Copyright 2020 The Associated Press. All rights reserved

(Sommige) orthodoxen vieren vandaag Theofanie: wat is dat precies?

Het is Driekoningen vandaag, voor de westerse christenen. Maar de orthodoxen vieren Theofanie, de Openbaring bij de Doop in de Jordaan. Of een deel van de orthodoxen dan toch.  Hoe komt dat?

Driekoningen. Bij de christenen in het bijzonder en de West-Europeanen in het algemeen is het alom bekend: de drie wijzen die uit het Oosten kwamen, worden herdacht. Zij zagen een ster aan het firmament en gingen de koning van de joden zoeken. En de drie wijzen, Caspar, Melchior en Balthazar, brachten goud, wierook en mirre mee als geschenk voor de pasgeboren Jezus. 

Bij de orthodoxen is 6 januari het feest van de Theofanie (of Epifanie). Een Theofanie is een zogenoemde godsverschijning, waarbij God "zijn wezen openbaart". "Het is de eerste openbaring van de goddelijke drie-eenheid na Kerstmis. Dan wordt de Zoon van God, Jezus, gedoopt door Johannes De Doper. De stem van de Vader is te horen en de Heilige Geest daalt neer, in de vorm van een duif. in de evangeliën wordt amper over de Heilige Geest gesproken, dus dit is een speciale dag", zegt diaken Barnabas Genbrugge, een orthodox diaken. 

Wie het kruis als eerste vast heeft, is de held van het jaar

Vader Barnabas, orthodox diaken

"Overal in de orthodoxe landen wordt de Doop van Jezus in de Jordaan herdacht. Daarbij wordt overal het water gewijd. Dan wordt in rivieren en meren drie keer een houten zegeningskruis in het water gegooid. Het oppervlaktewater verandert daardoor voor één dag in wijwater. Vaak duikt de lokale jeugd dan naar het kruis, na de derde worp. Wie het kruis als eerste vast heeft, is zowat de held van het jaar", weet diaken Barnabas Genbrugge. 

In Rusland of andere koude streken is dat vaak vrij spectaculair. Zeker als er eerst een gat in het bevroren oppervlaktewater moet worden gehakt, om zo te kunnen zwemmen naar het kruis. Vandaag gooide oecumenisch patriarch Bartholomeus I van Constantinopel, de leider van de orthodoxen op wereldvlak, toch goed voor 300 miljoen gelovigen, een kruis in het water in Istanbul (zie foto's). Maar ook in Bulgarije werd gevierd, vaak in gemeenschap (onderste foto). 

Copyright 2020 The Associated Press. All rights reserved
Copyright 2020 The Associated Press. All rights reserved
Copyright 2020 The Associated Press. All rights reserved

Zo'n worp was er niet in élk orthodox land. In landen als Griekenland, Roemenië en Bulgarije sowieso wél. Zij hanteren de Gregoriaanse kalender, zoals de rooms-katholieken ook doen. Kerstmis is ook bij hen op 25 december, maar -opvallend- Driekoningen valt ook die dag. De Theofanie is dan dus gepland op 6 januari.

In Slavische landen als (Wit-)Rusland, Oekraïne, Servië en Georgië is een oudere kalender, de Juliaanse, het baken. Die loopt 13 dagen achterop, waardoor pas op 7 januari Kerstmis én Driekoningen worden gevierd. De Openbaring van de Doop in de Jordaan, de Theofanie dus, is daar dan op 19 januari. 

Copyright 2020 The Associated Press. All rights reserved.

Meest gelezen