Thomas Kemmerich (links) van de FDP met Björn Höcke van AfD
(c) dpa-Zentralbild

Politieke schok in Duitsland: "cordon sanitaire" rond uiterst rechtse partij AfD doorbroken in Thüringen

Thüringen is met zijn dik twee miljoen inwoners, wat bergen en kleine stadjes, een van Duitslands minst bekende deelstaten. Maar plots staat Thüringen wel in het middelpunt van de Duitse politieke spotlights. Want het cordon sanitaire - of wat daarvoor moet doorgaan - is daar vandaag doorbroken en dat na een maandenlange politieke thriller. De deelstaat krijgt namelijk een liberale minister-president, met de steun van de uiterst rechtse AfD.

Het Duitse "cordon sanitaire" bestaat alleen bij monde, niet op papier

Het "cordon sanitaire" is bij ons bekend als een papieren afspraak waarin de politieke partijen eind vorige eeuw neerpenden dat ze niet zouden samenwerken met uiterst rechts, toen het Vlaams Blok, nu Vlaams Belang. 

In Duitsland is het anders: er is van een papier geen sprake. Maar in de praktijk bestaat het "cordon sanitaire" wel: alle partijen in Duitsland hebben gezegd dat ze niet gaan samenwerken met het AfD, de rechts-radicale partij. Dat wordt ook met de regelmaat van een klok herhaald. In die zin is er dus een feitelijk cordon. Maar de recente verkiezingen in Thüringen hebben de boel aardig opgeschud.

De moeilijke geschudde kaarten

Eind oktober trokken de Thüringers naar de stembus. Die verkiezingen zijn gewonnen door de uiterste kanten van het politieke spectrum: Die Linke en AfD, uiterst links en uiterst rechts. Om een stabiele regering te vormen had je al minstens een van die "uiterste partijen" nodig en de derde grootste, de CDU, de christendemocraten. Maar de CDU-lijn is heel duidelijk: wij praten noch met uiterst rechts, noch met uiterst links.

Dat was niet gemakkelijk, want er gingen voor gesprekken met beide stemmen op binnen de lokale CDU. Maar de partij bleef bij haar standpunt. Het gevolg was dat alles vastzat.

Uiteindelijk sloegen de linkse partijen, die nu ook al de regering uitmaken, maar hun meerderheid kwijt waren, de handen in elkaar. Die Linke, Groenen en de sociaaldemocraten van de SPD onderhandelden over een regeerakkoord, de basis voor een minderheidsregering. Die zou dan de steun nodig hebben van de CDU om beslissingen te nemen. Bodo Ramelow van Die Linke zou minister-president blijven. Vandaag zou die regering de eed afleggen. Maar het bleef bij "zou". Ramelow werd niet verkozen.

(lees verder onder de foto)

Ontgoocheling bij Bodo Ramelow van Die Linke
(c) dpa-Zentralbild

Plots won een liberaal en Duitsland stond op zijn kop

Er waren drie kandidaten: Bodo Ramelow voor Die Linke, die de steun kreeg van SPD en Groenen, zijn toekomstige minderheidspartners. De AfD schoof ook een kandidaat naar voren en ook de liberalen, de FDP, de kleinste fractie in het deelstaatparlement in Erfurt.

Pas als een kandidaat een meerderheid haalt, is die verkozen. Het leek een fluitje van een cent te worden voor Ramelow, aangezien niemand voor de kandidaat van de AfD zou stemmen en de liberalen te klein zijn. Maar niets was minder waar: in de derde ronde haalde de kandidaat van de FDP het plots, de totaal onbekende Thomas Kemmerich.

De CDU stemde al van in de eerste ronde voor Kemmerich. De partij beroept zich daarvoor op de partijlijn: wij stemmen niet voor extremen, dus niet op de kandidaten van Die Linke en van de AfD.

Maar in de derde ronde trok de kandidaat van de AfD zich terug en stemden alle AfD'ers voor de liberale kandidaat. En zo werd Kemmerich dus met uiterst rechtse stemmen verkozen. 

De CDU pleitte in eerste instantie onschuldig: "Wij kunnen niet verhinderen wat anderen stemmen", klinkt het bij de partij van Merkel. Uiteraard vindt ook de FDP dat er niets aan de hand is. 

Bij links zijn ze wel vernietigend. De Groenen spreken van samenwerking met "fascisten". In een andere tweet eisen ze het ontslag van Kemmerich. 

Maar ook vanuit het buitenland volgen scherpe reacties. Guy Verhofstadt tweette al een foto waarin hij Thürings AfD-voorman Höcke in één foto plaatst met Adolf Hitler en de woorden "niet in onze naam". Hij staat duidelijk lijnrecht tegenover zijn Duitse liberale collega's.

Hoe het verder moet, weet niemand. Kemmerich moet nu op zoek naar partners en ministers. Zelf heeft de FDP maar een paar zetels, dus hij zal bij andere partijen op zoek moeten naar steun. Van de SPD, Grünen en Die Linke zal hij geen steun moeten verwachten. En dus resten Kemmerich maar twee mogelijkheden: ofwel echt gaan samenwerken met AfD en uiterst rechts, ofwel een totaal geblokkeerde deelstaat.

Intussen komen er ook scherpere reacties van de nationale CDU, vanuit de partijcentrale in Berlijn. In een mededeling klinkt het dat er onmogelijk sprake kan zijn van samenwerking met de AfD. "De FDP speelt met deze verkiezing met vuur en de enige optie voor Thüringen zijn nieuwe verkiezingen." Het lijkt erop dat de nationale CDU de lokale afdeling terugfluit.

Vanuit de rest van Duitsland zal met ongezien grote ogen naar Thüringen worden gekeken de komende tijd.

Beluister hier het gesprek met Jeroen Reygaert in "De wereld vandaag" over de politieke impasse in Thüringen:

(c) dpa-Zentralbild