Mary Lou McDonald (midden) met haar adjunct Michelle O'Neill, tevens vicepremier van Noord-Ierland (rechts).
AFP or licensors

Ierland kiest: gooit "coming lady" Mary Lou McDonald het Ierse tweepartijen­systeem vandaag omver?

Vandaag kiezen de Ieren een nieuw parlement. Volgens de peilingen zou huidig premier Leo Varadkar zijn positie kunnen verliezen, maar meer structureel lijkt het systeem waarbij de twee grote partijen haasje-over aan de macht spelen, nu voorbij te zijn. Sinn Féin, dat banden heeft met het beruchte IRA, zou de meeste stemmen kunnen halen.

Vanochtend vroeg zijn in de republiek Ierland de stembureaus opengegaan. De Ieren kunnen stemmen tot 10 uur lokale tijd vanavond, dat is 11 uur hier. Dan pas kunt u exitpolls verwachten. De Ieren moeten naar de stembus omdat de minderheidsregering van premier Leo Varadkar het niet meer zag zitten. Wellicht had Varadkar op een meerderheid gehoopt, maar volgens de peilingen zou niet zijn partij, Fine Gael, maar wel het Sinn Féin van Mary Lou McDonald de verrassende winnaar van de verkiezingen worden.

(Lees verder onder de video)

Video player inladen...

Meer nog: Sinn Féin zou wellicht de macht van de twee grote traditionele partijen breken en dat zou een unicum zijn in de geschiedenis van de Republiek Ierland. Volgens de peilingen zou Sinn Féin, dat banden heeft met de voormalige katholieke terreurgroep IRA, de meeste stemmen halen, maar dat zou zich niet noodzakelijk vertalen in de meeste zetels. McDonald kan als "kingmaker" wel beslissen wie er van de twee grote partijen aan de macht komt of blijft. 

Voorlopig wil noch het Fine Gael van premier Varadkar noch het Fianna Fáil in de oppositie weten van steun van Sinn Féin, maar tenzij ze met elkaar in het bootje stappen - en dat water is erg diep - lijkt er weinig alternatief. (Lees verder onder de foto).

Premier Varadkar kon zich profileren in de brexitonderhandelingen, maar scoort hij daar ook bij zijn eigen kiezers mee?
AFP or licensors

Wat is het verschil tussen die twee eigenlijk?

Sinds "het Britse juk" werd afgeworpen in 1922 is de Ierse Vrijstaat - nu de republiek Ierland - hopeloos verdeeld tussen twee kampen: diegenen die toen de afsplitsing van Noord-Ierland aanvaardden en diegenen die dat niet deden. Uit die eerste strekking is het Fine Gael van huidig premier Varadkar voortgekomen; uit de andere Fianna Fáil. 

Ideologisch gaan die beide als conservatief-liberaal door het leven. Fine Gael ("Stam van de Kelten" in het Gaelic, de Keltisch-Ierse taal) zit in het Europees Parlement in de christendemocratische EVP, de Fianna Fáil ("Strijders van het einddoel") situeert zich in de Europese liberale fractie, maar het had evengoed omgekeerd kunnen zijn. Fine Gael situeert zich doorgaans ietsje linkser dan Fianna Fáil. Premier Varadkar is deels van Indiase afkomst en openlijk homoseksueel en dat stoort de katholieke Ieren blijkbaar niet langer.

De republikeinse Sinn Féin ("Wijzelf") erkent de verdeling van het eiland tussen het Britse Noord-Ierland en de republiek Ierland nog altijd niet en is in beide delen actief als partij onder Mary Lou McDonald. In Noord-Ierland is adjunct-voorzitter Michelle O'Neill (zie foto bovenaan links) vicepremier van de Britse autonome regio. (Lees verder onder de foto).

Soldaten van de jonge Ierse Vrijstaat op mars tegen de Republikeinen tijdens de burgeroorlog van 1922.
1922 AP

De Ieren zijn hun leiders beu

Economisch boert Ierland nog niet eens zo slecht en premier Varadkar heeft de belangen van zijn land goed verdedigd tijdens en na de brexit. Ierland heeft zich goed hersteld van de financiële crisis van een decennium geleden toen de vorige regering van Fianna Fáil noodkredieten van Europa en het Internationaal Muntfonds moest vragen. De werkloosheid ligt laag, al hangt de schaduw van de brexit boven het land. 

De Ieren lijken de twee grote traditionele partijen niet langer te vertrouwen en Sinn Féin profileert zich als het sociale alternatief

Fine Gael kwam in 2011 aan de macht uit onvrede met die crisis, maar heeft nu blijkbaar de gunst van de kiezer verspeeld. Vooral de gezondheidszorg, met te weinig ziekenhuisbedden en lange wachtlijsten, en de te dure woningen en huurprijzen maken de Ieren boos. Die schijnen echter ook weinig verandering te verwachten van Fianna Fáil, het traditionele alternatief. 

Het is Sinn Féin - nu al de derde partij in Ierland - dat wellicht het meest kan profiteren van dat ongenoegen. Onder huidige topvrouw Mary Lou McDonald heeft die partij het radicaal-nationalistische verleden achter zich gelaten en zich met succes als een sociale beweging kunnen profileren met plannen om belastingen te verhogen voor de meer vermogenden, de huurprijzen te blokkeren, de pensioenleeftijd te verlagen en duizenden nieuwe woningen te bouwen.

McDonald zelf is pas in 1999 vanuit Fianna Fáil tot Sinn Féin toegetreden, dus na de Goedevrijdagakkoorden, die een einde maakten aan het geweld en de terreur in de Britse provincie Noord-Ierland. McDonald heeft dus zelf geen banden met IRA-terreur en die kwestie speelt nauwelijks een rol bij de huidige verkiezingen, wel het sociale klimaat en daar heeft ze duidelijk goed op ingespeeld. 

Sinds ze in 2017 het leiderschap van Sinn Féin overnam van Gerry Adams heeft McDonald haar eigen stempel gedrukt.
AFP or licensors

Bekijk hier het verslag uit "Het Journaal":

Video player inladen...

Meest gelezen