Copyright 2019 The Associated Press. All rights reserved.

De eeuwige oorlog in Irak: vier redenen waarom vrede er onmogelijk lijkt

Irak zit in een houdgreep. De raketaanval op een Iraanse topgeneraal in de luchthaven van Bagdad sleurt Irak mee in het geopolitieke conflict tussen Iran en de VS. En dat terwijl het land intern zijn zaakjes nog niet eens op orde heeft. 

“Als ik nu twee Vlamingen zou willen meenemen naar Irak, zou ik niet eens mogen vertrekken”, vertelde Rudi Vranckx deze week op Studio Brussel. Gelukkig zijn z’n nieuwe reeksen Tussen oorlog en leven en De eeuwige oorlog (die laatste wordt vanaf vandaag uitgezonden op Canvas) al ingeblikt. Sinds Vranckx’ bezoek aan het land is de onrust er enkel toegenomen, en wel hierom.

1. Iran en de VS schaken in Irak

Op drie januari stierf de Iraanse topgeneraal Qassem Soleimani bij een Amerikaanse droneaanval op de luchthaven van Bagdad in Irak. Zijn macht kan nauwelijks overschat worden en reikte tot ver voorbij de Iraanse landsgrenzen, tot in Libanon. 

Zo waren het Soleimani’s sjiitische milities die (samen met de Koerdische strijders en in coördinatie met de VS) IS tot staan brachten in Irak. Dat vertelt Vali Nasr, professor Midden-Oostenstudies aan de Amerikaanse John Hopkins-universiteit, tijdens het interview dat Vranckx met hem had voor De eeuwige oorlog.

Video player inladen...

De aanval op Soleimani kwam er na een reeks escalaties in december, opnieuw in Irak. Toen een Amerikaanse militair er gedood werd, schakelde de VS tientallen leden uit van de sjiitische militie die het verantwoordelijk hield: de Kata’ib Hezbollah. Het Iraanse antwoord liet niet lang op zich wachten. Dagenlang werd de Amerikaanse ambassade in Irak bestormd door Iraakse sjiieten. Het was toen dat de Amerikaanse president Trump besloot om Soleimani te doden.

Tijdens de oorlog tegen IS heeft Iran echter een sterke militaire aanwezigheid opgebouwd in Irak. In de praktijk controleert het er hele gebieden. De Iraniërs, voor wie de Amerikaanse troepenmacht in hun buurland een doorn in het oog is, kunnen hun milities inzetten als pionnen in het geopolitieke schaakspel tegen de VS. Zo'n proxy-oorlog, een soort van indirecte oorlog die door verschillende partijen in een ander land gevoerd wordt met irreguliere legers, is voor Iran veel comfortabeler dan een traditionele open oorlog tegen de VS. 

Gisterenochtend kregen we al een voorbeeld van hoe zo’n Iraanse tegenzet eruit zou kunnen zien, toen Iran twee Amerikaanse legerbasissen in Irak bestookte. Alleen: het was een atypisch antwoord, want voor het eerst gaat het hier om een rechtstreekse aanval (en dus niet langer om een proxy-zet). Zo worden de Irakezen steeds verder meegetrokken in een conflict dat niet het hunne is.

2. De Irakezen morren

Irak is een heel dankbaar geopolitiek schaakbord voor de VS en Iran. Het centrale bestuur staat immers niet sterk genoeg om een vuist te maken tegen zoveel buitenlands geweld binnen de eigen landsgrenzen.

Sinds de Amerikaanse invasie in 2003 en de ontworteling van het hele Iraakse staatsapparaat, heeft het land geen efficiënt bestuur meer gekend. 

Video player inladen...

Sinds oktober woeden er bovendien hevige volksprotesten tegen de Iraakse machthebbers. Die krijgen het land maar niet uit het slop. Meer dan twee jaar na de doortocht van IS wachten ze in Mosul bijvoorbeeld nog steeds op steun voor de wederopbouw. En ook de economie raakt maar niet aangezwengeld. Soennieten én sjiieten zijn de corruptie en het wanbestuur beu, en laten dat ook voelen.

De wankelende Iraakse staat is dus geen partij voor Iran en de VS. Meer zelfs: Iran ziet zijn kans om zijn invloed nog verder uit te breiden, onder andere in de politiek. Maar zoveel Iraans/sjiitisch spierballengerol dreigt de sektarische spanningen in Irak (waar het noorden overwegend soennitisch is) verder onder druk te zetten. 

3. Sektarische spanningen verdelen het land

Voor veel Iraakse sjiieten zijn de Iraanse milities in hun land een geruststelling. Zij zijn nog niet vergeten hoe gemakkelijk IS over het Iraakse leger walste, tot het aan de poorten van Bagdad stond. 

Video player inladen...

Soennieten, bijvoorbeeld in de noordelijke stad Mosul, kijken dan weer met argusogen naar de sjiitische milities. Zij herinneren zich maar al te goed hoe die zich misdroegen tegen soennitische burgers in de nasleep van de slag tegen IS. Zij rekenen dan ook op de Amerikaanse aanwezigheid voor hun bescherming.

4. Diplomatie is niet in de mode

Een disfunctioneel, etnisch-religieus kruitvat als Irak zou met de grootste omzichtigheid behandeld moeten worden. Maar net dat, stelt professor Vali Nasr vast, is op dit moment niet in de mode.

Video player inladen...

Meest gelezen