Jongen uit IS-propagandafilmpjes praat met Vranckx-Nomaden 

Ayham is acht jaar. Hij werd in 2014 gevangengenomen toen de stad Sinjar werd ingenomen door IS. Hij behoort tot de jezidi’s, een Koerdische religieuze minderheid in Noord-Irak. Hij werd gehersenspoeld en dook op in propagandafilmpjes van IS. Nu wordt hij opgevangen door Panaga, een ngo die zich inzet voor kinderen met oorlogstrauma’s. Het is daar dat Lisa Matthys en Lotte Knaepen hem konden spreken. De reportagemakers gingen naar Irak met een groep Belgische architecten die er duurzame tenten ging bouwen voor het traumacentrum. Hun reportage is vanavond te zien in De Nomaden (Vranckx) op Canvas.

We ontmoeten Ayham pas later tijdens ons verblijf.  We merken dat hij zich afzijdig houdt van de andere kinderen. Hij voelt zich anders, omdat hij Engels spreekt maar ook door de mediastorm die hij een jaar geleden over zich heen kreeg. Hoe gaat het nu met hem, een jaar later, wanneer de media-aandacht is weggeëbd?

Ayham werd in 2014 samen met zijn moeder gevangengenomen door IS. Uiteindelijk werd hij gescheiden van haar en in Raqqa als slaaf verkocht aan een IS-familie met de Amerikaanse moeder Sam. Alles werd hem afgenomen, zijn identiteit, familie en hij kreeg een nieuwe naam: Abdullah. Hij veranderde van een kleine, speelse jongen tot een radicaal in opleiding. Sam leerde hem Engels spreken, toen hij werd bevrijd was hij zijn moedertaal vergeten en sprak alleen nog Engels en Arabisch.

Lees verder onder de video.

Video player inladen...

De rol die hij toebedeeld kreeg in het kalifaat, die van  de strijder en de kleine held, staat in groot contrast met het leven dat hij nu leidt: dat van een gewone, voetballende jongen die elke dag naar school moet. Hij mist het "spannende" leven dat hij in het kalifaat leidde en hij mist zijn Amerikaanse moeder Sam.  "Ze heeft me het alfabet geleerd en Engels leren spreken," vertelt Ayham. 

Wanneer we het interview met hem afnemen verandert zijn houding, hij vermijdt oogcontact en wordt heel stil. Hij kijkt schichtig om zich heen, schijnbaar om potentieel gevaar onmiddellijk te registreren. Hij beantwoordt onze vragen summier, zijn psycholoog Barzan helpt hem de antwoorden te formuleren. "In het begin hebben we hem alleen geobserveerd. Het is belangrijk om rekening te houden met de omgeving waaruit hij kwam, en met wat hij allemaal had meegemaakt," legt Barzan uit. "Ik probeerde eerst z'n beste vriend te worden zodat hij me vertrouwde en zich openstelde voor mij."

Lees verder onder de video.

Video player inladen...

Het verhaal van Ayham dringt pas echt tot ons door wanneer we thuis de beelden bekijken en de getuigenis met de vertaler doornemen. En echt beseffen doen we nooit helemaal wat oorlog met een kind doet.

Momenteel woont Ayham bij zijn oom, die niet echt voor de jongen kan zorgen. Ayhams vader hertrouwde en zijn nieuwe vrouw wil zich niet over de jongen ontfermen. Zijn moeder leeft nog steeds in gevangenschap en zijn familie weet niet waar ze zich bevindt en of ze nog in leven is.

Tijdens de verschillende psychologische behandelingen vertelde Ayham wat hij tijdens zijn gevangenschap had gezien en beleefd. Voor de sessies was de jongen angstig, had hij een opvliegend karakter en was hij gewelddadig. Tijdens zijn gevangenschap werd hij geconfronteerd met extreem geweld en werd hem aangeleerd hoe dit te gebruiken. Terug thuis, in Iraaks Koerdistan, viel hij andere kinderen aan op school en bedreigde hen met een mes, ook probeerde hij het huis van zijn oom in brand te steken.

Tijdens zijn gevangenschap werd hij geconfronteerd met extreem geweld en werd hem aangeleerd hoe dit te gebruiken. 

Ayham moest IS beloven de jezidigemeenschap uit te moorden en werd verplicht ingeschakeld om mee te werken aan propagandafilms. Zo vertelde Ayham dat Sam, zijn Amerikaanse IS moeder met een pistool tegen haar hoofd gedwongen werd om haar kinderen, ook Ayham, hieraan te laten meewerken. Het zegt veel over haar eigen verwardheid mbt het kalifaat.

Sams Jihadi echtgenoot stierf tijdens een bombardement, ze sloeg op de vlucht met haar kinderen en nam Ayham mee.

"Dan zijn we gevlucht," herinnert Ayham zich. "De PKK heeft ons weggehaald." Zij stuurden Ayham terug naar Koerdisch Irak, waar wij hem konden ontmoeten.

De jongen kan zijn Amerikaanse moeder niet meer vergeten, hij raakte erg aan haar gehecht en ze spreken elkaar nog af en toe op messenger.

Lees verder onder de foto.

Belgische architecten

Ayham volgde het programma dat de ngo Panaga voor getraumatiseerde kinderen inricht. Via creatieve therapie en individuele sessies ging het steeds beter met de jongen. Hij voelt zich beter in zijn vel, spreekt terug Koerdisch, maakt vrienden en is de beste van de klas.

Helaas is Ayham geen uitzondering, vele kinderen komen druppelsgewijs terug naar de jezidigemeenschap, via smokkelaars en hoge geldsommen. Ze hebben nood aan intense begeleiding om hun trauma's te verwerken.

De zogenoemde Maggie-tent, die door de Belgische architecten van DMOA werd ontwerpen en gebouwd brengt nieuwe ruimte voor onderwijs, veiligheid én traumaverwerking en geeft hoop aan deze kinderen in nood.  

Kijk hieronder naar de webdocu Kleine Overlevers.

Video player inladen...

Meest gelezen