Video player inladen...

Verkiezingen in Israël: derde keer goede keer, of opnieuw een maat voor niets?

De Israëliërs trekken vandaag nog maar eens naar de stembus. Na de verkiezingen van april vorig jaar lukte het niet om een nieuwe regering te vormen. Na de herkansing in september lukte het evenmin. We zijn nu bijna een half jaar later. Premier Netanyahu is intussen officieel aangeklaagd voor corruptie en misbruik van vertrouwen, er ligt een Amerikaans vredesplan op tafel voor het conflict met de Palestijnen en het coronavirus houdt ook het Israëlische publiek in de ban. En toch geven de peilingen aan dat de kiezers de kaarten vandaag op dezelfde manier zullen schudden en dat de impasse kan blijven aanslepen.

Om een regering te vormen in Israël is een meerderheid nodig van 61 zetels in de Knesset (het parlement). Noch premier Benjamin Netanyahu van de rechtse partij Likoed, noch zijn uitdager Benny Gantz van de centrumpartij Blauw-Wit is er na de twee vorige verkiezingen in geslaagd om die bij elkaar te sprokkelen. Ook nu geven de peilingen aan dat ze allebei, op eigen kracht, zo'n 33 zetels zouden behalen. Wie ook als sterkste uit de bus komt, zal steun moeten zoeken bij meerdere kleinere partijtjes. Die puzzel belooft nog altijd even moeilijk te worden als na de vorige verkiezingen. 

Toch zijn er sinds september een paar dingen veranderd en nieuwe factoren in het spel gekomen, die de uitslag en de formatie misschien nog een andere richting kunnen uitsturen.  

Premier in de beklaagdenbank

Wat bij de vorige verkiezingen nog slechts als een dreiging in de lucht hing, is nu intussen werkelijkheid geworden. Benjamin Netanyahu, de langst regerende premier in de Israëlische geschiedenis, is officieel aangeklaagd voor corruptie en misbruik van vertrouwen. Hij zou als premier dure cadeaus en luxegoederen hebben ontvangen, en hij zou een aantal media- en telecombedrijven een gunstige behandeling hebben aangeboden in ruil voor positieve verslaggeving over zijn beleid. In principe kan hij daarvoor tot tien jaar gevangenis krijgen. 

Het proces tegen Netanyahu gaat officieel van start op 17 maart - twee weken na de stembusslag. Toch lijkt dat (afgaande op de peilingen) zijn aanhangers niet af te schrikken of te ontmoedigen. Zijn positie als leider van Likoed blijft onaangetast; een poging van een dissidente uitdager om hem via voorzittersverkiezingen opzij te zetten, mislukte. Netanyahu zelf doet de aanklacht af als een linkse samenzwering. 

Het blijft afwachten of het nakende proces Netanyahu stemmen zal kosten, dan wel of hij zijn aanhang daarmee nog meer kan mobiliseren.  Wat zijn score ook wordt, hij zal er alles aan doen om opnieuw premier te kunnen worden. Het premierschap biedt hem meer kansen om immuniteit te vragen tegen vervolging. 

AFP or licensors

Vredesplan

Een tweede nieuwe factor is de bekendmaking van het lang verwachte 'vredesplan' van president Trump voor een regeling van het conflict tussen Israël en de Palestijnen. Dat plan pretendeert een pragmatische en toekomstgerichte erkenning te zijn van de feitelijke toestand zoals die gaandeweg gegroeid is (de facts on the ground) en tegelijk een weg te openen voor de Palestijnen naar meer economische groei en welvaart. Israël zou volgens dat plan de hele Jordaanvallei en haast alle Joodse nederzettingen op de Westelijke Jordaanoever mogen annexeren. In ruil zou het een stuk grondgebied overdragen aan de Palestijnse staat en zou er fors geïnvesteerd worden in de Palestijnse economie. 

Zowel Netanyahu als Gantz hebben dat plan positief ontvangen en beiden zeggen dat ze het willen uitvoeren. Wat verschilt is de toon en urgentie van die benadering. Voor Netanyahu zou die annexatie snel en unilateraal moeten worden doorgevoerd. Gantz wil naar eigen zeggen meer overleg met de Palestijnse kant en met de internationale gemeenschap.

Niemand weet precies hoe dat vredesplan electoraal zal uitpakken.

  • Voor Israëlische hardliners gaat het plan niet ver genoeg omdat Israël niet de hele Westelijke Jordaanoever mag inlijven, maar enkel de nederzettingen. Kiezers die er zo over denken kunnen Likoed de rug toekeren en hun heil zoeken bij nog rechtsere partijen. Zo bekeken kan het plan Netanyahu stemmen kosten.
  • Maar ook voor Blauw-Wit kan het nadelig zijn. Linkse en centrum-linkse kiezers die vinden dat het plan de Palestijnen te veel in de kou laat staan, zouden hun steun voor Benny Gantz kunnen intrekken. Veel van zijn kiezers zagen in hem een verzoeningsgezinde en gematigde leider, zijn lippendienst aan het plan kan hen van idee doen veranderen. 
  • Tenslotte zou Trumps vredesplan, wat in slechte aarde valt aan Palestijnse kant, de Palestijns-Israëlische kiezers kunnen motiveren om hun stem uit te brengen. Dat zou de Eenheidslijst, een partij die vooral Palestijnse stemmen verzamelt, kunnen versterken. 
AFP or licensors

Opkomst en corona

Een derde verschil met de eerste verkiezingen van april en de tweede van september, is ... dat het deze keer de derde zijn. Het is een absolute primeur voor Israël: drie verkiezingen op rij. De campagne was lauw en onzeker.  Veel verkiezingsposters zie je niet in de straten van Tel Aviv of Jeruzalem. Opiniepeilers stellen vast dat het publiek de impasse en het gekrakeel meer dan beu is. Of burgers nog 's willen opdraven aan het kiesbureau voor nog maar 's een nieuwe poging, blijft hoogst onvoorspelbaar. 

Daar komt bij dat ook in Israël het coronavirus voor headlines zorgt. Er zijn al zeven mensen positief getest, en net als elders maken mensen zich zorgen. Misschien zijn veel kiezers wel bang om aan te schuiven in dichte drommen of om een stemhokje in te gaan waar menig kiezer hen is voorgegaan. 

Eén lichtpuntje misschien voor wat de opkomst betreft: het belooft een stralende lentedag te worden. Een verkiezingsdag is in Israël altijd een vrije dag, en als het weer het toelaat trekken de stranden van Tel Aviv massa's mensen. Die doen dan vaak eerst hun burgerplicht om daarna van de zon te genieten. Het is een kleine troost voor de ontmoedigde kiezer: elke extra verkiezing levert tenminste een extra vakantiedag op. Misschien wordt er daarom nu al gespeculeerd over een vierde verkiezingsronde. 

Bekijk hier het verslag uit "Het Journaal": 

Video player inladen...

Bert De Vroey in Tel Aviv: "Opkomst lag om 18 uur rond 56 procent, dat is de hoogste score sinds 1999"

Video player inladen...