5 redenen om vaker samen te eten: waarom de tafel delen ons gezonder en gelukkiger maakt

Een sterker lichaam, een beter brein, minder stress: we willen het allemaal, maar hoe pak je dat aan? Er zijn duizenden wetenschappelijke studies over dingen die goed zijn voor lichaam en geest... maar hoe krijg je die ooit gelezen? Om je op weg te helpen, zetten we elke maandag één activiteit in de kijker: 5 wetenschappelijk onderbouwde redenen om iets vaker (of minder vaak) te doen. Vandaag: de positieve effecten van samen eten.

De Belg is een bourgondiër. Lekker en lang tafelen zit van oudsher in onze cultuur ingebakken. We eten graag, veel en liefst in aangenaam gezelschap. En toch. Steeds vaker kiezen we voor een snelle hap en ruilen we tafelgenoten in voor de tv of onze smartphone.

De wetenschap is het er nochtans over eens: samen eten en eten delen maakt ons gezonder, gelukkiger en een beter mens. De hoogste tijd dus om familie en vrienden te trakteren op een gezellig etentje.

Zien eten, doet eten. Het is een oude volkswijsheid die al vaker onderzocht is. Maar samen eten, doet soms ook gezonder eten blijkt uit verschillende studies. En dat blijkt vooral zo te zijn bij kinderen en jongeren.

"De beste motivatie voor kinderen om groenten en fruit te eten, is een volwassene zien mee-eten", zegt Charlotte De Backer, professor Communicatiewetenschappen van de Universiteit Antwerpen. "Laat je kinderen dus niet apart eten, maar eet gewoon mee en geef het goede voorbeeld. Het is  dan wel belangrijk dat je als ouder diezelfde groenten eet."

En niet alleen de ouders spelen een belangrijke rol. "Eigenlijk zouden ook begeleiders in een kinderdagverblijf beter mee-eten met de kinderen. Ik snap dat dat praktisch niet evident is, maar uit een Australische studie blijkt dat kinderen er effectief gezonder door gaan eten."

Hilde De Windt

Maar ook oudere mensen blijken beter te eten in gezelschap, zegt professor De Backer. "Bejaarden, zeker als ze eenzaam of dement zijn, eten stelselmatig te weinig en raken makkelijk ondervoed."

"In sommige woonzorgcentra wordt er daarom echt een familiale en huiselijke sfeer gecreëerd tijdens de maaltijden. Dat gaat dan vaak om simpele details zoals een mooi tafelkleed of de kookpotten die op tafel blijven staan. De bewoners blijken daardoor meer te genieten van hun eten en ook meer te eten."

Maar samen eten is natuurlijk niet altijd een garantie op gezondere voeding. Denk maar aan de vele feestmaaltijden waar de calorieën rijkelijk naar binnen gaan. "In gezelschap heb je de neiging om meer te eten, omdat je afgeleid wordt van je verzadigingsgevoel."

Laat dat je niet tegenhouden om met vrienden op restaurant te gaan, of nog een dessertje voor je gasten te serveren. Want misschien nog belangrijker dan gezond eten, zijn de voordelen voor onze geest.

De mens is niet gemaakt om alleen te eten, dat heb je misschien zelf al gemerkt. Alleen eten maakt ons ongemakkelijk en doet ons al snel naar de krant of onze smartphone grijpen. 

"Vooral samen met familie of vrienden eten draagt voor een groot stuk bij tot ons geluksgevoel", zegt Charlotte De Backer. "Uit onderzoek blijkt dat tieners die vaak in familieverband eten later minder mentale problemen hebben. Al wordt er natuurlijk sowieso vaker samen gegeten in families waar er minder problemen zijn."

De maaltijd is in elk geval het ideale moment, en in families vaak ook één van de weinige momenten, om te praten met elkaar. En om moeilijke gespreksonderwerpen boven te halen. "Het eten is de perfecte bliksemafleider voor als de sfeer dreigt om te slaan. Je kan de aandacht meteen verleggen door te beginnen over wat er op je bord ligt."

Hilde De Windt

Toch eten we steeds vaker alleen. Tegenwoordig wordt er zelfs volop onderzoek gedaan naar gepersonaliseerde voeding, aangepast aan wat iemand specifiek nodig heeft op basis van DNA en levensstijl. Ook Colruyt is hiermee bezig. Samen eten wordt dan nog meer overbodig en eten delen onmogelijk. 

"Ik geloof niet dat dit ooit echt zal werken", zegt De Backer. "Eten is een vorm van communicatie die de mens nodig heeft. Het plezier van samen eten wordt volledig onderschat."

"We zijn wat we eten", zei de Franse gastronoom Jean Anthelme Brillat-Savarin al begin 19e eeuw. Trek je die redenering door, dan zou je kunnen besluiten dat wie hetzelfde eet, ook hetzelfde is.

"Dat zien we ook terug in sociale experimenten", zegt Charlotte De Backer. "Mensen die elkaar niet kennen en hetzelfde eten, voelen zich daarna meer verwant met elkaar, vertrouwen elkaar beter en werken beter samen dan proefpersonen die iets verschillend gegeten hebben."

"Die wijsheid zie je ook veel meer terug in Aziatische culturen. Ik herinner me een werklunch met collega's uit Taiwan waar de tafelgenoten exact hetzelfde bestelden als ik. Achteraf gaven ze toe dat ze het eigenlijk niet zo graag aten, maar dat het bij hen normaal is om hetzelfde te bestellen als hun gasten. Ze doen dat uit beleefdheid en om een band te scheppen met diegene waarmee ze de tafel delen."

Ook in zuiderse culturen leeft de traditie veel meer om gerechten te delen met elkaar. Samen leven en samen eten staat centraal in het bekende mediterrane dieet, en wordt door wetenschappers tegenwoordig ook onderstreept als een belangrijk onderdeel van deze gezonde levensstijl.

Denk ook maar aan de Spaanse tapas. "Dat concept van food sharing slaat absoluut niet echt aan in de Verenigde Staten waar mensen veel individualistischer zijn. Daar moet iedereen uniek zijn en iets anders eten."  

Hilde De Windt

De mens eet al van in de prehistorie samen. Samenwerken was toen noodzakelijk om tot een gevarieerd menu te komen. "Toen de mens vlees begon te eten werd samenwerken des te belangrijker", zegt Charlotte De Backer.

"Men had de hulp van anderen nodig om prooien te vangen. En omdat het nog niet mogelijk was om vlees lang te bewaren, moest er gedeeld worden. Dat bracht morele vragen met zich mee. Met wie deel je en wie niet? Hoeveel deel je met wie? Wie krijgt het mooiste stuk vlees? Op die manier heeft voeding ons altijd doen nadenken over (on)eerlijk gedrag."

En dat kan ons eten vandaag nog steeds doen. Maar dan moet je wel de juiste dingen voorschotelen. "Ik heb een hekel aan cupcakes en serveer op verjaardagsfeestjes altijd een taart of een cake", zegt professor De Backer. "Die moet je dan in stukken verdelen over de verschillende kinderen. Wie krijgt zijn stuk als eerste? Wie krijgt misschien een kleiner stuk? Dat zijn allemaal speelse en subtiele momenten waarop kinderen leren nadenken over eerlijk gedrag."

"Ik schep er genoegen in om bijvoorbeeld een oneven aantal balletjes in de tomatensaus te stoppen. Dan stelt zich het dilemma: hoe gaan we dit eerlijk verdelen? Hetzelfde kan je doen met spruitjes. Dan willen kinderen zich maar al te graag opofferen voor een spruitje minder."

"We zien dat hoe vaker kinderen zulke situaties meemaken, hoe socialer, hulpvaardiger en minder egoïstisch ze worden. Op lange termijn wordt de hele gemeenschap daar gelukkiger van."

Meer samen eten, eten delen en eten wat de pot schaft dus. Akkoord, maar wat als je een dieet volgt? Of wat als je allergisch of intolerant bent aan een bepaalde voedingsstof? 

"Eten delen is inderdaad steeds moeilijker geworden. Vooral omdat tegenwoordig heel wat mensen plots geen suiker, gluten of zuivel meer willen eten of drinken, terwijl ze er eigenlijk niet allergisch of intolerant voor zijn. Het is een hype. En dat modeverschijnsel past volledig bij de evolutie dat we als mensen minder tolerant geworden zijn tegenover elkaar", zegt De Backer.

"Ik pleit ervoor om die dieetkeuzes wat vaker opzij te schuiven als je samen eet. Al geldt dat natuurlijk niet voor mensen die écht een voedselallergie of -intolerantie hebben. Ook vegetariërs en veganisten kunnen op dat vlak moeilijk een uitzondering maken. Alle anderen kunnen gerust wat meer eten wat de pot schaft."

Volgens De Backer zijn we tegenwoordig veel te hard gefocust op gezonde voeding. "Dat is ook wat voedingswetenschappers me vertellen. Je hoeft echt niet een bepaalde voedingsstof volledig te schrappen uit je menu. Eigenlijk bestaat er geen ongezonde voeding, maar we kunnen wel te veel van het ene en te weinig van het andere eten. We zouden weer meer zoals onze grootouders moeten eten: alles, maar met mate. "

De Canadese gezondheidsdienst Healthlink bundelt op zijn website verschillende tips (in het Engels)  om samen met kinderen en familie te koken en te eten.

Wie op zoek is naar nog meer tips en naar recepten om samen te koken, kan terecht op de website BetterTogether. Wie een account aanmaakt, kan ook zelf een kookboek samenstellen.

Meest gelezen