiediversificatie van de Europese Unie, maar uiteindelijk betekent dit een uitholling van de Europese macht. En dat kan tot een conflict leiden", besluit hij.

Dit kan tot een conflict leiden 

David Criekemans - professor Internationale Politiek

Ook Duitsland heeft zich overigens in een moeilijke positie gemanoeuvreerd. "Duitsland wil zeker doorgaan met Nord Stream 2, want het land is sinds de kernramp in Fukushima vastbesloten om uit het nucleaire te stappen, en wil hernieuwbare energie ontwikkelen. Ze kunnen dus niet anders dan meer gas aan te kopen. En het efficiëntste (en het goedkoopste) is dan de Russische federatie. Maar tegelijk heeft Duitsland de Europese Commissie wél gesteund voor meer projecten om gas op schepen te vervoeren (wat duurder is dan gas uit de Russische federatie). Dus daarin heeft Duitsland zichzelf vastgereden."

Criekemans denkt dat de Amerikanen nu even zullen afwachten wat Rusland zal ondernemen. "Er is een clausule dat ze wel herstellingen of onderhoud mogen uitvoeren, dus wie weet zijn ze in staat om die 300 kilometer af te werken onder het mom van herstellingen."

Herbeluister hier het gesprek met professor Criekemans in "De ochtend" op Radio 1:

Meest gelezen