Copyright 2020 The Associated Press. All rights reserved.

Waarom deze Afrikaanse top ook belangrijk is voor Europa

De 33e top van de Afrikaanse Unie in de Ethiopische hoofdstad Addis Abeba sluit vandaag af, na een tweedaagse slotontmoeting met staatshoofden en regeringsleiders. De top heeft tot nogtoe nauwelijks de media buiten Afrika bereikt. Toch verdient deze top, zeker vandaag, in 2020, meer aandacht. 

analyse
Katrien Vanderschoot
Katrien Vanderschoot is buitenlandjournalist bij VRT NWS. Ze volgt het nieuws in het Verenigd Koninkrijk en in Sub-Sahara-Afrika op de voet.

“De wapens doen zwijgen” staat op de affiche van deze top, met een symbolische knoop in een revolverloop, in de vorm van Afrika. De belofte om dat te doen tegen 2020 werd zeven jaar geleden al gemaakt, toen de Afrikaanse Unie (de vroegere Organisatie voor Afrikaanse Eenheid) 50 jaar bestond. Het lijkt inderdaad of het continent niet uit de vicieuze cirkel geraakt van geweld:  geweld om grondstoffen of land, etnisch of religieus geweld – meestal slechts een voorwendsel voor een economische of politieke machtsstrijd.  Ook belanghebbenden van ver buiten Afrika hebben een groot aandeel in die conflicten.

Begin jaren 2000 was het aantal conflicten licht gedaald, maar de voorbije tien jaar is het weer gestegen van 6 naar 21. De grootste brandhaarden zijn geen echte oorlogen meer, maar interne conflicten of extremisme. 

Kruitvat Libië

Er zijn aanslepende conflicten zoals in Zuid-Soedan, de Centraal-Afrikaanse Republiek en het oosten van Congo. Er zijn recentere brandhaarden zoals in Kameroen. Er is de olievlek van het jihadisme in de Hoorn van Afrika, in Nigeria en de Sahel.

Maar de situatie in Libië staat bovenaan de agenda. Het  conflict in de oliestaat is uitgedraaid op een proxy-oorlog met belanghebbenden van ver buiten het continent: Egypte, Frankrijk en Rusland steunen de opstandige Generaal Haftar, die bijna heel het land in zijn macht heeft. Zijn rivaal premier Fayez am-Saaraj, krijgt steun van onder meer Italië en Turkije. De Afrikaanse Unie is gefrustreerd dat ze geen greep krijgt op het conflict.

Deze Afrikaanse top is dus een vijf-voor-twaalf-moment om de zaak naar zich toe te trekken. Wellicht lukt het beter met Zuid-Afrika als nieuwe voorzitter dan met het gecompromitteerde Egypte. En ook voor de Europese Unie is het erg belangrijk dat de toestand in Libië niet nog meer escaleert.  Libië is het belangrijkste transitland voor migranten en vluchtelingen in Noord-Afrika.  

Een eenheidsmarkt van net geen 55 landen

"Door al die conflicten kan Afrika zijn broodnodige economische groei en duurzame ontwikkeling niet mogelijk maken", waarschuwde de Afrikaanse Commissievoorzitter Moussa Faki. Nochtans zou deze Top een economische hoogmis kunnen zijn.

In juli gaat de Afrikaanse Continentale Vrijhandelszone echt van kracht. Op Eritrea na hebben alle andere 54 lidstaten het akkoord goedgekeurd en ook de ratificatie verloopt vlot. Dat betekent dat heel het Afrikaanse continent een eenheidsmarkt wordt. Een mooi vooruitzicht, maar het maakt tegelijk de uitdagingen duidelijk: hoe kan je goederen transporteren van bijvoorbeeld Senegal naar Kenia, als de wegeninfrastructuur niet is uitgebouwd of de onveiligheid investeerders afschrikt? Wat met andere problemen zoals de wijd verspreide kapitaalvlucht en de slecht werkende belastingssytemen, waardoor de groei slechts een toplaag van de bevolking vooruithelpt? 

Voor de Europese Unie is dit ook een kantelmoment. De Unie ziet dat er wat beweegt op het continent. Er is die Vrijhandelszone met al haar perspectieven voor nieuwe investeringen én er is het feit dat sommige Afrikaanse landen stilaan de agressieve Chinese inmenging beu zijn, omdat de vele infrastructuurwerken die de Chinezen kwamen uitvoeren hen met veel schulden hebben opgezadeld. Europa moet NU kiezen. Want dit jaar loopt het handelsakkoord van Cotonou af, een akkoord met landen uit Afrika, de Caraïben en de Stille Oceaan (de ACP-landen). Duitsland bijvoorbeeld, vindt dat akkoord neokoloniaal en wil een nieuw partnerschap met heel het Afrikaanse continent. (lees voort onder foto)

Copyright 2020 The Associated Press. All rights reserved.

Sprinkhanen + honger = migratie

De voorbije weken waren alle ogen gericht op de plagen die Australië teisterden: bosbranden, storm, hagel. Het coronavirus heeft een wereldwijde paniek veroorzaakt, hoewel er duizend keer meer mensen sterven aan mazelen, griep en malaria.  Als er ergens paniek zou moeten uitbreken, dan is het over de toestand in zuidelijk en oostelijk Afrika. Daar zijn nu 11 miljoen mensenlevens bedreigd door de honger en leven 45 miljoen mensen in voedselonzekerheid.

De voedselschaarste heeft tal van oorzaken, maar het klimaat speelt een grote rol. De droogte houdt langer aan, de stormen zijn heviger, en nu hebben zich ook nog eens miljarden sprinkhanen verspreid over het al geteisterde oosten van het continent. Al wat nog recht stond aan te kleine plantjes, wordt nu aangevreten. 

Voor de bevolking van landen als Zimbabwe, Mozambique en Somalië is de toestand uitzichtloos. Voor de plaatselijke overheden is de ramp niet te beheersen. In zijn openingstoespraak op de Afrikaanse top kwam VN-Secretaris-Generaal Antonio Guterres de Afrikaanse landen moreel te hulp. "Afrika is nauwelijks verantwoordelijk voor de klimaatverandering, maar lijdt het meest van al. De sprinkhanenplaag is rechtstreeks gelinkt aan de klimaatopwarming. " Guterres riep vervuilende landen en industrie  op om meer inspanningen te leveren en bood zelf hulp aan.

Als je terugkijkt naar de allereerste Afrikaanse topontmoetingen en het politieke overleg met de Europese Unie begin jaren '2000, kwam het woord "klimaatverandering" nauwelijks voor.  Vandaag is de urgentie er meer dan ooit, want de klimaatrampen zijn een hefboom voor alle andere plagen waarmee Afrika stilaan met meer eigen zeggenschap probeert af te rekenen: armoede, honger, ongelijkheid, conflict en gedwongen migratie.  Redenen genoeg om wat er in politiek Afrika gebeurt, niet onder de radar te houden. 

Meest gelezen