Hoever staat koninklijk opdracht­houder Koen Geens? Willen N-VA en PS wel springen? En is Vivaldi dood?

De koning is vertrokken naar de Verenigde Naties in New York en hij is gerust dat met CD&V-vicepremier Geens iemand aan het roer staat die grondig en systematisch te werk gaat. Geens zal wellicht nog een hele tijd door mogen gaan met zijn titelloze opdracht. Die is in elk geval allesomvattend, want hij moet van de koning “de nodige initiatieven nemen om de vorming van een volwaardige regering mogelijk te maken”. Staat Geens intussen al ergens?

Koninklijk opdrachthouder Geens maakte er aan de poort van het paleis geen geheim van. Hij probeert N-VA en PS in één regering te krijgen: “Het spreekt vanzelf dat ik ernaar streef om de partijen die het zwaarste gewicht hebben in het land ertoe te bewegen samen verantwoordelijkheid te nemen.” Er lekt nauwelijks iets inhoudelijks uit over die gesprekken met N-VA-voorzitter De Wever en zijn PS-collega Magnette. Dat is op zich een goed teken, want het geeft aan dat niemand de boel wil opblazen. Geens is voor de onderhandelaars van N-VA en PS een nauwgezette professor die diepgravende gesprekken eist: “Het is lastig, die onderhandelingen met Geens. Die duren urenlang en ze gaan zo in de details. Wij kennen elkaars standpunten over de belangrijkste thema’s nu tot in de puntjes.”

Die onderhandelingen met Geens... die duren urenlang en ze gaan zo in de details.

Ook is de sfeer sereen aan de onderhandelingstafel. Geens gaf dat mee aan de poort van het paleis: “Ik heb een goed gevoel bij de menselijke contacten die ik op dit ogenblik heb en ik insisteer dat vertrouwen en discretie bewaard zouden blijven.” Bij de Franstalige socialisten merken ze op dat ze “beleefde mensen zijn die ingaan op elke vraag om een gesprek”. Dat betekent niet dat bij die gesprekken “ook maar een kiem van een mogelijk akkoord” is te bespeuren. Het is “bijna onmogelijk om overeenstemming te bereiken, want PS en N-VA hebben visies die onverzoenbaar zijn met elkaar”. De signalen die ons bereiken van bij de Franstalige socialisten zijn dus niet al te optimistisch…

Wanneer doet de PS het gordijn open?

Bij de N-VA zien ze ook geen vooruitgang tijdens de gesprekken met de PS. De vraag bij de partij van Bart De Wever is: “Wanneer doet de PS het gordijn open? We kennen elkaars standpunten nu. Is het een methode om de prijs omhoog te drijven? Is het een onderhandelingsstrategie? De PS moet willen springen en we weten niet of dat het geval is…”

De PS moet willen springen en we weten niet of dat het geval is…

CD&V- en SP.A-bronnen zien wel voorstellen op tafel liggen die N-VA en PS dichter bij elkaar kunnen brengen: “Geens heeft een tekst met sociale voorstellen die in de richting gaan van de socialistische eisen. Ook op communautair vlak zijn stappen vooruit mogelijk die de N-VA kunnen interesseren. De vraag is: Wil men springen? Wil men een coalitie maken?” Er is ook te horen dat “N-VA in verband met hogere minimumpensioen verder wil gaan dan de MR”. Die bron voegt eraan toe: “Bart De Wever heeft begrepen dat het succes van het Vlaams Belang niet alleen het gevolg is van het migratiethema, maar ook van sociaal ongenoegen.”

Volgens verschillende onderhandelende partijen wil N-VA wel degelijk regeren met de PS. In ruil zijn er wel een paar communautaire trofeeën nodig. Zo zou bijvoorbeeld het ziekenhuisbeleid naar de deelstaten kunnen gaan. De verdeling van de financiële potjes tussen Vlamingen en Franstaligen moet dan wel gelijk blijven zoals nu, maar iedere regio zou dan wel een eigen dynamiek kunnen ontwikkelen. “Zoiets is toch niet onoverkomelijk voor de PS en is dus perfect haalbaar”, is een conclusie die we hoorden.

Een splitsing van N-VA?

Er is volgens verschillende onderhandelaars ook een objectieve reden waarom N-VA-voorzitter Bart De Wever liever federaal mee zou regeren: “Voor N-VA dreigt een splitsing wanneer ze in de oppositie terechtkomt. De partij zal in de oppositie zo moeten radicaliseren om in de media te kunnen opboksen tegen het Vlaams Belang, dat er spanning zal ontstaan tussen de Vlaams Belang-gezinde vleugel en de meer centrumrechtse liberale vleugel. Voormalige Open VLD’ers zoals Lorin Parys zouden het dan wel zeer moeilijk kunnen krijgen. Bart De Wever beseft dat hij zijn grote volkspartij het best intact kan houden wanneer hij binnen een federale regering een gematigde koers kan varen. De keuze voor N-VA is: radicaliseren of voorgoed een beleidspartij worden die tussen de 20 en 25 procent haalt.”

De taxshift op tafel leggen is een opening van de PS

Waarom hapt de PS dan niet toe? Er is ongetwijfeld de vrees dat er geen geld meer zal zijn voor een genereus sociaal beleid zoals voor hogere minimum­pensioenen. Het Planbureau geeft aan dat er dit jaar een begrotingsgat zal zijn van 12 miljard. Voor de socialisten is het duidelijk dat een groot deel van het gat is geslagen door de niet volledig gefinancierde taxshift. De daling van de sociale bijdragen van 35 naar 25 procent, naast een belastingverlaging voor wie werkt, is door de regering-Michel niet voldoende gecompenseerd met btw- en accijnsverhogingen op bijvoorbeeld brandstoffen. Het is dus een tax-cut geworden.

Bovendien heeft de regering Michel ook nog eens de vennootschaps­belasting verlaagd van 33 naar 25 procent. Voor de PS moet dit gecompenseerd worden door een vermogenswinstbelasting of door de laatste, nog niet gerealiseerde schijf van de twee belastingverlagingen te schrappen. Dat PS-voorzitter Magnette een onderzoek vraagt naar de taxshift is eigenlijk onderhandelingsmunitie op tafel leggen. Vraag is of N-VA en de andere partijen van de regering-Michel daarop in kunnen gaan, want de taxshift is een paradepaardje voor hen. Volgens hen zijn veel van de 360.000 extra banen daarvan het resultaat, terwijl de socialisten vooral wijzen op de internationale economische conjunctuur. Vraag is dus of N-VA hier in eigen vel wil snijden?

Is Vivaldi dood?

Er is nog een reden waarom de PS niet happig is om een coalitie aan te gaan met N-VA. De Franstalige socialisten hopen nog altijd op hun Plan B: Vivaldi met de groenen maar zonder N-VA. Een bron zei me: “MR en Ecolo hebben elkaar gevonden en die fokken de PS op om toch maar geen coalitie aan te gaan met N-VA.” Ongetwijfeld zijn de Franstalige socialisten niet vergeten dat CD&V’er Geens een “open opdracht” van de koning heeft gekregen, zelfs al heeft zijn partij hem bijgespijkerd dat hij alleen maar voor een coalitie N-VA/PS mag gaan.

Gisteren aan de poort van het paleis kwamen uit de mond van opdracht­houder Geens deze woorden: “Dat wil niet zeggen dat ik mij niet zo breed mogelijk informeer. Dat weten alle partijen.” Ook dat zet de deur op een kier naar gesprekken met de groenen. Tegelijkertijd zegt CD&V-voorzitter Coens wel “dat Vivaldi dood is”. Daarmee gooit CD&V die deur weer dicht. De Vlaamse christendemocraten vrezen dat Vivaldi hen fataal kan worden. Ze willen de partij van Bart De Wever in de federale regering. Voor de lieve vrede met N-VA in de Vlaamse regering en ook omdat de Vlaamse christen­democraten als de dood zijn om met een Vlaamse minderheid zonder N-VA pijnlijke federale maatregelen te moeten nemen voor het gat in de begroting, naast de vergrijzings- en klimaatfactuur.

Het achterste van de tong van Lachaert

Opvallend is dat CD&V aan SP.A een objectieve bondgenoot heeft. De Vlaamse socialisten vrezen in Vivaldi de “overbodige partij” te zijn die geen druk kan zetten om punten binnen te halen. Ook vreest de SP.A de zware eisen van Open VLD en CD&V om alsnog in Vivaldi te stappen: “Egbert Lachaert laat daarover nog het achterste van zijn tong niet zien, nu hij nog maar kandidaat-voorzitter is, maar als hij de Open VLD zal leiden, dan zal hij harde liberale maatregelen eisen die wij eigenlijk niet willen.”

Een andere bedenking bij SP.A is dat in Vivaldi aan Vlaamse kant “vier losers” gaan zitten, die tegen een kleine vijftig procent Vlaams-nationalistische kiezers moeten ingaan. SP.A probeert dan ook zusterpartij PS te overtuigen om met N-VA een coalitie te vormen “op basis van inhoud”. Vraag is of SP.A zwaar genoeg weegt om de Franstalige socialisten zo ver te krijgen.

Inbraak SP.A in Vlaamse regering?

Wanneer dat lukt, stellen N-VA en CD&V ook op Vlaams vlak wat in het vooruitzicht voor de SP.A. De socialisten zouden kunnen inbreken in de Vlaamse regering en Open VLD vervangen, zodat de Vlaamse partijen in de federale regering een “afspiegeling” zouden zijn van de coalitie op Vlaams niveau. Was CD&V-voorzitter Joachim Coens geen voorstander van een “afspiegelingsregering”? Bij CD&V is ook te horen dat de Vlaamse regering een doorstart kan gebruiken na de zwaar bekritiseerde eerste maanden van het kabinet-Jambon, met onder meer een aantal ongelukkige besparingen.

Bij de SP.A blijven ze erg sceptisch en twijfelen ze eraan of de inbraak er ooit komt. Hoe dan ook moet er dan voor de SP.A een heronderhandeling komen van het Vlaamse regeerakkoord, naast een herverdeling van de minister­posten. Mogelijk wil de SP.A dan klimaatbeleid, al biedt dat aan huidig N-VA-minister Zuhal Demir de kans om bijvoorbeeld de migratiebevoegdheden van de liberaal Somers in te pikken. Maar dat is uiteraard allemaal toekomst­muziek en zeer speculatief.

“Dark horse” Bouchez

Er is nog een ‘dark horse’ in de federale race: MR-voorzitter Georges-Louis Bouchez. De andere onderhandelende partijen krijgen geen hoogte van zijn plannen. Hij is een rijzende mediaster en beschikt over een nooit gezien charisma. Bouchez staat klaar om zijn PS-collega en provinciegenoot Paul Magnette te onttronen als populairste Waal. Maar niemand weet goed waarvoor Bouchez staat: “De ene dag zegt hij A, morgen B en overmorgen C.” Zelfs al kunnen N-VA en PS elkaar vinden voor een federale coalitie, zal MR instemmen met hun compromis? Dat is de vraag die overal te horen is. 

Bouchez staat klaar om zijn PS-collega en provinciegenoot Paul Magnette te onttronen als populairste Waal.

Bij de laatste vergadering van het informateursduo Coens/Bouchez met N-VA liet de MR-voorzitter voelen dat het bij hem wringt. Hij moet niet alleen de sociaal-economische toegevingen aan de socialisten slikken, naast de communautaire aan de N-VA. Hij moet bovendien ook nog “het overbodige familielid” Open VLD laten vallen. Bouchez zou die zondagavond gezegd hebben: “Mijn auto staat om de hoek, jullie moeten ook nog mijn autosleutels hebben zeker?” Volgens een bron voegde hij er nog aan toe: “En willen jullie ook mijn vrouw?”

“Mijn auto staat om de hoek, jullie moeten ook nog mijn autosleutels hebben zeker?”

Bouchez is dus voor Vivaldi met de groenen zonder N-VA, al heeft hij ook nog nooit helemaal de deur dichtgedaan voor een coalitie PS/N-VA. Maar de MR-voorzitter zal ongetwijfeld een zware prijs eisen. Wellicht liberale sociaal-economische maatregelen. Vraag is dan weer hoe de socialisten daarop gaan reageren. Ook dat kan weer een veto opleveren.

MR- en VB-winst bij verkiezingen

Het spookbeeld van vervroegde verkiezingen dreigt dan weer op te duiken. Uit peilingen blijkt dat Vlaams Belang dan in Vlaanderen de grote winnaar wordt. Aan Franstalige kant zou MR-voorzitter Bouchez wellicht ook een goede zaak doen. Zijn media-exposure zal hem ongetwijfeld geen windeieren leggen. Volgens het geruchtencircuit beschikt hij over een peiling waardoor de Franstalige liberalen aan de winnende hand zijn. De MR heeft bij de verkiezingen een drietal zetels zeer nipt verloren op een paar honderd stemmen na. Die zouden dan weer naar de Franstalige liberalen gaan, onder meer in Henegouwen, de provincie van PS-voorzitter Magnette. Ook zou Bouchez dankzij verkiezingen in het parlement kunnen terechtkomen, want tot nu was hij nog niet verkozen.

De SP.A zou met de sterke sociale media-aanwezigheid en de frisse verschijning van de kersverse voorzitter Conner Rousseau wat vooruitgang kunnen boeken. N-VA zou wel eens zware klappen kunnen krijgen van Vlaams Belang. Niet alleen omdat VB sterk staat in de sociale media, maar ook omdat N-VA met de Vlaamse regering niet echt gescoord heeft de voorbije maanden. Ook zit N-VA volop in de onderhandelingen en is dus deel van het probleem en ook daarvoor dreigt een afstraffing.

De laatste kans voor België?

Met een in Vlaanderen dominant Vlaams Belang, een afgeslankte N-VA en klassieke partijen die elk rond de 10 procent halen, wordt het vormen van een nieuwe federale regering zo goed als onmogelijk. Een toppoliticus van een van de onderhandelende partijen zei me dat een regering N-VA/PS de coalitie van de laatste kans is voor België: “Als het nu niet lukt, zal het nooit meer lukken om een federale regering te vormen. Vervroegde verkiezingen zouden het einde van België kunnen betekenen!”

Vervroegde verkiezingen zouden het einde van België kunnen betekenen!

Meest gelezen