Waarom VRT NWS wél beelden toont van Joodse karikaturen

Drie professoren riepen in een open brief de pers op om karikaturale beelden van Joden op het carnaval in Aalst ofwel niet te tonen, ofwel om ze "steeds te laten vergezellen van een beschrijving van de historische achtergrond en betekenis ervan". Maar het valt wel degelijk beroepsethisch te verantwoorden om de beelden wél te tonen. Daarvoor zijn er argumenten in het redactiestatuut.  

Journalistiek toont de wereld zoals hij is

De redactie neemt in controverses geen standpunt in, ze brengt er verslag over uit. En in verslaggeving toon je de wereld zoals hij is. Dat betekent dat ook lelijke dingen worden getoond. Oorlogsslachtoffers bijvoorbeeld. Het beeld laten bestaan dat er “propere” oorlogen zijn, zou juist niet getuigen van goeie informatie.

En toch zijn er grenzen

En toch zijn er grenzen. De meeste redacties zullen ervoor terugschrikken om iemand te laten sterven op het scherm. Ook al staat dat nergens als regel neergeschreven. Beelden van seksueel misbruik zullen worden geblurd of heel selectief worden getoond. Inschattingsfouten op dat vlak zorgen trouwens al snel voor reacties van het publiek, zoals bijvoorbeeld het geval was bij de controversiële campagne van Child Focus over kindermisbruik. En VRT NWS was ooit erg terughoudend met propagandavideo’s van Islamitische Staat.

De kijker en de lezer moeten zelf kunnen oordelen

Mohammed-cartoons werden dan weer wel getoond. Het idee daarachter was dat de kijker of lezer zich wel degelijk een beeld moest kunnen vormen over het onderwerp van de controverse. Je hebt geen expliciet beeld nodig om je te kunnen voorstellen wat doodslag of verkrachting is. Maar humor vraagt wel degelijk een persoonlijke interpretatie. Uiteindelijk oordeelt de burger zelf. En om te kunnen oordelen moet je zien waar het over gaat.

Uiteindelijk oordeelt de burger zelf. En om te kunnen oordelen moet je zien waar het over gaat

Schokkende beelden worden beperkt maar niet geweerd

Het redactiestatuut zegt dat schokkende beelden niet worden geweerd maar wel worden beperkt.  (Artikel 61)  Ze worden niet meer getoond dan nodig voor de verslaggeving. Dat betekent in de praktijk dat schokkende beelden normaal niet in trailers of coming-ups worden opgenomen. Ze worden niet onnodig herhaald of langer getoond dan nodig. Wat is lang genoeg en wat is te lang? Dat blijft een subjectieve inschatting, die in de praktijk vaak terecht­komt op de schouders van die ene journalist die de reportage maakt. Niet eenvoudig. Ook op de website worden schokkende beelden wel degelijk gepubliceerd. Maar de redactie kan bijvoorbeeld wel beslissen dat je moet klikken om ze te kunnen zien. Voor Mohammed-cartoons werd dat zo gedaan.

De historische context in enkele zinnen

Verder vragen de professoren dus dat altijd zou worden uitgelegd wat de historische context van Joodse karikaturen is. In het jaar waarin we Auschwitz herdenken, zijn er goede redenen om het stigmatiseren van bevolkingsgroepen in de jaren dertig niet te vergeten. Maar er mag evenzeer aandacht zijn voor de historische context van carnaval en voor de carnavalisten die echt menen dat ze zelfs beelden uit de jaren dertig moeten kunnen gebruiken en wat daarbij hun intenties wel en niet zijn.

Ik hoop dat er ook wat begrip kan zijn voor de journalist die dat allemaal in een kort journaalitem moet verwerken. Een klassiek journaalstuk bevat 90 seconden, wat neerkomt op ongeveer 12 commentaarzinnen. Journaalreportages zien er vaak eenvoudig uit, maar het is echt een moeilijk genre. 

De journalist moet altijd aan de kant staan van de nuance

Even erg als de karikaturen op praalwagens zijn de karikaturen in het maatschappelijke debat. We hebben weinig aan intentieprocessen tegen carnavalisten, zoals Ludo Abicht terecht opmerkt in zijn intelligente bijdrage in De Standaard. Tegelijk mag er precies vanwege de Holocaust heel wat begrip zijn voor de gevoeligheid van Joodse mensen. Journalistiek moet daarbij niets weglaten. Ze hoeft de discussie ook niet op te lossen. Maar ze moet wel blijven proberen om het verhaal zo genuanceerd mogelijk te vertellen.

Meest gelezen