De vijf boeken die het leven van Frieda Van Wijck hebben veranderd

Je zou het niet zeggen, maar Frieda Van Wijck wordt 70 dit jaar! Ze kan terugblikken op een succesvolle carrière als journaliste en presentatrice bij de VRT en Woestijnvis, met programma's als "De laatste show" en "De klas van Frieda". Welke boeken hebben een diepe indruk op haar achtergelaten?

“Er wordt weleens gezegd dat mensen minder lezen,”, vertelt Frieda Van Wijck, “maar in de mate dat ik het kan stimuleren, zal ik dat blijven doen.”

Van Wijck gaat daarom ook zelf aan de slag. Jarenlang las ze boeken in voor Luisterpunt, de openbare bibliotheek voor mensen met een leesbeperking: “Als je wat ouder bent en je zicht gaat achteruit of je handen werken niet meer mee, dan denk ik dat een boek toch nog altijd een verpozing is, zelfs troost kan bieden.”

In de mate dat ik lezen kan stimuleren, zal ik dat blijven doen

“Ik ben bij Luisterpunt terechtgekomen in de jaren 80, na een oproep binnen de VRT”, herinnert Van Wijck zich. “Dan ging ik voor de werkdag startte nog snel even naar Laken om in te lezen in een piepkleine opnamestudio, waar het mij soms zelfs wat benauwd werd. (lacht) Ik vond dat prettig om te doen.” Zelf leest Van Wijck op de "klassieke" manier, vooral boeken met een sterke maatschappelijke achtergrond.

1. "Guust Flater" - André Franquin

We beginnen met de jeugdjaren van Frieda Van Wijck, bij Robbedoes. Dat stripweekblad was een belangrijk lanceerplatform voor Belgische striptekenaars. “Mijn moeder was als kind al geabonneerd en ze heeft zelf ook geschreven en getekend in het magazine”, vertelt Van Wijck. “Dat abonnement is blijven doorlopen, en bij mijn grootouders las ik dan de oude nummers van de jaren 40. Mijn grootvader had die netjes ingebonden.”

Stripverhalen waren voor mij nooit alleen maar een opstapje naar boeken

“Ik ben via Robbedoes grote fan geworden van André Franquin, zeker van zijn reeks “Guust Flater”. Door het tijdschrift kwamen we dan in contact met andere reeksen zoals “Baard en Kale” en “Johan en Pirrewiet”. In mijn studententijd evolueerde dat naar “Asterix”, nog later naar de strips van de Franse tekenaars Lauzier, Bretécher, Reiser, Wolinksi, Bourgeon, Tardi en Gibrat.”

Stripverhalen zijn voor Van Wijck nooit alleen maar een opstapje naar boeken geweest, ze zijn een volwaardig medium: “Belgen doen het goed in de stripwereld, ze zijn nogal vernieuwend. Ik denk aan Judith Vanistendael of Brecht Evens vandaag. Het is mooi om te zien dat die literatuurvorm hier goed onderhouden wordt.”

2. "De Caïro-trilogie" - Nagieb Mahfoez

Egyptenaar Nagieb Mahfoez won in 1988 als eerste Arabische auteur de Nobelprijs voor Literatuur. Terecht, volgens Frieda Van Wijck: “Ik kijk graag naar de geschiedenis door de ogen van een personage. In de jaren ‘80 heb ik "De Caïro-trilogie” gelezen en die heeft een diepe indruk op mij achtergelaten.”

In de drie boeken volgen we een familie in de Egyptische hoofdstad Caïro, vanaf de Britse bezetting in 1917 tot de jaren 50. “Mahfoez beschrijft de evolutie van een streng religieus Egypte naar een toch meer kosmopolitisch land, waarin moderne opvattingen vormkrijgen”, legt Van Wijck uit.

De gelijkenis met het katholieke Vlaanderen is frappant

“Wat mij zo frappeerde was de gelijkenis met het katholieke Vlaanderen. Een vader die streng in de leer was en iedereen onder de duim hield, maar er zelf de kantjes afliep, dochters die niets mochten, en dan langzaamaan de evolutie naar modernere ideeën. Ik had niet verwacht dat het zo herkenbaar zou zijn. Dan merk je dat die culturele verschillen soms heel relatief zijn.”

3. "Mary Stuart" - Stefan Zweig

Momenteel werkt Van Wijck met haar man Paul Huybrechts aan een Engelse vertaling van hun biografie van Désiré Collen, de arts die een levensreddend geneesmiddel tegen hartinfarcten ontdekte in de jaren 80. Zelf leest ze ook graag biografieën, maar dan vooral die van Stefan Zweig.

“Ik ben absoluut zot van Stefan Zweig. Ik heb hem ontdekt toen ik vijf uur moest wachten op een Duitse luchthaven. Ik had niets bij om te lezen, dus stapte ik een boekenwinkel binnen en kocht daar “Mary Stuart”. Ik heb het bijna meteen helemaal uitgelezen.”  Frieda Van Wijck is niet als enige enthousiast over de Oostenrijkse schrijver, hij heeft heel wat lijstjes gehaald.

Ik ben zot van Stefan Zweig

De biografie over koningin Mary van Schotland eindigt, zoals wel vaker in het Engelse koningshuis, met een onthoofding. Dat is niet waarom “Mary Stuart” zo bleef hangen bij Van Wijck: “Wat mij fascineerde is dat Zweig zich zo goed kon inleven in een vrouw. Hij heeft het verhaal wel wat geromantiseerd, natuurlijk, maar ik vind hem een goede psycholoog.” (lacht)

Stefan Zweig moést gewoon in deze lijst staan. Ook de titels “Marie Antoinette” en “De wereld van gisteren” vallen, en enkele van daarvan las Van Wijck in het Duits. “In het Duits lezen is voor mij geen tour de force. Maaseiks is bijna Duits. Toen ik klein was, keken we altijd naar de nieuwsuitzending “Hier und heute”, omdat we Vlaamse zenders met moeite konden ontvangen in Maaseik.”

4. "Van het westelijk front geen nieuws" - Erich Maria Remarque

Volgens de Duitse bovenbuur van Frieda Van Wijck lezen Duitsers de boeken van Remarque al lang niet meer. “Ik wél.”

Van Wijck kocht “Van het westelijk front geen nieuws” op de jaarlijkse tweedehandsboekenbeurs van de Koninklijke Harmonie Concordia Maaseik. “De zaal Van Eyck ligt dan altijd stampvol boeken”, vertelt ze. “Die titel zinderde in de lucht, het was hét boek dat je gelezen moest hebben. Ik was er echt kapot van.”

Duitsers lezen Remarque al lang niet meer, maar ik wél

Het jaar daarna kocht Van Wijck op dezelfde boekenbeurs nog andere romans van Remarque: “Schaduwen in het paradijs”, “De zwarte obelisk” en “Arc de Triomphe”, alledrie aanraders.

“Al die boeken gaan over mensen die verloren lopen in de wereld tussen de twee wereldoorlogen in. Ze kunnen de eerste niet verwerken, of ze zijn gevlucht voor het opkomende nazisme. Er hangt een rare sfeer in die boeken, maar ik vind dat fascinerend.”

5. "Het complot tegen Amerika" - Philip Roth

Volgens Frieda Van Wijck is “Het complot tegen Amerika” een van de beste boeken van Philip Roth. In deze fictieve, alternatieve geschiedenis wint niet Franklin Roosevelt de Amerikaanse presidentsverkiezingen van 1940, maar Charles Lindbergh, een luchtvaartpionier met nazistische sympathieën. Roth laat de Verenigde Staten zo veranderen in een fascistische dictatuur.

“Het klinkt allemaal heel aannemelijk, wat er in die roman gebeurt. Je leest hoe mensen die fascistische maatregelen en Jodenvervolgingen rationaliseren.”

De parallellen met vandaag baren Van Wijck zorgen: “In een periode van angst of onvrede, kijken mensen op naar een charismatisch figuur die dat allemaal handig bespeelt. Die wordt democratisch verkozen, maar staat eigenlijk zélf niet achter die democratie. Het is heel vergelijkbaar met hoe Trump aan de macht is gekomen. Het wordt helemaal eng als je hoort dat Charles Lindbergh ook deel uitmaakte van de “America first”-beweging.”

Zin in meer boekentips? Ga dan naar de website langzullenwelezen.be. Neus rond in de boekenkast van bekende boekenwurmen, vrienden, familie, buren, collega’s en ontdek wat zij van hun boeken vinden. Maak ook zelf je eigen boekenkast en geef bij elk boek je ongezouten mening en score.

Meest gelezen