Video player inladen...

Iraniërs naar de stembus voor parlementsverkiezingen: belangrijke test voor het regime

In Iran zijn de stembureaus open voor de parlements­verkiezingen. Het lijkt erop dat de hardliners het gemakkelijk zullen halen. De meeste gematigde kandidaten zijn uit de kieslijsten geschrapt. Het zijn de eerste parlements­verkiezingen sinds de Verenigde Staten nieuwe sancties afkondigden tegen Iran vanwege zijn nucleaire programma. 

Meer dan 7.000 kandidaten zijn er om de 290 parlementszetels in te vullen. Het parlement, of de Majlis, heeft maar een gedeeltelijke bevoegdheid in het Iraanse bestuur, dat een mix is van democratie en religieus - lees sjiitisch - bestuur. Uiteindelijk is het laatste woord altijd aan de hoogste geestelijke leider, ayatollah Ali Khamenei. Die heeft over belangrijke beslissingen in wezen meer macht dan het parlement en dan de gematigde president Rouhani. 

Bovendien heeft de zogenoemde Raad van Hoeders, die trouw is aan Khamenei, aan de vooravond van de verkiezingen meer dan 16.000 kandidaten onder wie de 90 gematigde parlementsleden gediskwalificeerd. Meestal gaat het om gematigde kandidaten. De opties voor hervormingsgezinde kiezers in Iran zijn op die manier erg pover. 

Test voor het regime

Ook al staat de uitslag vast, toch is deze stembusgang een belangrijke test voor het regime, zowel voor zijn binnenlandse als voor zijn buitenlandse politiek. Iran ligt al overhoop met een groot deel van het Westen sinds de revolutie in 1979. Toen werd de westersgezinde sjah aan de kant gezet en ingeruild voor een radicaal bewind van sjiitische moslims.

Even leek er een diplomatieke dooi in de maak, door het multilaterale akkoord over het Iraanse nucleaire programma. Maar sinds Donald Trump aan de macht is in de Verenigde Staten, is de spanning tussen Iran en vooral de VS opnieuw hoog opgelaaid. Er kwamen zelfs militaire acties én president Trump kondigde nieuwe sancties af. Die doen de gewone Iraniërs pijn. 

De voorbije maanden was er herhaaldelijk straatprotest tegen de moeilijke levensomstandigheden. Maar dat protest werd hardhandig neergeslagen. Veel Iraniërs zijn ook ontevreden omdat de hervormingsgezinde president Rouhani zijn beloftes voor meer burgerrechten niet houdt. Zullen die gevoelens vandaag opborrelen en het kiesgedrag beïnvloeden? 

"Het is weinig waarschijnlijk dat er vandaag betogingen zullen plaatsvinden", zegt NOS-correspondente Daisy Mohr vanuit de Iraanse hoofdstad Teheran. "De hervormers zijn van de kieslijsten gehaald. Dus kunnen tegenstanders alleen protesteren door thuis te blijven. Ik heb met verschillende mensen gesproken die zeggen dat de verkiezingen boycotten de enige optie is. " 

Tegenstanders van het regime kunnen hun ongenoegen alleen uiten door de verkiezingen te boycotten.
Daisy Mohr, NOS-correspondente

Het politieke debat wordt wel op de sociale media gevoerd. Ayatollah Khamenei (zie foto onder) had vooraf gezegd dat stemmen een "religieuze plicht" is. Zijn aanhangers gaan op de sociale media tekeer tegen de grote vijand de VS en pleiten voor een "sterke Majlis", een sterk parlement. Tegenstanders klagen aan dat dit een schijndemocratie is: "Als onze mening belangrijk was en ze iets kon veranderen, dan zouden ze onze mening nooit vragen", luidt het. (lees voort onder foto)

Op naar een nog hardere lijn

Over twee tot drie dagen zullen alle resultaten bekend zijn. Correspondente Daisy Mohr kijkt naar de gevolgen voor de buitenlandse politiek. "Als de hardliners winnen, dan zullen ze zeker niet geneigd zijn om de hand te reiken aan vijand Amerika", zegt ze. 

De stembureaus zijn al vier uur langer open dan gepland was. Dit komt door de stormloop aan kiezers, en iedereen moet zijn stem kunnen uitbrengen, klinkt het op de staatstelevisie. Anderzijds voorspelden de autoriteiten wel maar een opkomst van goed 50 procent, een daling tegenover de vorige verkiezingen, toen nog 62 procent van de Iraniërs zijn stem uitbracht.

Volgend jaar zijn er presidentsverkiezingen in Iran. Ook daarvoor is de uitslag belangrijk. Ook al heeft het parlement geen macht van betekenis, toch kan een overwinning van de haviken de invloed verzwakken van conservatieven die wel achter de heersende religieuze machthebbers staan, maar willen blijven praten met de buitenwereld.

Herbekijk hieronder de reportage in "Het Journaal": 

Video player inladen...

Bekijk hier de reportage van "Terzake":

Video player inladen...

Bekijk hier het gesprek met correspondente Daisy Mohr in Teheran:

Video player inladen...

Meest gelezen