5 redenen om vaker een warm bad te nemen: waarom een bad helpt om beter te slapen en om gelukkiger te worden 

Een sterker lichaam, een beter brein, minder stress: we willen het allemaal, maar hoe pak je dat aan? Er zijn duizenden wetenschappelijke studies over dingen die goed zijn voor lichaam en geest ... maar hoe krijg je die ooit gelezen? Om je op weg te helpen, zetten we elke maandag één activiteit in de kijker: 5 wetenschappelijk onderbouwde redenen om iets vaker (of minder vaak) te doen. Vandaag: de heilzame effecten van een lang, warm bad. 

Een bad laten vollopen. Even met je hand de temperatuur controleren. Misschien wat badschuim toevoegen of een kaars aansteken. En dan: languit gaan liggen en je ogen sluiten.

Om te weten dat in bad gaan ontspannend is, heb je geen geleerde studies nodig. Toch is het onderzoek over warme baden bijzonder boeiend. Wetenschappelijk onderzoek bevestigt wat we spontaan aanvoelen: een bad nemen heeft positieve effecten. Sommige van die effecten zijn te verwachten, andere zijn verrassend.

De wetenschap kan ook helpen om meer uit dat warme bad te halen. Want een bad nemen is ook een beetje kunst. Je kan er béter in worden.

Een warm bad heeft veel positieve effecten.
Hilde De Windt

Het is een vaak gehoord advies als iemand niet goed kan slapen: neem een warm bad voor je naar bed gaat. Een uitstekend advies, zo blijkt uit een grote studie uit 2018. Een warm bad, één tot twee uur voor je gaat slapen, verbetert je slaapkwaliteit. Je valt sneller in slaap en je slaapt dieper. Mensen voelen zich ook beter uitgerust, als ze de avond voordien een warm bad genomen hebben.

Dat heeft te maken met onze lichaamstemperatuur. Als we slapen, daalt die temperatuur. We zijn dus 's nachts iets koeler dan overdag. En omgekeerd: als je lichaam niet genoeg kan afkoelen, bijvoorbeeld op een hete zomerdag, dan slaap je minder goed. Sommige mensen met chronische slaapproblemen slagen er niet in om 's nachts genoeg af te koelen. Hun lichaam blijft te warm, waardoor ze slechter slapen.

Het klinkt paradoxaal, maar een warm bad helpt je lichaam om af te koelen. "Dat komt omdat het de bloedvaten in de huid openzet", zegt Lode Godderis, professor geneeskunde aan de KU Leuven. "Als je uit bad komt, kan je lichaam sneller warmte verliezen door die open bloedvaten. En dat helpt om af te koelen."

Lang hoef je daarvoor niet in bad te gaan, tien minuten volstaat. Als je weinig tijd hebt, kan je een warm voetbad nemen. Ook voorverwarmde sokken of een warmwaterkruik helpen. Een warme douche werkt even goed, op voorwaarde dat je de temperatuur hoog genoeg zet. Want dat is dus het mechanisme: jezelf eerst opwarmen om daarna met een koeler lichaam naar bed te gaan.

Mensen slapen beter nadat ze een warm bad genomen hebben.
Hilde De Windt

Baden voor je gezondheid is van alle tijden. De Romeinen en de Grieken deden het al, vaak aan heilige bronnen of in publieke badhuizen. Hippocrates, de vader van de geneeskunde, geloofde in de kracht van baden om mensen te genezen. Artsen in de Oudheid schreven hun patiënten vaak een "waterkuur" voor.

Ook in de Middeleeuwen was de helende kracht van baden bekend. Magninius Mediolanesis beschreef in de veertiende eeuw maar liefst 57 manieren om baden te gebruiken als medicijn.

In de negentiende eeuw werd baden pas echt populair. Het werd toen voorgeschreven voor alle mogelijke ziektes en kwaaltjes. "Balneotherapie" werd gezien als een medisch wondermiddel, goed voor zowat alles.

Het gebruik van baden voor de gezondheid is van alle tijden.
Hilde De Windt

De voorbije decennia is veel onderzoek gedaan naar het effect van balneotherapie. Vooral kleine studies, vaak van bedenkelijke kwaliteit. Een overzichtsstudie uit 2014 besluit dat beter onderzoek nodig is voor we grote conclusies kunnen trekken. Balneotherapie lijkt volgens volgens de auteurs wel te helpen bij pijnklachten.

Over het gezondheidseffect van warme baden thuis vind je helaas minder studies.  Een Amerikaans onderzoek toont dat regelmatig een bad nemen bloeddrukverlagend werkt. De onderzoekers spreken over een "robuust effect". Ze zien zelfs potentieel voor de behandeling van hartproblemen.

Er is ook een Japanse studie naar het effect van warme baden bij oudere mannen. Mannen die regelmatig in bad gingen, waren gezonder dan mannen die weinig baden namen. Ook in deze studie was er een gunstig effect op het hart en de bloedvaten.

"De gunstige effecten zijn te verklaren door de warmte én de onderdompeling in water," zegt Lode Godderis. "Die combinatie verbetert blijkbaar de werking van het hart."

Het is trouwens ook opletten met (te) warme baden. Sommige mensen worden onwel in bad, vaak door een plotse bloeddrukval. Dat heeft soms fatale gevolgen.  "Trop is trop, ook bij warme baden", zegt Lode Godderis. "Te hoge temperaturen kunnen ons lichaam te veel verhitten en overbelasten, zeker als je te weinig gedronken hebt of als je hartpatiënt bent."

In bad gaan is goed voor je hart- en bloedvaten.
Hilde De Windt

In bad gaan kan helpen bij het behandelen van depressies. Dat is de conclusie van een Duitse studie met 45 depressieve patiënten. De helft van die patiënten kreeg twee keer per week een les aerobics. De andere helft nam, ook twee keer per week, een heet bad. Ze deden dat altijd 's middags, dertig minuten lang. 

De patiënten werden na hun bad in dekens gewikkeld. Ze werden nog 20 minuten "na-verwarmd" met warmwaterkruiken.

De resultaten van het onderzoek zijn opmerkelijk. De patiënten in beide groepen hadden na afloop minder depressieve klachten. Wat vooral opvalt: de verbetering was groter bij de patiënten die in bad gingen dan bij de patiënten in de aerobics-groep. Van beweging is nochtans al langer bekend dat het effectief is bij het behandelen van depressies. Dat was hier dus ook het geval, maar in bad gaan bleek effectiever.

Lode Godderis is niet verbaasd. "Onze lichaamstemperatuur schommelt doorheen de dag. Bij depressieve patiënten zijn die dagschommelingen minder uitgesproken. Hun lichaam blijft dus langer op dezelfde temperatuur dan dat van niet-depressieve patiënten. Warme baden kunnen helpen om die natuurlijke dagschommelingen te herstellen. Mensen gaan dan beter slapen en ze zullen zich ook beter voelen."

Dat betekent natuurlijk niet dat warme baden dé oplossing zijn om depressies te behandelen. Depressie is ingewikkeld, het heeft met veel meer te maken dan een verstoorde lichaamstemperatuur. Maar het kan dus wel helpen.

"Het is een kleine maar nuttige tip, die weinig moeite kost," zegt Lode Godderis. "Zeker de moeite dus, als je depressief bent."

Baden kan helpen als je depressief bent.
Hilde De Windt

Wetenschappers van de Universiteit van Loughborough onderzochten hoeveel calorieën je verliest wanneer je een warm bad neemt. Proefpersonen, allemaal mannen, werden opgedeeld in twee groepen. De ene groep moest een uurtje fietsen, de andere groep nam een heet bad.

Hete baden had verrassend positieve effecten: het werkte ontstekingsremmend en het verbeterde de glucosewaarden in het bloed. Sterker nog: tijdens een uur in een heet bad verbrandden de deelnemers evenveel calorieën als bij een half uur stevig wandelen. In bad gaan is dus een beetje als sporten.

Niet dat in bad gaan sporten kan vervangen. "Je traint in bad niet voor een marathon", zegt Lode Godderis. " Om je fysieke conditie te verbeteren kan je beter elke dag een halfuurtje matig sporten. Maar het klopt wel dat je in een warm bad calorieën verbrandt."

Je verbrandt in bad veel calorieën, zeker als het water heet genoeg is.
Hilde De Windt

Wat doet het meest deugd, een bad of een douche? Die vraag is het uitgangspunt van een fascinerend Japans onderzoek, waarin deelnemers opgedeeld werden in twee groepen. De ene groep nam warme baden, de andere groep douches.

Het positief effect bleek groter bij de baden dan bij douches. Deelnemers in de bad-groep waren minder angstig, gestresseerd en gedeprimeerd dan deelnemers in de douche-groep. Warme baden, besluiten de onderzoekers, hebben meer positieve effecten dan warme douches.

Voor een andere studie trokken wetenschappers naar een badhuis in Oostenrijk. Deelnemers werden onderzocht voor en na een bad van 25 minuten. Ze voelden zich - niet zo verrassend - beter nà het bad dan vòòr het bad. Ze hadden ook minder van het stresshormoon cortisol in hun speeksel. 

Hoe het komt dat in bad gaan deugd doet? Dat is nog niet helemaal duidelijk. Zeker is wel dat een warm bad veel fysieke effecten heeft: het zet je bloedvaten open, het verandert je lichaamstemperatuur, het doet zelfs iets met je hormonen. En dat blijkt dus ook te ontspannen.

Wetenschap bevestigt wat we spontaan aanvoelen: in bad gaan doet deugd.
Hilde De Windt

Volgens Claudia Hammond, auteur van "The Art of Rest", heeft het ook te maken met onze behoefte aan niets-doen. We verlangen allemaal naar momenten van totale rust. Tegelijk voelen we ons schuldig als we even niets doen. Een bad nemen is dan het perfecte excuus. Je kan aan jezelf vertellen dat je het doet om je te wassen. Dat neemt het schuldgevoel weg. Je doet eigenlijk niets, maar je kan jezelf toch wijsmaken dat je nuttig bezig bent.

Wetenschappelijk onderzoek kan helpen om dat schuldgevoel helemaal weg te nemen. Een bad nemen heeft immers heel wat positieve effecten. Het ontspant, het is gezond en je slaapt er beter van. Misschien kan het zelfs helpen als je depressief bent.

Zoals de Engelse schrijfster Sylvia Plath ooit schreef: "Er zijn waarschijnlijk een paar dingen die een bad niet kan oplossen, maar ik kan er geen bedenken."

"The Art of Rest. How to Find Respite in the Modern Age" van Claudia Hammond is een aanrader. Hammond heeft het niet alleen over het effect van warme baden, maar ook van andere manieren om je te ontspannen: wandelen, lezen, dagdromen, TV kijken, muziek beluisteren, ...

De Middeleeuwen hebben de reputatie een "vuile tijd" te zijn. Ten onrechte, zo blijkt uit historisch onderzoek. Ook in de Middeleeuwen namen mensen graag een bad. Ben je geïnteresseerd in geschiedenis, dan is deze tekst een aanrader: "Did People in the Middle Ages Take Baths?"

Een korte geschiedenis van het gebruik van baden voor medische doeleinden vind je hier: "A Brief History of Spa Therapy "