5 redenen om wat vaker offline te gaan: waarom je je smartphone af en toe beter aan de kant laat 

Een sterker lichaam, een beter brein, minder stress: we willen het allemaal, maar hoe pak je dat aan? Er zijn duizenden wetenschappelijke studies over dingen die goed zijn voor lichaam en geest... maar hoe krijg je die ooit gelezen? Om je op weg te helpen, zetten we elke maandag één activiteit in de kijker: 5 wetenschappelijk onderbouwde redenen om iets vaker (of minder vaak) te doen. Vandaag: waarom het een goed idee is om wat vaker offline te gaan.

De smartphone, wat een fantastische uitvinding. Chatten, posten, sharen, liken, streamen, shoppen, gamen en zelfs daten.  Dankzij de smartphone is echt alles altijd en overal toegankelijk geworden.

We zijn er dan ook verknocht aan. 9 op de 10 Vlamingen bezitten er eentje en gemiddeld zijn we 2,5 uur per dag met ons toestel in de weer, blijkt uit de Vlaamse Digimeter. Bij jongeren loopt het zelfs op tot 3 uur en meer. 

En toch. Volgens de wetenschap zijn er ook redenen om de smartphone wat vaker aan de kant te laten liggen en af en toe volledig offline te gaan.

Pling. Een berichtje, een mailtje, een like, een nieuwsflash: de hele dag door worden we afgeleid door de meldingen die op onze smartphone verschijnen. Een fractie worden we afgeleid van datgene waar we mee bezig waren. Als we al niet klikken op de meldingen om nog meer tijd te verspillen.

Onze aandachtsspanne is gezakt onder het niveau van dat van de goudvis. Het was de conclusie uit een omstreden onderzoek van Microsoft uit 2015, waar nog dikwijls wordt naar verwezen. De studie bleek achteraf vooral een marketingstunt en werd door wetenschappers naar de prullenbak verwezen.

"Gelukkig is het niet zo erg. Maar het klopt wel dat je je hersenen moet trainen om te kunnen focussen op één ding", zegt Lieven De Marez, communicatiewetenschapper aan de universiteit van Gent. "Onze mailbox staat open, onze smartphone ligt op ons bureau en de meldingen lopen de hele dag door binnen. Maar onze hersenen zijn niet gemaakt om verschillende taken tegelijk te doen. Integendeel, door te multitasken maak je meer fouten en je verspilt er alleen maar enorm veel tijd mee."

Hilde De Windt

Uit een Amerikaanse studie bij meer dan 800 proefpersonen bleek dat onze hersenen minder goed presteren als onze smartphone binnen handbereik ligt. Zelfs als hij uitgeschakeld is.

Professor De Marez raadt daarom iedereen aan om in blokken van enkele uren offline te gaan. "Zo word je gedurende langere tijd niet afgeleid en kan je je echt goed concentreren. Je zal merken dat je veel efficiënter zal werken."

En die raad geldt in het bijzonder voor jongeren. "Tieners krijgen gemiddeld elke dag zo'n 100 berichten per dag binnen. Er zijn er die elk berichtje checken, beantwoorden en stoppen waar ze mee bezig waren. Als ze die gewoonte niet afleren, zullen ze tijd te kort komen als er een job en gezin bij komen."

Druk, druk, druk. Continu zijn we bezig met vanalles en nog wat. Door de komst van de smartphone zijn er ook heel wat "dode" momenten verdwenen. In de wachtrij aan de kassa, de file, aan tafel en zelfs op toilet, we laten geen moment onbenut om door onze telefoon te scrollen.

"Onze hersenen worden tegenwoordig continu geprikkeld", zegt moraalfilosoof Katleen Gabriels van de universiteit van Maastricht. "Nochtans heeft het brein af en toe rust nodig om informatie te verwerken. Af en toe helemaal niets doen, dat is véél belangrijker dan we denken. En dan heb ik het echt over je vervelen, uit het raam staren, dagdromen, je gedachten laten afdwalen... Dat zijn de momenten waarop je tot creatieve oplossingen komt."

Een verveeld brein gaat zo hard op zoek naar prikkels dat er vanzelf creatieve gedachten opkomen

Britse onderzoekers lieten in 2013 een groep proefpersonen de nummers uit een telefoonboek overschrijven. Tijdens een tweede test bleken ze vervolgens meer creatieve oplossingen te bedenken dan de proefpersonen die zich niet verveeld hadden. Een verveeld brein gaat zo hard op zoek naar prikkels dat er vanzelf creatieve gedachten opkomen, concludeerden de onderzoekers.

Het is dan ook niet toevallig dat Archimedes, de Griekse wiskundige, zijn beroemde "Eureka" ingeving kreeg in bad. Maar zelfs daar nemen we de smartphone of tablet tegenwoordig mee. 

Hilde De Windt

Maar ook de werkmails of Whatsapp-berichten van collega's blijven 's avonds toekomen. "Het gevaar bestaat dat de balans tussen je werk en privéleven verstoord raakt, met het risico op burn-outs tot gevolg. Het is aan werkgevers om goede afspraken te maken met werknemers over de bereikbaarheid buiten de kantooruren", vindt Gabriels.

Dat die voortdurende stroom aan prikkels tot stress leidt, is geen verrassing. Ook tijdens het ontspannen, houden we de smartphone dicht bij ons. De nood aan informatie en sociale interacties zit dan ook sterk ingeworteld in de mens. De mogelijkheden zijn eindeloos en dat veroorzaakt stress.

"Er zijn tegenwoordig heel wat mensen met FOMO, fear of missing out", zegt Lieven De Marez. "Ze zijn bang om iets te missen en houden hun smartphone voortdurend in de gaten. Door wat vaker offline te gaan, zullen zij merken dat ze echt niets wezenlijks missen als ze niet altijd onmiddellijk op elk berichtje gereageerd hebben. En ze zullen tijd gewonnen hebben."

Kinderen en jongeren slapen weinig en slecht. Dat blijkt jaar na jaar uit verschillende studies en werd recent nog eens bevestigd door een grootschalig onderzoek van de universiteit van Gent. Volgens de onderzoekers is het internet één van de belangrijkste oorzaken. 

"We weten inderdaad al langer dat de smartphone of tablet meenemen in bed geen goed idee is", zegt professor De Marez. "Het helderblauwe licht dat uit de schermpjes komt, remt de aanmaak af van melatonine, het zogenoemde slaaphormoon. Daardoor raakt je biologische klok ontregeld en val je moeilijker in slaap."

"Het probleem is dat je begint met nog snel één laatste berichtje te lezen, maar dat je dan afdwaalt naar een andere app en vervolgens weer een andere. Voor je het weet ben je een half uur of een uur verder en zijn je hersenen overprikkeld."

"Apps zijn natuurlijk bewust zo ontwikkeld dat ze je zo lang mogelijk online houden. Het is niet toevallig dat ongelezen meldingen een rood bolletje krijgen. Dat rood trekt onze aandacht."

Eén van de belangrijkste tips om wat vaker offline te gaan, is dan ook om de smartphone of tablet niet mee te nemen naar de slaapkamer. Dat geldt trouwens zeker niet alleen voor jongeren. Ook jouw bedpartner zal het wellicht appreciëren als je vanavond de smartphone aan de kant laat en wat dichter bij hem of haar gaat liggen.

Hilde De Windt

Wat maakt ons gelukkig? Het is wellicht één van de belangrijkste vragen die we tijdens ons leven hopen te beantwoorden. Volgens onderzoekers van de Amerikaanse universiteit van Harvard is er maar één antwoord: hechte relaties. Tot die conclusie kwamen de wetenschappers nadat ze 75 jaar lang honderden proefpersonen gevolgd hadden.

Volgens het onderzoek hebben sterke vriendschaps- en familiebanden een grote invloed op zowel de mentale als de fysieke gezondheid van mensen. De proefpersonen die het meest tevreden waren met hun relaties op 50-jarige leeftijd, bleken het gezondst op hun 80 jaar. 

Praat met mensen in plaats van je achter je smartphone te verstoppen

"Als het gaat over geluk, dan blijkt uit verschillende onderzoeken dat vooral sociale activiteiten hoog scoren", zegt Katleen Gabriels. "Vrijwilligerwerk heeft bijvoorbeeld een heel sterk effect. Iets doen voor iemand anders en deel uitmaken van iets dat groter is dan alleen jezelf, dat vinden mensen blijkbaar heel belangrijk in hun leven."

"Dat draagt veel meer bij tot gelukkig worden dan het vluchtige geluk van veel likes te krijgen op een foto.  Het is uiteraard niet zo dat je ongelukkig wordt door op het internet te surfen en je hoeft de smartphone ook absoluut niet te bannen. Maar blijf gewoon af en toe weg van dat schermpje en begeef je onder de mensen."

Hilde De Windt

Want voor echt menselijk contact, zit de smartphone soms een beetje in de weg, vindt Lieven De Marez. "Stel: je bent uitgenodigd op een receptie waar je amper iemand kent. Veel mensen vinden dat oncomfortabel en zullen de neiging hebben om naar hun smartphone te grijpen. Maar op die manier sluit je je eigenlijk af van de anderen en zal je ook veel minder snel aangesproken worden door iemand anders. Praat met mensen in plaats van je te verstoppen achter je smartphone."

Stel: je bent de hele dag op stap en plots valt de batterij van je smartphone uit. Of erger nog, je smartphone begeeft het helemaal. Voor heel wat mensen is het een kleine ramp. "Dat zijn de momenten waarop je beseft hoe afhankelijk je bent van dat toestel", zegt professor De Marez. "Plots besef je dat je zonder de gps-functie nergens nog je weg kent. Of dat je zelfs het telefoonnummer van je partner, ouders of beste vrienden niet uit het hoofd kent."

Uit de Digimeter, het jaarlijkse rapport over het mediagebruik van de Vlaming, blijkt dat een derde van de Vlamingen vindt dat we te afhankelijk zijn geworden van technologie. Eén op de drie Vlamingen vindt ook dat hij of zij te veel tijd spendeert aan de smartphone. Vooral de leeftijdscategorie van 16 tot 34 worstelt daarmee.

Lieven De Marez: "Het komt erop neer dat wat vaker offline gaan, helpt om te beseffen in hoeverre het internet, de smartphone en sociale media jouw leven bepalen. Je zal er bewuster mee omspringen, gewoontes doorbreken en je zal merken hoeveel tijd je plots over hebt om andere dingen te doen."

"De Romeinse filosoof Lucius Annaeus Seneca schreef het een kleine 2.000 jaar geleden al: het leven is niet te kort, maar je moet je tijd wel goed gebruiken. Gebruik je tijd verstandig en blijf de baas over je tijd. Af en toe offline gaan, zal daarbij helpen", besluit Katleen Gabriels.

Hilde De Windt

Het boek "Ontketen je brein" van de Belgische neuropsychiater Theo Compernolle gaat over hoe multitasken je brein gijzelt en wat je er kan aan doen. Ook het boek "The distracted mind" van de Amerikaanse wetenschappers Adam Gazzaley en Larry D. Rosen gaat hierover.

Voor wie graag een bredere inkijk wil in de digitale samenleving van vandaag is er het boek "Onlife: hoe de digitale wereld je leven bepaalt" van moraalfilosoof Katleen Gabriels,  over de troeven en valkuilen van de digitalisering. 

Op de website Kop Op krijg je een heleboel tips om wat meer "op te kijken van je smartphone".  Het initiatief komt van de UGent, UAntwerpen, Gezinsbond en het Vlaams Kenniscentrum voor Mediawijsheid.

De boeken van de Amerikaanse Sherry Turkle zijn ook een aanrader. Zij is professor sociologie en psychologie aan het gerenommeerde  Massachusetts Institute of Technology en schrijft over hoe sociale media en de smartphone een invloed hebben op menselijke relaties. Hieronder kan je haar lezing "Alone Together" bekijken, een krachtig pleidooi om terug in elkaars ogen te kijken en echt contact te maken.

Meest gelezen