Biblioteca Nazionale Centrale, Florence.

Oudste stadsgezicht van Venetië ontdekt in Italiaans archief

Een Britse onderzoeker heeft het oudste bekende stadsgezicht van Venetië ontdekt in een bibliotheek in Firenze. De primitieve tekening stamt uit de 14e eeuw en zat al die tijd verborgen in een verslag van de reis van een Italiaanse pelgrim naar Jeruzalem. In de tekening zitten talloze gaatjes van speldeprikjes, wat erop wijst dat ze gekopieerd is.

Het was doctor Sandra Toffolo van de Schotse University of St Andrews die de tekening vond terwijl ze onderzoek deed voor een monografie over voorstellingen van Venetië in de Renaissance. 

Toffolo, die gespecialiseerd is in de geschiedenis van Venetië gedurende de Renaissance, vond de tekening in mei 2019 in de Bibliotheca Nazionale Centrale in Firenze.

De tekening maakt deel uit van een manuscript met een reisverslag van Niccolò da Poggibonsi, een Italiaanse pelgrim die van 1346 tot 1350 naar Jeruzalem reisde. Het manuscript is waarschijnlijk vervaardigd kort nadat hij naar Italië teruggekeerd was in 1350. Tijdens zijn pelgrimstocht reisde Niccoló door Venetië, en zijn beschrijving van de stad is vergezeld van een pentekening van Venetië.

De volledige tekening van bovenaan van een deel van Venetië. Biblioteca Nazionale Centrale, Florence.

Speldenprikjes

Toen doctor Toffolo de tekening ontdekte, realiseerde ze zich dat dit stadsgezicht van Venetië ouder was dan alle afbeeldingen van de stad die tot nu toe bekend waren, gewone kaarten en kaarten uit portolanen uitgezonderd. Een portolaan is een middeleeuws zeemanshandboek met kaarten en beschrijvingen van vaarroutes en de kust.

De oudste kaart van Venetië die nog bestaat, werd rond 1330 gemaakt door Fra Paolino, een franciscaanse monnik uit Venetië.

Een reeks van kleine gaatjes van speldenprikjes die gevonden werden op de originele tekening in het manuscript, doen vermoeden dat het stadsgezicht een ruimere circulatie zal gekend hebben dan enkel dit ene manuscript. Deze techniek werd immers gebruikt om afbeeldingen te kopiëren: door de kleine gaatjes werd poeder gestrooid op een ander oppervlak, zodat de omtrekken van de afbeelding daarop overgebracht werden. 

"De aanwezigheid van de speldenprikjes is een sterke aanwijzing dat dit stadsgezicht gekopieerd is. Er zijn inderdaad verschillende afbeeldingen in manuscripten en gedrukte boeken die duidelijk gebaseerd zijn op de afbeelding in het manuscript in Firenze", zei Toffolo. 

"De ontdekking van dit stadsgezicht heeft belangrijke gevolgen voor onze kennis van afbeeldingen van Venetië, aangezien ze aantoont dat de stad Venetië reeds vanaf een zeer vroege periode een enorme aantrekkingskracht uitoefende op haar tijdgenoten."

De monografie van doctor Toffolo, Describing the City, Describing the State. Representations of Venice and the Venetian Terraferma in the Renaissance, zal begin dit jaar uitgegeven worden. Dit artikel is gebaseerd op een persmededeling van de University of St Andrews.