AFP or licensors

Hoe werkt een vaccin? En helpt het antimalariamiddel dat Trump neemt tegen corona? Het antwoord op uw medische vragen

Waarom wordt de ene mens veel zieker dan de andere? En kan het coronavirus blijvende longschade veroorzaken? Jullie blijven ons massaal veel vragen sturen. Met deze bundeling proberen we een antwoord te bieden op alle vragen die betrekking hebben op het medische luik van het coronavirus. We blijven jullie vragen voortdurend opvolgen en proberen daar ook in de toekomst een duidelijk en helder antwoord op te bieden.

Alle vragen en antwoorden over het coronavirus hebben we gebundeld in een groot coronavragenboek. Klik op een vraag om het antwoord te weten te komen, in tekst of soms wat uitgebreider in video. Voor de antwoorden raadpleegden we infectiologe Erika Vlieghe van het UZA, viroloog Marc Van Ranst van KU Leuven, Steven Van Gucht, viroloog bij het gezondheidsinstituut Sciensano en voorzitter van het wetenschappelijk comité rond het coronavirus, virologe Leen Delang van KU Leuven en professor Dirk Devroey (VUB). 

Vragenboek corona

 Klik op de balkjes om de antwoorden te lezen.

Nieuwe vragen

1

Wereldwijd zoeken wetenschappers en bedrijven met man en macht naar een vaccin om ons te beschermen tegen het coronavirus, maar hoe werkt zo’n vaccin eigenlijk? Volgens wetenschapper Hetty Helsmoortel is het principe van een vaccin vrij simpel. “Je injecteert mensen op iets wat lijkt op een virus of bacterie, maar waarvan ze niet ziek worden. Het lichaam merkt vrij snel dat daar plots een vreemde stof aanwezig is en gaat daartegen antistoffen aanmaken. Als je later dan bijvoorbeeld echt besmet wordt met het coronavirus, kan je immuunsysteem daar veel sneller op reageren en kunnen de indringers geneutraliseerd worden dankzij de antistoffen die al aangemaakt waren door het vaccin.”

Er zijn verschillende types van vaccins, die ieder op een andere manier ervoor zorgen dat je lichaam antistoffen aanmaakt. Bekijk de video hieronder voor meer uitleg van wetenschapper Hetty Helsmoortel.

Bekijk onze video via deze link

2

Hydroxychloroquine en chloroquine zijn geneesmiddelen die al lang bestaan en worden gebruikt om malaria te behandelen. In de strijd tegen corona kwam het geneesmiddel ook al verschillende keren naar voren. Onder meer de Amerikaanse president Donald Trump haalde de geneesmiddelen vaak aan in zijn persconferenties en gaf bovendien zelf toe ze uit voorzorg te nemen.

Voor het eerst is er nu onderzoek gedaan op grote schaal en daaruit blijkt geen positief effect. De onderzoekers hebben de gegevens geanalyseerd van meer dan 96.000 patiënten met COVID-19 in 671 verschillende ziekenhuizen overal ter wereld. Daarvan werden er ongeveer 15.000 behandeld met hydroxychloroquine of chloroquine. Van die groep stierven er meer patiënten (één op de zes) dan van de groep die niet behandeld werd met die geneesmiddelen (één op de elf). Bij de groep die behandeld werd met hydroxychloroquine en chloroquine blijkt overigens vier tot acht procent van de patiënten gevaarlijke hartritmestoornissen te ontwikkelen. Bij de patiënten die niet met die geneesmiddelen werden behandeld was dat maar 0,3%.

3

Volgens viroloog Steven Van Gucht is het onwaarschijnlijk dat het nieuwe coronavirus zich kan verspreiden via de airconditioning. "De verspreiding gebeurt voornamelijk door vrij dicht contact, via grote druppels die over een korte afstand uitgestoten kunnen worden, of via de handen. De overdracht van het virus via de lucht over langere afstand en door circulatie via airconditioningssystemen is onwaarschijnlijk. We gaan ervan uit dat dat geen belangrijke manier van overdracht van het virus is."

4

Volgens moleculair bioloog Hetty Helsmoortel komt er wellicht pas in de loop van 2021 een vaccin tegen het coronavirus op de markt. “Nochtans zijn laboratoria wereldwijd dag en nacht op zoek. Op dit moment zijn er een honderdtal kandidaat-vaccins die elk op de een of andere manier, ofwel in labotests of met proefdieren, aangetoond hebben dat ze misschien kunnen werken. Er zijn zelfs al mensen ingeënt in een eerste testfase.”

Waarom moeten we dan zo lang op dat vaccin wachten? “Heel wat kandidaat-vaccins sneuvelen eens we ze grondig testen op mensen, omdat ze simpelweg niet werken. Het is niet uitzonderlijk dat in de ontwikkeling van een vaccin meer dan 90% van de kandidaat-vaccins in de vuilbak belandt. Daarnaast zijn de tests tamelijk ingewikkeld en vooral tijdrovend. Je moet proefpersonen inenten, bloed analyseren, resultaten vergelijken, de nodige vergunningen aanvragen, de juiste dosering bepalen. Daarna moeten we gigantische hoeveelheden van dat vaccin produceren. Daar ben je toch al gauw maanden tot jaren mee bezig.”

Maar het belangrijkste is volgens Helsmoortel de veiligheid: “Het vaccin moet 100 procent veilig zijn. We kennen het coronavirus nog niet zo goed, dus we moeten stap voor stap te werk gaan. Er is maar één ding erger dan een slecht virus en dat is een slecht vaccin. Als we nu halsoverkop de hele wereldbevolking zouden injecteren met een vaccin waarvan we niet eens weten of het veilig is, welke bijwerkingen het heeft, laat staan dat het goed werkt, dan zijn we echt nog veel slechter af.”

Meer info hier.

5

Viroloog Steven Van Gucht raadt aan dat je onmiddellijk thuisblijft zodra je je ziek voelt. “Het coronavirus is namelijk het besmettelijkst twee dagen voor een patiënt de eerste symptomen opmerkt.” Ga niet zelf naar je huisarts of naar de spoedafdeling van een ziekenhuis, maar neem telefonisch contact op met je huisdokter.

Volgens het Crisiscentrum kan iedereen die symptomen van Covid-19 vertoont, getest worden. Het gaat dan over de volgende symptomen, ook in lichte vorm: hoesten, ademhalingsmoeilijkheden, koorts, pijnklachten, moeheid, smaakverlies en/of het verlies van de reukzin en diarree. Als je huisarts vermoedt dat je besmet bent met het coronavirus, zal hij of zij je zelf testen of je doorverwijzen naar een triagecentrum in de buurt. Je test wordt diezelfde dag opgestuurd naar het labo.

Blijf thuis in afwachting van je testresultaten. Je huisarts zal vragen om alvast de gegevens te noteren van alle personen waarmee je in contact kwam tot twee dagen voor je symptomen begonnen. Deze lijst zal enkel gebruikt worden als je test positief is, in het kader van contactopvolging. Je krijgt steeds het resultaat van je test, ongeacht of het positief of negatief is. Is de test positief? Dan wordt je gezondheidstoestand opgevolgd en krijg je de nodige behandeling voorgeschreven. Het contactcenter licht je omgeving in dat ze met iemand in contact kwamen die drager is van Covid-19.

6

Volgens psycholoog Koen Lowet is het normaal dat onze emoties net dat tikkeltje heviger staan in deze coronatijden. "Iedereen ervaart dat deze crisis heel wat spanning meebrengt. Die spanning bouwt zich op in je lichaam, en mensen gaan daar verschillend mee om. De spanning gaat zich op een gegeven moment ontladen. Die ontlading gebeurt bij iedereen op een andere manier. Typisch is een hilarische huilbui. Anderen huilen, of worden boos of beginnen onbedaarlijk te lachen.”

Hoe kunnen we de spanning op een gezonde manier kwijt? Lowet raadt aan om bijvoorbeeld te sporten of ervaringen met elkaar te delen. "Wat werkte vóór COVID-19 al goed voor jou? Probeer die vaardigheden opnieuw aan te spreken."

Het virus

1

Wanneer iemand besmet raakt met het coronavirus, dan is niet het virus zelf dodelijk, maar wel een reactie van ons eigen afweermechanisme. “Want dat afweersysteem of immuunsysteem slaat soms zodanig op hol in een poging dat virus te bestrijden, dat het ons eigen lichaam kapotmaakt”, zegt wetenschapper Hetty Helsmoortel.

Kijk hieronder naar de video met moleculair bioloog Helsmoortel om te weten te komen hoe ons afweersysteem precies reageert op het coronavirus.

2

Het coronavirus en de griep hebben een aantal gelijkenissen en verschillen. Mensen die besmet raken met het coronavirus hebben dezelfde symptomen als mensen die besmet raken met de griep. Ook de verwikkelingen bij beide virussen zijn hetzelfde en ook de risicogroepen zijn voor de griep en het coronavirus hetzelfde.

Maar er zijn ook een aantal belangrijke verschillen, benadrukt viroloog Marc Van Ranst. “Tegen de griep hebben we een vaccin en tegen het coronavirus niet. Het coronavirus is ook meer overdraagbaar dan griep.” Om te weten of het coronavirus dodelijker is dan de griep, zullen we nog even moeten wachten. We weten volgens Van Ranst immers enkel nog maar het aantal mensen dat gestorven is door het coronavirus, maar niet hoeveel mensen besmet zijn (geweest) zonder ziek te worden. “Een ander belangrijk verschil is dat niet iedereen op hetzelfde moment ziek wordt. Sommige mensen hebben de griep vorig jaar of het jaar daarvoor gehad. Voor dit virus heeft op dit moment niemand, behalve de mensen die de ziekte al hebben doorgemaakt, antistoffen. En dan heb je de kans, bij deze eerste kennismaking van de mensheid met dit nieuwe coronavirus, dat plots heel veel mensen gaan ziek worden. Dat is ook de reden waarom we nu al die maatregelen nemen. We willen ervoor zorgen dat niet iedereen op hetzelfde moment ziek wordt zodat ons gezondheidssysteem niet overbelast wordt.”

3

Er is op dit moment geen bewijs dat het coronavirus zal vertragen of verdwijnen door het lenteweer. Maar als we de vergelijking maken met andere coronavirussen is het mogelijk dat ook het nieuwe virus seizoensgebonden is en dat de lente de verspreiding zal afremmen door de hogere temperaturen en het uv-licht. Na enkele maanden kan het virus wel terugkomen, maar het is te vroeg om het patroon van dit virus te kennen. Viroloog Marc Van Ranst: “De andere coronavirussen die verkoudheden veroorzaken komen in de zomer heel weinig voor. We hopen dat dat voor dit virus ook het geval gaat zijn. Die coronavirussen hebben niet graag hogere temperaturen. Ze gaan veel vlugger opdrogen en onschadelijk worden als ze uitgehoest worden.”

Coronavirussen die verdwijnen bij hogere temperaturen kunnen zich bijvoorbeeld verplaatsen naar andere continenten. “De coronavirussen die vooral in de wintermaanden voorkomen, houden zich schuil in een ander halfrond waar het dan winter is. Dat zijn de coronavirussen die rondreizen”, zegt viroloog Van Ranst. Maar ze kunnen bijvoorbeeld ook in de longen blijven zitten. “Ze houden zich ook schuil diep in de longen van bijvoorbeeld iemand met chronisch obstructief longlijden. Daar vind je dus een soort populatie van die virussen die je dan elke winter weer ziet terugkomen.”

4

Viroloog Pierre Van Damme van de Universiteit Antwerpen wijst erop dat de levensduur van een virus getest wordt in een laboratorium en deze daardoor verschilt van de levensduur in huis of op straat. “Dus heel veel informatie over hoelang een virus leeft, komt eigenlijk uit labo’s met een constante temperatuur en een constante vochtigheidsgraad. En dat is natuurlijk niet het geval in huis of op straat. Dus vanaf het moment dat wij bijvoorbeeld hoesten of dat een virus terechtkomt op straatstenen, dan zal dat niet gemakkelijk overleven en na een paar uur is dat gewoon dood. Hetzelfde in huis. Vanaf het moment dat het virus bijvoorbeeld terechtkomt op het aanrecht in de keuken zal het daar eventjes overleven, maar je neemt gewoon een vod en zeep en dan gaat het virus dood.”

Volgens viroloog Van Damme is het dus belangrijk om steeds onze handen te wassen en ook regelmatig oppervlakken, zoals deurklinken of aanrechten, proper te maken.

5

"Virussen muteren (veranderen, red.) de hele tijd, zo passen zij zich aan. Maar dat aanpassen is nooit - of dat zou bijzonder dom zijn - om gevaarlijker te worden. Virussen leren om met ons overeen te komen. Het zijn de 'pubertjes' onder de virussen die ons ziek maken, die hebben nog niet geleerd om met de mens samen te leven. Voor een virus is het namelijk een ramp dat een gastheer doodgaat. De kans dat een virus dus dodelijker wordt, is klein", legt Marc Van Ranst uit.

6

Soms geeft de test die moet nagaan of een patiënt besmet is met het coronavirus, een vals negatief resultaat. Dat betekent dat het resultaat ‘normaal’ is en je niet besmet lijkt te zijn, maar dat je achteraf toch ziek wordt en eigenlijk wel besmet was. "Veel hangt af van het moment waarop je een staalafname maakt”, legt viroloog Steven Van Gucht uit. "De standaardtest gebeurt via een staal dat wordt afgenomen in de neus. Dit is een zeer gevoelige test die weinig vals negatieven geeft, op voorwaarde dat de test wordt afgenomen bij het begin van de symptomen, dus in de eerste week dat iemand ziek is. Maar veel mensen worden pas ernstig ziek in de tweede week. Mogelijks is het virus dan al op zijn retour in de neus. De test kan daardoor een negatief resultaat geven, terwijl de patiënt nochtans erg ziek is en zelfs een zware longontsteking heeft. Het virus zit op dat moment dus nog wel in de longen. Vandaar dat men soms een beroep doet op een foto van de longen om de diagnose te stellen."

7

Volgens viroloog Marc van Ranst zijn zowel een vaccin als een medicijn nuttig. “Een vaccin neem je om niet ziek te worden. Dat moet je op voorhand nemen. Medicijnen ga je krijgen wanneer je ziek bent. Beiden moeten een lange weg afleggen vooraleer ze op de markt kunnen komen”.

Er zijn verschillende kandidaat-medicijnen die waarschijnlijk een werking zullen hebben, maar het gaat even duren om dat uit te zoeken. Bestaande medicatie kan werken in sommige gevallen, ook dat wordt nu getest. Viroloog Van Ranst verduidelijkt: “Bij antivirale middelen kan je twee dingen doen. Je kan gaan zoeken naar nieuwe middelen, maar daar ga je rekening moeten houden met ongeveer 1,5 jaar vooraleer dat dat beschikbaar wordt. Of je gaat medicijnen zoeken die nu al voor iets anders worden gebruikt, maar ook activiteit hebben tegen dit coronavirus. Het middel dat momenteel wereldwijd het meeste wordt gebruikt, is chloroquine. Dat is een heel oud antimalariamiddel. Het werd voor het eerst gebruikt in 1934, maar het blijkt wel te werken tegen dit coronavirus.”

8

Viroloog Pierre Van Damme van de Universiteit Antwerpen: “De prioriteit is nu om vaccins te ontwikkelen tegen deze stam (van het nieuwe coronavirus, red.). Dat is de eerste stap om veel sneller te kunnen schakelen.”

Daarna zouden we kunnen zoeken naar een vaccin dat werkt tegen alle coronavirussen. “Als we over een aantal jaar mutaties verwachten van deze stam en we dus telkens verschillende coronavirussen krijgen, zouden we kunnen zoeken naar een deeltje binnen deze virussen dat gemeenschappelijk is. Dan zou je perfect een soort van universeel coronavaccin kunnen ontwikkelen dat beschermt tegen alle stammen van dit virus”, aldus viroloog Van Damme. Het kan dus, maar zo ver zijn we nog niet.

9

"Dat zijn complottheorieën en het is gevaarlijk om die te verspreiden: dit maakt mensen bang en daar is geen enkele basis voor", zegt Marc Van Ranst.

Collega-viroloog Steven Van Gucht treedt hem bij: “In China leven vleermuizen in het wild die virussen met zich meedragen die erg lijken op dit nieuwe coronavirus. Er zijn bovendien verschillende mogelijkheden waarop dit virus vanuit de natuur op de mens kon overspringen. Zo heeft een ander zoogdier misschien een brug gevormd tussen de vleermuis en de mens, worden vleermuizen in China opgegeten en wordt de mest van vleermuizen er verzameld als brandstof. De genetische samenstelling van het virus lijkt ook veel meer op een virus dat spontaan in de natuur ontstaat, dan op een virus dat gemaakt wordt in een laboratorium. De wetenschap is daar heel duidelijk over."

Hoe die complottheorieën zijn ontstaan, lees je in dit artikel

Verspreiding virus

1

Het coronavirus verspreidt zich van mens op mens via kleine druppeltjes die bij hoesten en niezen vrijkomen. Via die druppeltjes komt het virus terecht in de lucht, op voorwerpen en oppervlakken. Wie die druppeltjes inademt of via de handen in de mond, neus of ogen binnenkrijgt, kan besmet raken met het virus.

Er is geen bewijs dat de besmetting via de huid gebeurt. Het risico op besmetting verkleint door meer dan een meter afstand te houden van zieke personen, het gezicht zo weinig mogelijk aan te raken en aandacht te hebben voor een goede handhygiëne.

2

“Er zijn dikke druppels en er zijn dunne druppels. Dikke druppels vallen snel neer, bevatten veel virusdeeltjes en worden beschouwd als de belangrijkste manier waarop het coronavirus overgedragen wordt”, verklaart viroloog Steven Van Gucht. “Ze vallen neer binnen een meter, vandaar dat het zo belangrijk is om die afstand van anderhalve meter te respecteren.” Daarnaast kunnen mensen hele fijne, dunne druppeltjes uitscheiden. “Deze druppeltjes noemen we “aerosol”. Ze kunnen een langere periode in de lucht zweven en dus ook een wat langere afstand overbruggen. Over het algemeen bevatten deze dunne druppels veel minder virus. De Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) is daar zeer stellig in: de overdracht van het coronavirus via aerosol kan misschien niet helemaal uitgesloten worden, maar wordt niet als een belangrijke bron van overdracht beschouwd.”

3

Als er geen maatregelen zouden opgelegd worden in ons land en we de verspreiding van het virus dus niet zouden proberen tegen te gaan, dan zou volgens viroloog Pierre Van Damme van de UAntwerpen 60 tot 70 procent van de bevolking Covid-19 oplopen, en zal het virus daarna vanzelf uitsterven.

Hij wijst er wel op dat de besmettingen dan oncontroleerbaar zijn en dat onze ziekenhuizen en zorginstellingen die toevloed aan besmette en zieke personen dan niet zouden aankunnen. “Wat wij momenteel doen met de maatregelen is net het aantal zieken gaan beperken en dus die epidemie laten vertragen waardoor we tijd winnen. Misschien gaat maar 20 tot 30 procent de ziekte oplopen en winnen we zoveel tijd dat ondertussen een vaccin kan ontwikkeld worden. Door dan nog 40 tot 50 procent van de mensen te vaccineren, komen we tot een groepsimmuniteit van 60 tot 70 procent waardoor we veilig zijn ten opzichte van dit virus.”

4

“Ja. Seks heeft nu eenmaal te maken met heel nauw lichamelijk contact. Het is het soort lichamelijk contact waarmee je een heleboel virussen kan overdragen, dus ook dit nieuw coronavirus”, zegt infectiologe Erika Vlieghe.

Viroloog Steven Van Gucht, voorzitter van het wetenschappelijk comité rond het coronavirus, vult aan: “Als je seks hebt met iemand die besmet is, dan is de kans groot dat je zelf ook besmet geraakt. Seks draait rond intimiteit en als je kust, kan het virus overgedragen worden via de mond. Niet de seks zelf is gevaarlijk, wel het kussen. Er zijn bijvoorbeeld geen aanwijzingen dat het coronavirus wordt overgedragen via sperma."

5

Hoelang het virus kan overleven buiten de mens, hangt af van de omstandigheden. “Dat hangt af van de temperatuur en de vochtigheidsgraad, maar het gaat van een aantal uren tot maximaal drie dagen, volgens bepaalde studies. Maar die drie dagen, dat is echt wel het maximum, in ideale omstandigheden in lab-omgeving”, zegt Leen Delang, viroloog aan de KU Leuven. “In het echte leven spreken we beter van een aantal uren tot een dag.”

Volgens viroloog Marc Van Ranst zijn coronavirussen ook niet de meest stevige virussen. “Coronavirussen hebben aan de buitenkant een laagje vet. Wanneer je dat stukmaakt, kan het virus geen cel meer binnen gaan (en je dus niet meer besmetten, red.).”

Dat vetlaagje rond het virus kan je op verschillende manieren vernietigen. Van Ranst: “Dat laagje krijg je stuk door gewoon te wachten, dan moet je een paar dagen wachten meestal. Dat laagje krijg je ook stuk door te verhitten. Wanneer je dat op 65 graden brengt voor 10 minuten, gaat het ook stuk. Veel mensen denken dat je dat ook kan bevriezen, maar dat werkt niet. We bewaren virussen juist in diepvriezen, dus koude heeft er geen invloed op. Dat laagje kan je ook stuk krijgen door zepen, detergenten of alcohol te gebruiken. Daarom dat we heel veel nadruk leggen op het wassen van de handen met ofwel water en zeep of de alcoholische gels die je overal ziet.”

De hoofdmanier om het virus door te geven is via hoesten en niezen, wanneer er druppeltjes uit de mond of de neus komen van iemand anders en je die gaat inademen, benadrukt Van Ranst. “Ons zorgen maken over toetsenborden of deurklinken heeft weinig zin, want je kan die niet altijd ontsmetten. Wat daartegen wel kan helpen, is handen wassen."

Hetzelfde geldt voor de verspreiding via voeding. “Let goed op je basishygiëne als je naar de supermarkt gaat. Was je handen op voorhand en raak alleen maar eten aan dat je effectief koopt”, vult viroloog Steven Van Gucht aan.

En ook over het passen en terughangen van kleding moet je je volgens viroloog Erika Vlieghe geen zorgen maken zolang je de basismaatregelen volgt. “Het virus verspreidt zich voornamelijk via menselijk contact. Dus onze horror is het idee van overvolle winkelstraten en winkels. Kleren aanraken en dan weer terughangen, is voor de overdracht van het virus niet onze grootste bekommernis."

6

Het coronavirus wordt vooral verspreid door menselijk contact. Als je niet meer met cash geld betaalt, is er geen rechtstreeks contact meer tussen kassamedewerkers en de klanten. Als je betaalt met de kaart raak je wel het automaatje aan, maar het virus overleeft niet lang op oppervlakten. Je raakt wel best zo weinig mogelijk je gezicht aan en wast meteen na het winkelen best je handen.

Het is overigens mogelijk om tot 50 euro contactloos te betalen in de winkel. Voor de coronacrisis lag die limiet nog op 25 euro per aankoop. Dankzij contactloos betalen is het niet meer nodig om je code in te tikken: je hoeft enkel je bankkaart tegen de betaalterminal te houden. De limiet voor zo’n kleine transacties zonder pincode wordt ook opgetrokken: van 50 naar 100 euro per dag. “Je kan dus bijvoorbeeld 3 keer 30 euro contactloos betalen. Bij een vierde betaling van 30 euro ga je over de limiet en moet je je code ingeven. Dat geldt als een soort beveiliging”, zegt Isabelle Marchand van Febelfin, de koepel van de Belgische banken. “De verhoging zal blijven zolang de coronamaatregelen gelden. Daarna zal bekeken worden of de limieten weer veranderd worden.” Als je kaart geschikt is voor contactloos betalen, zal die automatisch aangepast worden. Ben je niet zeker of je contactloos kunt betalen, neem dan even contact op met je bank.

7

Ja, dat kan. In ons land is er al zeker 1 melding van een kat met corona. De kat had ademhalings- en spijsverteringsstoornissen, maar maakt het intussen goed. Haar baasje was besmet met het coronavirus. “Het gaat om een alleenstaand geval”, benadrukt viroloog Steven Van Gucht. Omgekeerd is het volgens het Crisiscentrum nog niet aangetoond dat katten het virus kunnen overdragen op mensen. Het risico op infectie door contact met huisdieren wordt momenteel als verwaarloosbaar beschouwd.

Voor de zekerheid zijn er aanbevelingen als je zelf besmet bent met het coronavirus. Vermijd nauw contact met je huisdier, vooral als je ziek bent, en was je handen na het aanraken van het dier. Is je huisdier toch besmet geraakt, dan moet je het net als jezelf in quarantaine houden.

Uit een kleinschalig onderzoek door wetenschappers aan de universiteiten van Tokio (Japan) en Wisconsin-Madison (Verenigde Staten) blijkt dat katten elkaar kunnen besmetten door rechtstreeks contact. De onderzoekers infecteerden drie huiskatten met het nieuwe coronavirus. Ze kregen een dag later het gezelschap van drie gezonde katten in hun kooi. Na twee dagen bleek de eerste gezonde kat geïnfecteerd te zijn. Nog eens drie dagen later waren ook de twee andere gezonde katten besmet. De katten vertoonden nooit symptomen en raakten het virus vanzelf kwijt. "We moeten hier rekening mee houden, maar het was een beperkt labo-experiment en er zijn vooralsnog geen aanwijzingen dat katten mensen kunnen besmetten", nuanceert Hans Nauwynck, viroloog aan de faculteit dierengeneeskunde aan de UGent. "Ik zou me als eigenaar niet te veel zorgen maken."

8

Minister Maggie De Block (Open VLD) sprak de gevleugelde woorden “blijf in uw kot”, en ook tijdens de exitstrategie blijft het aangewezen om sociale contacten zo veel mogelijk beperkt te houden. Bewaar ook minstens anderhalve meter afstand van de mensen die je wel ziet.

Daarnaast blijven de basisregels gelden. Was regelmatig je handen met zeep. “Handen wassen werkt goed tegen virussen”, benadrukt viroloog Marc Van Ranst. “Het helpt dus echt als je een paar keer extra per dag je handen wast. En dat hoeft niet met dure producten.” Water en zeep zijn bij correct gebruik effectiever dan alcoholische gels. Vermijd het dragen van juwelen aan je handen en polsen. Het virus nestelt zich hier makkelijk onder. Daarnaast is het belangrijk om consequent in de binnenkant van je elleboog te hoesten of te niezen, of in een papieren zakdoekje dat je na eenmalig gebruik weggooit in een afsluitbare vuilbak. Probeer ook zo weinig mogelijk je gezicht aan te raken met je handen.

Een mondmasker is niet voldoende om je te beschermen tegen het coronavirus, maar moet als aanvulling worden beschouwd op de hygiënemaatregelen en fysieke afstand.

9

“Het virus wordt voornamelijk overgedragen via dikke druppels”, legt viroloog Steven Van Gucht uit. “We weten uit ervaring dat die niet verder reiken dan 1 meter, ze vallen heel snel neer. De afstand van anderhalve meter creëert dus zelfs een halve meter buffer. Anderhalve meter is met andere woorden een veilige afstand en kan heel veel van de besmettelijkheid verminderen.”

10

Zo draag je je masker op een veilige manier, enkele algemene richtlijnen:

  • Was je handen grondig met water en zeep vooraleer je het masker aanraakt. Gebruik de uiteinden van de linten of elastieken om het masker aan te brengen. Raak nooit de stoffen binnen- en buitenkant van het masker aan met je vingers, ook niet bij het afdoen. Was je handen zeker ook na het afdoen van het masker.
  • Dek je mond én neus af met het masker: het moet zo goed mogelijk aansluiten op je gezicht.
  • Raak het masker niet meer aan wanneer je het draagt.
  • Steriliseer je zelfgemaakt masker minstens 1 keer per dag door het te wassen op 90° of 5 minuten lang te laten koken in een pot.
  • Draag het masker alleen wanneer het nodig is. Ook draag je best een masker als je door ziekte thuis in isolatie moet (d.i. om je huisgenoten te beschermen).
  • Houd je -ook met een masker op- aan de basisregels: was regelmatig je handen, houd voldoende afstand (1,5 meter) en vermijd mensen wanneer je je ziek voelt.

In dit artikel vind je nog meer uitleg en instructiefilmpjes.

11

Je moet je handen wassen wanneer er gevaar voor besmetting is (geweest). Viroloog Steven Van Gucht licht toe: “Was zéker je handen wanneer je buiten bent geweest en weer thuiskomt, wanneer je aankomt op je werk, bij het bereiden van voedsel en voor je begint te eten, nadat je naar het toilet bent gegaan en wanneer je oppervlakken hebt aangeraakt die waarschijnlijk ook door vele anderen zijn aangeraakt.” Je handen wassen als je bijvoorbeeld in je eentje thuis in de zetel zit, is volgens de viroloog niet nodig.

12

Neen, absoluut niet. Volgens toxicoloog Jan Tytgat blijft uitgebreid je handen wassen met water en zeep de beste remedie. Alternatieve middelen zoeken voor desinfecterende handgels – die tegenwoordig vaak zijn uitverkocht – raadt hij ten strengste af.

Zo is antivriesgel voor de auto volgens Tytgat een heel slecht idee. “De stoffen hebben een antibacteriële werking, maar ze doden geen virussen. Sterker nog: je maakt meer kans om het virus aan te trekken. Antivries legt een soort film op je handen. Daar blijft vuiligheid aan plakken." White spirit is nog minder aan te raden: “Dit is een brandstof waar verschillende giftige stoffen in zitten. Die dringen gemakkelijk je huid binnen. Van een aantal stoffen is aangetoond dat ze kankerverwekkend zijn. En als javel rechtstreeks in contact komt met je huid, krijg je brandwonden. Ook dat is dus absoluut af te raden."

Het gebruik van ethanol vindt Tytgat dan weer geen slecht idee om je handen te ontsmetten. "Als je kijkt naar middelen die het coronavirus doden, dan moet je zeggen dat alcohol nog altijd de nummer één is.” Ook de Wereldgezondheidsorganisatie raadt dat aan. “Je hebt een oplossing tussen de 70 en 85 procent alcohol nodig vooraleer deze ontsmettend werkt.” Tytgat vindt het ook geen probleem om een vervallen tube handgel te gebruiken. “Dit kan geen kwaad, op voorwaarde dat die gemaakt is op basis van alcohol. Voor een efficiënte werking moet er minstens 70 procent ethanol in de gel zitten. Tenzij er ook propanol in zit, dan volstaat een kleinere dosis ethanol."

13

Als je gezonde voeding eet, dan zitten daar eigenlijk al voldoende vitamines in. Dit geldt eigenlijk voor al onze andere winterkwalen: het helpt om voldoende te bewegen, en genoeg uit te rusten. De hoekstenen van een goede gezondheid (gezonde voeding, gezond leven in het algemeen door bv wat aan sport te doen en voldoende uit te rusten, red.) blijven ook hier belangrijk,” schetst Erika Vlieghe van het UZA.

Viroloog Steven Van Gucht vult aan: “Als je gezond en gevarieerd eet, gaan je longen, je hart en je afweersysteem vanzelf beter werken. Daar heb je geen extra vitamines voor nodig. Een goede gezondheid is het beste wapen tegen het coronavirus, want een vaccin of andere medicatie hebben we nog niet.”

14

De griep en het coronavirus zijn twee verschillende virussen. Een vaccin tegen de ‘gewone’ seizoensgriep beschermt dus niet tegen COVID-19, de ziekte die wordt veroorzaakt door het coronavirus.

15

Alle niet-essentiële reizen naar België zijn verboden. Buitenlanders die naar ons land willen komen maar hier niet moeten zijn, mogen er dus niet in. Het meten van hun koorts heeft dan ook geen zin. Buitenlanders die wel een legitieme reden hebben om het land in te komen, moeten zich aan onze strenge maatregelen houden en mogen dus enkel strikt noodzakelijke verplaatsingen maken. Dat is ook zo voor Belgen die naar ons land terugkeren.

16

Niet alleen kunnen mensen het virus in zich dragen zonder dat ze ziek zijn, ze kunnen ook anderen besmetten voor er symptomen optreden. Sterker nog: het coronavirus is het besmettelijkst twee dagen voor een patiënt de eerste symptomen voelt. Dat blijkt uit een studie die gepubliceerd is in het wetenschappelijke tijdschrift Nature Medicine. Viroloog Steven Van Gucht raadt daarom iedereen aan om voortaan thuis te blijven van zodra we ons wat ziek voelen: “Denk niet dat het zal overgaan. Op dat ogenblik ben je namelijk het besmettelijkst en ga je anderen besmetten."

"Gemiddeld 1 op de 2 besmettingen vindt plaats vooraleer we enig symptoom vertonen", legt Van Gucht uit. “De onderzoekers hebben aangetoond dat de besmettelijkheid het grootst is (of piekt) in het prille begin van de symptomen. We scheiden dan het meeste virus uit. Naarmate we langer ziek zijn, wordt er steeds minder en minder virus geproduceerd."

17

In het kader van contactopsporing moet iemand die besmet is met het coronavirus, zijn of haar contacten van de afgelopen twee weken doorgeven. Woon je samen met je partner en/of heb je intensief contact, dan zal dus ook jij waarschijnlijk getest worden. Ben je besmet, dan ga je mee in quarantaine.

Zijn jij en eventuele andere huisgenoten nog niet besmet, dan is het belangrijk dat de zieke zich isoleert van de rest van het gezin. “Als het enigszins kan: apart slapen, aparte badkamer, apart eten, mondmaskertje dragen als dat beschikbaar is. Dan houdt de patiënt de kiemen en virussen bij zich en zullen die minder in de omgeving geprojecteerd worden.”

18

De Vlaamse Vereniging voor Obstetrie en Gynaecologen (VVOG) raadt aan dat je dit best overloopt met de arts van de instelling waar je wenst te bevallen, of met je gynaecoloog of vroedvrouw. Er is voorlopig alleszins geen aanwijzing dat het coronavirus via moedermelk wordt overgedragen. Tenzij je ernstig ziek bent, blijft borstvoeding dan ook mogelijk en zelfs aan te raden. De voordelen van borstvoeding zijn volgens het VVOG belangrijker dan de mogelijke risico’s van een overdracht van het virus. Ben je nog besmet, was dan je handen grondig voor je je baby, afkolfmachine of flesjes aanraakt. Draag ook een mondmasker tijdens het voeden, en volg de instructies voor het correct reinigen van de kolfmachine na elk gebruik. Voel je je niet zeker of ben je ernstig ziek, dan kan je overwegen om iemand te vragen afgekolfde melk toe te dienen.

19

Zolang je zelf immuun bent voor het coronavirus, ben je niet besmettelijk voor anderen. De enige manier waarop je het virus dan kunt doorgeven, is door dienst te doen als ‘oppervlak’. Geef je bijvoorbeeld iemand een hand die op dat ogenblik besmet is met corona, dan kan je het virus mogelijk doorgeven aan de volgende persoon die je een hand geeft.

Volgens de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) ontwikkelt niet iedereen die besmet is met het coronavirus voldoende antilichamen om als immuun te worden beschouwd. “Uit rapporten blijkt dat sommige mensen die positief hebben getest op Covid-19, niet voldoende antilichamen hebben ontwikkeld om opgepikt te worden door laboratoriumtesten", aldus viroloog Emmanuel André. "Er zijn daarnaast rapporten die aantonen dat bij sommige mensen het virus opnieuw wordt opgespoord nadat ze al een eerste keer besmet zijn geweest.” Het is niet helemaal duidelijk of het in zo'n geval gaat over overblijfselen van de vorige infectie, of dat ze een nieuwe infectie hebben opgelopen. André is alleszins van mening dat als het gaat om een nieuwe besmetting, er redenen zijn om te denken dat deze tweede keer veel minder ernstig zal zijn dan de eerste, omdat er al een eerste contact met het virus is geweest.

En zelfs als je immuun bent, is het momenteel nog niet duidelijk hoelang dat blijft duren. Volgens viroloog Marc Van Ranst is het coronavirus vergelijkbaar met andere virussen, zoals griep. “Wanneer je dit jaar griep gehad hebt, zul je volgend jaar - wanneer je hetzelfde virus tegenkomt - nog wel beschermd zijn. Het jaar daarna wellicht ook nog, maar vanaf dan ben je opnieuw vatbaar, ook voor varianten op het virus.” Wanneer je niet meer immuun bent, kan je dus weer andere mensen besmetten.

20

Viroloog Pierre Van Damme van de UAntwerpen legt uit wat groepsimmuniteit precies is: “Groepsimmuniteit is een begrip dat afkomstig is uit de dierenwereld, de kudde-immuniteit, of de immuniteit bij een grote populatie mensen. Voor bepaalde infecties is die groepsimmuniteit 90-95%, dat is het geval bij mazelen. Dat betekent dat als 95% van de mensen mazelen hebben doorgemaakt of ingeënt zijn tegen mazelen, dat de resterende 5% eigenlijk beschermd is en niet langer een risico loopt om mazelen op te lopen. Ze worden dus eigenlijk door de hele groep beschermd.”

Dat percentage voor groepsimmuniteit is niet bij ieder virus hetzelfde. “Voor het coronavirus wordt dat geschat op 60-70%. Dus als 60 tot 70 procent van de mensen de ziekte hebben doorgemaakt of misschien vroeg of laat ingeënt zijn, dan is de resterende 30 procent beschermd door de hele groep. De ziekte kan zich op dat moment niet verder verspreiden omdat er dan weinig vatbare mensen zijn in de bevolking”, verduidelijkt viroloog Van Damme.

Belgische experten lopen niet meteen warm voor een bewuste strategie van groepsimmuniteit in de strijd tegen het coronavirus. Er is nog te weinig bekend over het nieuwe coronavirus. Viroloog Leen Delang van de KU Leuven: “Er is nog te veel onzekerheid over dit virus en over de eventuele weerstand die er opgebouwd wordt. We weten niet hoe volledig die immuniteit is of hoelang die blijft.” En ook de gevolgen voor bijvoorbeeld de longcapaciteit van mensen die besmet raken met het virus, zijn onzeker. “Bovendien weten we niet of er wel zo’n tweede golf gaat komen (en groepsimmuniteit dus nodig is, red.)”, zegt viroloog Delang.

21

Volgens professor microbiologie Herman Goossens van de Universiteit Antwerpen is een tweede besmettingsgolf niet te vermijden. "In de voorbije eeuw is er geen enkele pandemie geweest waar er niet minstens een tweede golf was. Er is geen enkele reden waarom dat bij het coronavirus anders zou zijn. Ik verwacht zo’n tweede golf na de zomer, in september of oktober. Hopelijk zal de curve niet zo hoog worden als bij de eerste golf.” Dat betekent niet dat het land even strenge coronamaatregelen zal hebben als vandaag. "Het is niet realistisch om dat opnieuw te doen, dat wordt psychologisch zeer moeilijk. Om dat scenario te vermijden zullen we slimme exitstrategieën moeten ontwikkelen, zodat de curve laag genoeg blijft."

Risicogroep

1

Een infectie met het coronavirus is vooral gevaarlijk, en soms zelfs dodelijk, voor oudere mensen of mensen met een onderliggende aandoening. Concreet lopen mensen boven de 65 jaar meer risico om ernstig ziek te worden of te overlijden aan de gevolgen van COVID-19. Ook mensen met diabetes, hart- en vaatziektes, long- of nieraandoeningen, een hoge bloeddruk, kanker of mensen met een verzwakt immuunsysteem zijn kwetsbaarder. Groepen die beide factoren combineren, lopen een extra verhoogd risico.

Maar het is ook belangrijk om te benadrukken dat het niet is omdat je bijvoorbeeld ouder bent dan 80, je ook aan het virus zal overlijden als je besmet raakt. Het relatieve sterftecijfer ligt daar hoger, maar ook binnen die groep genezen er nog altijd meer mensen dan dat er aan het virus sterven.

2

Kinderen kunnen besmet geraken met het coronavirus, maar ze lopen weinig risico om erg ziek te worden. "Als wij kijken naar de ziektelast, zijn er heel weinig kinderen die zwaar ziek zijn en in het ziekenhuis belanden. De meeste besmette kinderen hebben bovendien geen symptomen”, zegt epidemioloog Pierre Van Damme.

Of kinderen het coronavirus doorgeven, is nog niet duidelijk. "Uit een aantal Chinese en Britse studies blijkt dat in gezinsverband het kind niet diegene is die de ziekte doorgeeft", zegt Van Damme. Volgens een onderzoek van de Duitse viroloog Christian Drosten zijn kinderen mogelijk wél even besmettelijk als volwassenen. Professor Erika Vlieghe vindt die laatste studie interessant, maar blijft voorzichtig. "De hoeveelheid virus in het luchtwegsysteem van kinderen moet inderdaad niet onderdoen voor de hoeveelheid bij volwassenen. Dat is een graadmeter hoe makkelijk je iets overdraagt. Maar of dat wil zeggen dat kinderen effectief het coronavirus overdragen en hoe vaak dat dan gebeurt, daar is nog twijfel over. Uit andere gegevens blijkt dat er weinig zieke kinderen zijn en dat als kinderen ziek zijn in een gezin, ze vaak niet de oorzaak zijn. Die observaties blijven ook gelden. We gaan het roer alleszins niet meteen omgooien."

3

De kans dat je het coronavirus krijgt, is even groot als de kans dat iemand anders het krijgt. Maar als twintiger, dertiger of veertiger is de kans wel kleiner dat je daardoor in het ziekenhuis belandt en nare dingen gaat meemaken. Andere groepen in onze samenleving, mensen met een verzwakte gezondheid of oudere mensen, hebben meer kans om in het ziekenhuis opgenomen te worden en zelfs te sterven aan de gevolgen van het coronavirus. Daarom roept de overheid massaal op om ook als jonge twintiger, dertiger of veertiger de maatregelen strikt op te volgen, zodat deze risicogroepen zo min mogelijk besmet kunnen worden.

Toch kunnen ook jongere gezonde mensen hard getroffen worden door het nieuwe coronavirus. Daarvoor waarschuwt spoedarts Ignace Demeyer van het OLV-ziekenhuis in Aalst. De longscans van patiënten die op zijn dienst binnenkomen, zijn "ronduit angstaanjagend", zegt hij in ‘Terzake’. "We zien mensen met een blanco medische voorgeschiedenis die zeer zwaar ziek zijn. Het gaat ook niet alleen om oudere generaties. Ze hebben allemaal dezelfde klachten. Ze zijn een week ziek geweest, grieperig thuis gebleven. De griepaanval is voorbij, denken ze. Twee dagen voelen ze zich prima. En dan komen ze zich aanmelden met klachten van een droge kuchhoest en kortademigheid. Wanneer we dan het gehalte van zuurstof in hun bloed meten, zien we dat die heel laag is voor hun leeftijd."

Op de scans van de longen van sommige coronapatiënten ziet dokter Demeyer longblaasjes die tot 80 à 90 procent gevuld zijn met ontstekingsvocht. “Die mensen kunnen uiteraard nog genezen, maar het is wel een levensbedreigende situatie. En het zijn mensen die niet roken, ze hebben geen andere aandoening zoals suikerziekte of hartfalen. Het zijn sportieve jonge mensen."

4

Oudere mensen of mensen met een verzwakte gezondheid behoren tot de risicogroep omdat ze minder weerstand kunnen bieden tegen de symptomen van het coronavirus. Natuurlijk zijn er verschillen tussen een zestiger met een goede gezondheid en een tachtiger met een aantal onderliggende gezondheidsproblemen. Maar tot welke leeftijdsgroep je ook behoort, belangrijk is altijd dat je je aan de maatregelen van de overheid houdt. Was je handen regelmatig, houd afstand van andere mensen en blijf thuis als je symptomen krijgt.

5

Daar is op dit moment nog geen hard wetenschappelijk bewijs voor. Wel werd de voorbije weken op verschillende afdelingen Intensieve Zorg vastgesteld dat veel patiënten die besmet zijn met het coronavirus, kampen met overgewicht. Bovendien overlijden mensen met overgewicht ook vaker dan patiënten met een normaal gewicht. "Wie overgewicht heeft, is kwetsbaarder en heeft een grotere kans op hartproblemen, suikerziekte, verhoogde bloeddruk, enzovoort. Die mensen zitten van bij de start al met minder goede papieren", aldus dokter Manu Malbrain van het Universitair Ziekenhuis van Brussel. Maar er is meer aan de hand. "Wanneer we mensen op Intensieve Zorg binnenkrijgen, geven we hen een baxter. Bij mensen met overgewicht zien we vaak een opstapeling van zout en vocht. Op termijn kan de druk in de buik toenemen, waardoor het middenrif omhoog wordt geduwd en de beademing veel moeilijker verloopt."

6

"De risicopatiënten voor het nieuwe coronavirus zijn dezelfde als bij griep: oudere mensen en mensen die in mindere conditie zijn door een ouder wordend immuunsysteem. Daarnaast zijn ook mensen met onderliggende aandoeningen risicopatiënten: dat zijn mensen die al ziek zijn door andere redenen. Hartpatiënten, nierziekten, leverziekten... Eigenlijk gelijk welke aandoening waarvoor men pillen neemt, zal jou tot een hogere risicocategorie laten behoren. Dat is zowel zo voor de gewone griep als voor het nieuwe coronavirus", zegt Marc Van Ranst.

7

"Het gaat weinig uitmaken”, zegt Marc Van Ranst. Wat we wel zien, is dat mensen die heel erg ziek zijn door coronavirussen, vaak ook nog een of twee andere virussen in hun lichaam hebben zitten. Het is alsof ons lichaam een van de virussen prima aankan maar wanneer er een tweede of derde bij komt -maar dan echt wel tegelijkertijd- wordt het moeilijker en ziet men ernstigere gevolgen. Om je weerstand te verhogen kan je heel gewone dingen doen: voldoende bewegen, rusten en normale voeding. Dat zorgt ervoor dat je immuunsysteem tiptop in orde is en dan zal je ook minder gewone verkoudheden krijgen."

8

Nee, er zijn geen wetenschappelijke aanwijzingen dat zwangere vrouwen vatbaarder zijn voor besmetting met het coronavirus of voor de gevolgen van een eventuele infectie. Onder de erg zieke patiënten zitten erg weinig zwangere vrouwen en ook in de leeftijdscategorie waarin vrouwen zwanger worden, bevinden zich weinig ernstige besmettingen.

Er zijn bovendien geen aanwijzingen dat een infectie tijdens de zwangerschap een negatief effect heeft op de foetus of dat het virus tijdens een zwangerschap overgedragen kan worden van moeder op kind.

9

Erika Vlieghe wijst er op dat roken een groot gezondheidsprobleem is dat ook echt de gezondheid ondermijnt. “Een aantal virale aandoeningen komen vaker voor bij rokers. Het is misschien een goede gelegenheid om te denken: zou ik niet eens stoppen met roken? Zeker zware rokers of mensen die al langer roken, hebben al meer risico op chronische bronchitis of chronische vervorming in de longen. Dat soort longen is heel kwetsbaar, kan sneller gaan ontsteken en dat kan langer duren, omdat de lokale weerstand lager is. Net zoals bij andere virale ziektes vermoeden we dat roken een verzwarende omstandigheid kan zijn.”

10

Als je hooikoorts hebt, zal je meer niezen dan iemand anders. Het is dus extra belangrijk om de maatregelen rond hygiëne nauwgezet te volgen. Of je een risicopatiënt bent als je besmet raakt met het coronavirus vraag je best aan je arts, hij of zij kent jouw situatie het best.

11

De ene persoon heeft amper symptomen en de andere persoon belandt in het ziekenhuis met een zware longontsteking. Veel mensen maken zich zorgen over hoe hard het virus bij hen kan toeslaan als ze besmet zouden raken. Viroloog Marc Van Ranst legt uit waarom verschillende mensen anders reageren op een besmetting: “Ieder mens is natuurlijk anders, onze gevoeligheid voor ziektes is anders en de manier waarop we reageren ook. Bij dit virus zien we een heel sterk effect van leeftijd. Als jonge mensen ziek worden, dan hebben ze geen of weinig symptomen. Als mensen ouder zijn, dan zijn die symptomen ernstiger. Dit zijn vooral de mensen die wanneer ze op intensieve zorgen terechtkomen, kunnen sterven.”

Naast leeftijd zijn er nog andere risicofactoren die ervoor kunnen zorgen dat je zieker wordt na een besmetting. “Wanneer mensen roken, gaan zij een groter risico hebben op complicaties. Mensen met overgewicht hebben minder longfunctie en komen vaker op intensieve zorgen terecht. Wanneer je andere onderliggende klachten hebt, zoals hart- of longaandoeningen, dan is de kans ook groter om ziek te worden”, aldus Van Ranst.

Maar toch blijken ook gezonde mensen ineens in het ziekenhuis terecht te komen. Volgens viroloog Marc Van Ranst kan dat te maken hebben met erfelijke factoren. “Soms kan je ook gewoon pech hebben. Er zijn ook gezonde mensen die geen voorbeschikkende factoren hadden die heel erg ziek worden en sterven aan deze ziekte. Dat zien we bij Influenza, de griep, ook. Waarschijnlijk zal een genetische factor, een erfelijke factor, daarvan aan de basis liggen, maar die kennen we nog niet.”

Verloop ziekte

1

Wereldgezondheidsorganisatie WHO heeft een inventarisatie van de meest voorkomende symptomen gemaakt, gebaseerd op meer dan 50.000 Chinese patiënten:

Koorts
Droge hoest
Vermoeidheid
Slijm ophoesten
Kortademigheid
Spierpijn
Keelpijn
Hoofdpijn
Koude rillingen
Misselijkheid
Verstopte neus
Diarree
Ophoesten bloed

Heel wat symptomen zijn dus dezelfde als bij een gewone seizoensgriep. Volgens viroloog Marc Van Ranst hoef je niet alle symptomen te hebben om besmet te zijn met corona. Het komt er dus op aan alert te blijven en, als deze symptomen zich voordoen, contact op te nemen met de huisarts via de telefoon. Belangrijk is dat een besmetting niet evolueert naar een longontsteking, ziekenhuisopname of in het ergste geval overlijden.

2

Officieel duurt de incubatietijd – de tijd tussen de besmetting en de eerste symptomen – 5 à 6 dagen. In de praktijk ligt dit tussen 1 en 14 dagen. Je wordt 7 dagen na het vertonen van die eerste symptomen als genezen beschouwd, tenzij je op dat moment nog steeds ergens last van hebt. Je kan het virus tot 12 dagen uitscheiden.

3

“De kans bestaat dat niet iedereen volledig herstelt”, dat zegt epidemiologe Anne-Mieke Vandamme van de KU Leuven. “Er zijn aanwijzingen vanuit China dat sommige mensen blijvende longschade aan Covid-19 overhouden. Het is echter moeilijk om nu al uitspraken te doen voor de lange termijn. Daarvoor kennen we het virus en het verloop van de ziekte niet lang genoeg.”

4

Volgens viroloog Marc Van Ranst is het coronavirus vergelijkbaar met andere virussen, zoals griep. “Wanneer je dit jaar griep gehad hebt, dan zul je volgend jaar - wanneer je hetzelfde virus tegenkomt - nog wel beschermd zijn. Het jaar daarna wellicht ook nog, maar vanaf dan ben je opnieuw vatbaar. Je blijft ook vatbaar voor varianten op het virus."

"Als het virus straks verdwijnt, zal het meer dan waarschijnlijk terugkomen", zegt Van Ranst. "Deze virussen zijn notoir seizoensgebonden. Dat betekent dat ze elk jaar op hetzelfde moment weer opduiken. We zien dat ook met de vier andere coronavirussen, die veeleer verkoudheden veroorzaken. We zullen dan opnieuw de tijd moeten rekken tot er een vaccin komt, zodat het behapbaar blijft voor de ziekenhuizen." Volgens Van Ranst zal er wellicht pas ten vroegste over een jaar een vaccin zijn. Pas dan is er een echte oplossing.

5

“Ongeveer 50 procent van de patiënten die op intensieve zorg belanden na een besmetting met het coronavirus, overleeft zo'n opname. Gemiddeld verblijven zij één tot drie weken op de IC-afdeling.” Dat vertelt epidemiologe Anne-Mieke Vandamme van de KU Leuven. Let wel: dit zijn internationale cijfers. Het is momenteel nog te vroeg om zicht te krijgen op de intensieve zorgafdelingen van de Belgische ziekenhuizen.

6

Uit cijfers van de Wereldgezondheidsorganisatie blijkt dat in West-Europa mannen 68% uitmaken van het totaal aantal overlijdens. Ook in België sterven meer mannen aan corona dan vrouwen. Volgens het overheidsbureau Sciensano is 38,4% van de overlijdens man, 33,7% vrouw. Bij 27,9% van de overlijdens is het geslacht niet aangegeven.

Volledige zekerheid over de oorzaken is er nog niet. “Virussen als SARS en MERS – ook lid van de coronafamilie - hebben ons wel al wat geleerd”, vertelt Johan Neyts, viroloog van de KU Leuven. “Enkele jaren geleden zijn bij onderzoek muizen besmet met het Sarsvirus. Toen bleek al dat mannetjes vaker ziek zijn en minder van het virus nodig hebben om ziek te zijn dan vrouwtjes. Neem je bij de vrouwtjes de eierstokken weg, dan zijn ze ook sneller ziek. De invloed van geslachtshormonen op het afweersysteem speelt dus mee.”

Twee andere elementen zijn roken en overgewicht. In China werd de link met roken al snel gelegd. Het is een land waar bijna de helft van de mannen rookt en amper 2% van de vrouwen. “In België is dat verschil niet zo groot”, zegt Neyts, “hier rookt ongeveer 25% van de mannen en 15% van de vrouwen. Wat de impact precies is, moet nog verder onderzocht worden.” Wat wel zeker is, is dat overgewicht invloed heeft. Ook daar zie je een duidelijk verschil bij mannen en bij vrouwen. “Mannen hebben vooral meer buikvet. Vet is geen dood materiaal maar bestaat uit actieve levende vetcellen. De metabole activiteit van vooral buikvet kan bijdragen tot een hevigere ontsteking, bijvoorbeeld in de longen.”

"Ook vrouwen kunnen zeer ernstig ziek worden van COVID-19 en eraan overlijden", zegt professor Steven Van Gucht. "Maar het klopt dat zeker bij het jongere deel van de bevolking mannen toch iets gevoeliger lijken te zijn voor complicaties en een ernstiger ziekteverloop. Dat is iets wat we in het algemeen zien, dat vrouwen beter bestand zijn tegen infectieziekten."

"Virussen herkennen vrouwen meestal toch als het sterkere geslacht. Waarom dat is, weten we niet precies. Mogelijk hebben hormonen er iets mee te maken, vrouwelijk hormoon zou mogelijk wat beschermend werken, mannelijk hormoon wat negatief. Het zou ook genetisch kunnen zijn. Vrouwen hebben twee X-chromosomen, mannen maar één. Op X-chromosomen komen genen voor die te maken hebben met immuunrespons."

"Dus ja, vrouwen zijn iets beter bestand. We zien dat bij mensen met een heel hoge leeftijd, de 85-plussers, er meer vrouwen dan mannen in de overlijdenscijfers zitten. Dat heeft er dan gewoon mee te maken dat er in die leeftijdscategorie meer vrouwen zijn."

Andere behandelingen

1

Vlaams minister van Welzijn Wouter Beke (CD&V) benadrukt dat dit een belangrijke bekommernis is. “Je kan wel een woonzorgcentrum sluiten of je kan wel zeggen tegen de gezinnen: ‘blijf thuis’. Maar dat heeft natuurlijk een impact op ons psychologisch welzijn.” Minister Beke beklemtoont dat er de komende periode hard ingezet zal worden op het helpen van psychisch kwetsbare personen, “want die zorgvragen zijn er en die moeten ook op een juiste manier gekanaliseerd worden om erger te voorkomen.”

Het is daarom dat de overheid samenwerkt met een aantal organisaties. Jongeren die psychologisch kwetsbaar zijn, kunnen bijvoorbeeld terecht bij de jongerenhulplijn Awel (https://awel.be of op het telefoonnummer 102). Minister Beke: “We werken ook samen met Tele-Onthaal (telefoonnummer 106). Zij zijn ter beschikking om zoveel mogelijk hulpvragen online of telefonisch te beantwoorden. En ook bij het Rode Kruis kan je terecht met vragen.”