De vijf boeken die het leven van bestsellerauteur Herman Koch hebben veranderd

Recent verscheen "Finse dagen", de nieuwste roman van de Nederlandse bestsellerauteur Herman Koch. Zijn romans "Het diner" en "Zomerhuis met zwembad" verschenen in meer dan 30 talen en meer dan 40 landen, geen Nederlander deed het de afgelopen jaren beter. Wat leest Herman Koch zélf?

"Als ik even vastzit met schrijven, dan loop ik langs mijn boekenkast", vertelt Herman Koch. "Dan sla ik een goed boek open, lees ik een alinea en denk ik: 'Ja, zó moet het. Da's waar ook.'"

Koch is zelf een van de meest geliefde auteurs in deze boekenrubriek, met enthousiaste fans als Fatma Taspinar, Philippe Geubels en Jan Schepens: "Hij kan kleine banaliteiten uit het dagelijkse leven omschrijven op een manier waarvan je denkt: wauw!"

Als ik vastzit met schrijven, dan sla ik een goed boek open

De auteur geeft toe dat zijn succesvolle romans niet uit het niets komen: hij is schatplichtig aan de lange traditie die hem voorafgaat. Ooit las Koch "Zelf schrijver worden", een cursus van Gerard Reve: "Daarin vertelt hij dat je moet beginnen met je voorbeelden te imiteren. Als je écht persoonlijkheid hebt, dan komt je stem er wel doorheen. lk heb dat advies schaamteloos opgevolgd."

Dat komt duidelijk naar voren in de keuze van zijn vijf boeken, stuk voor stuk romans die Koch als schrijver hebben gevormd.

Bekijk hieronder het interview over zijn nieuwe roman "Finse dagen" in "De afspraak", en lees verder voor Kochs eigen boekentips: 

1. “Op weg naar het einde” – Gerard Reve

"Voor ik op m'n 15e "Op weg naar het einde" las, had ik vooral boeken gelezen waarin de plot een zeer belangrijke rol speelde. Toen werd ik dus geconfronteerd met die brievenbundel van Gerard Reve, waarin hij zich tot zijn lezers richt", herinnert Koch zich. "Voor de eerste keer besefte ik dat je ook over je eigen leven kan schrijven, zonder dat er daarom grootse dingen gebeuren."

Toen ik dit boek las, dacht ik: "Dat kan ik ook"

Als jonge schrijver durfde Koch zich nooit meten met zijn grote voorbeelden zoals Louis Paul Boon en Marnix Gijsen, maar door "Op weg naar het einde" hoopte hij op meer: "Toen ik dit las, dacht ik: dat kan ik ook. Reve heeft me geleerd dat je er óók kan staan met eenvoudigere boeken, als het maar presence heeft."

"Een van de beste brieven die ik las, heet "Brief uit Amsterdam". Reve staat daarin vroeg op na een feest in een villa net buiten Amsterdam, terwijl iedereen nog z'n roes ligt uit te slapen. Hij besluit bij 10 graden onder nul op zijn brommer - zonder handschoenen - naar huis te rijden. Meer gebeurt er niet. Fantastisch."

2. “Reis naar het einde van de nacht” - Louis-Ferdinand Céline

"Ik heb "Reis naar het einde van de nacht" (of "Voyage au bout de la nuit", zoals het oorspronkelijk is getiteld) ontdekt in de goedgevulde boekenkast van mijn ouders, en ik heb er fijne herinneringen aan. De duidelijke stem van Céline laat je niet meer los", vertelt Koch enthousiast.

Dat iemand omstreden is, zegt niets over zijn kwaliteiten als schrijver

Louis-Ferdinand Céline is een van de meest vertaalde Franse schrijvers van de 20e eeuw, maar hij schreef ook antisemitische pamfletten. Dat heeft Koch nooit belet om zijn boeken te lezen: "Dat iemand omstreden is, zegt niets over zijn kwaliteiten als schrijver. In een nieuw boek heb ik het zinnetje geschreven: 'Is een moordenaar per definitie een slechte schrijver?' Ik denk van niet."

"Als het alleen maar ideologisch gebral is, dan is het een ander verhaal, natuurlijk,", vervolgt Koch, "maar in dit boek zit dat antisemitisme niet, er is nog geen spoor van wat we nu "de boze blanke man" zouden noemen."

3. "De vanger in het graan" - J. D. Salinger

"Het is een cliché,", geeft Koch meteen toe, "maar ik ontkom er niet aan: "The catcher in the rye" was écht een openbaring voor mij. Het is geschreven met de heel directe stem van een jongvolwassene, iemand die je van het begin tot het einde gelooft."

Het boek van J. D. Salinger zat in het achterhoofd van Koch toen hij zijn debuutroman "Red ons, Maria Montanelli" aan het schrijven was: "Ik wou Salinger niet imiteren, maar hij heeft me sterk beïnvloed."

"De vanger in het graan" was een openbaring voor mij

Dat viel ook Emmanuel Kummer op - de Nederlandse vertaler van Céline, nota bene. "Hij heeft ooit een heel groot artikel geschreven in een literair tijdschrift, waarin hij hoofdstuk per hoofdstuk aantoont dat mijn debuut béter was dan "De vanger in het graan". Meer kun je niet wensen", lacht Koch.

4. "Anna Karenina" - Leo Tolstoj

Veel (jonge) lezers worstelen zich enkel door de Russische klassiekers van Tsjechov en Toergenjev als ze ertoe verplicht worden op school. Bij Herman Koch was dat anders: "Ik vond die Russen heerlijk als 19-jarige."

Een heel dik boek, maar geen pagina te veel

"Anna Karenina" legde hij wel aan de kant toen hij een jaar of 18 was: "Maar toen al besefte ik: "Als je een groot klassiek werk schrijft, dan moet het zoiets worden". Dat vind ik nu nog altijd: het is een heel dik boek, maar er kan geen pagina uit. En eigenlijk heeft Tolstoj gewoon een bétere versie geschreven van "Madame Bovary" van Flaubert."

Koch is ook vol lof over "Oorlog en vrede", die andere klepper van Tolstoj: "Tolstoj is hét voorbeeld. De lat ligt hoog, maar voor ik ermee ophoud, zou ik me graag aan zo'n project wagen, met immens veel personages. Ik weet niet of ik het zou kunnen."

5. "Ulysses" - James Joyce

Nummer vijf in deze lijst is "Ulysses" van James Joyce, maar het had even goed "Humboldt's gift" van Saul Bellow kunnen zijn: "Voor ik "Humboldt's gift" las, had ik veel vooroordelen over de boeken van Amerikanen. Ik dacht dat ze oppervlakkig waren. De zelfzekere, krachtige toon van Bellow heeft het tegendeel bewezen."

"Ulysses" is een bijbel van stijlen

"Ulysses" reisde jarenlang met hem mee, maar Herman Koch bekent dat hij het nooit van begin tot einde heeft gelezen. Waarom gaat James Joyce dan toch met de eer lopen? "Elk hoofdstuk heeft een andere vorm: een manische monoloog, een filmscène met regieaanwijzingen, een alwetende verteller... Het is een bijbel van stijlen."

Zin in meer boekentips? Ga dan naar de website langzullenwelezen.be. Neus rond in de boekenkast van bekende boekenwurmen, vrienden, familie, buren, collega’s en ontdek wat zij van hun boeken vinden. Maak ook zelf je eigen boekenkast en geef bij elk boek je ongezouten mening en score.