Vijf redenen om meer te dagdromen: waarom het soms goed is om met je hoofd in de wolken te zitten

Een sterker lichaam, een beter brein, minder stress: we willen het allemaal, maar hoe pak je dat aan? Er zijn duizenden wetenschappelijke studies over dingen die goed zijn voor lichaam en geest... maar hoe krijg je die ooit gelezen? Om je op weg te helpen, zetten we elke maandag één activiteit in de kijker: 5 wetenschappelijk onderbouwde redenen om iets vaker (of minder vaak) te doen. Vandaag: vijf redenen om meer te dagdromen.

We dagdromen allemaal en dat doen we vaak. Een derde tot de helft van onze gedachten bestaat volgens onderzoek uit dagdromen.  Er zijn ook honderden wetenschappelijke studies over dagdromen, al spreken wetenschappers liever over "mind wandering", "dwalen in je eigen geest". 

Doelloos ronddolen in je eigen geest lijkt misschien tijdverlies, maar dat is het niet. Er zijn zelfs goede redenen om meer te dagdromen. Dagdromen maakt je creatiever. Het helpt je om de toekomst voor te bereiden en om te leren uit het verleden. Het verdrijft de verveling op saaie momenten. En, niet onbelangrijk: dagdromen kan gewoon fijn zijn.

Er zijn goede redenen om meer te dagdromen.
hilde de windt

Nieuwe inzichten komen vaak wanneer je ze niet verwacht. Je kan uren tobben over een probleem, zonder een oplossing te vinden. Het bevrijdende idee komt pas later, terwijl je onder de douche staat of wanneer je aan het koken bent.

Archimedes, een van de grootste wiskundigen aller tijden, deed een belangrijke ontdekking terwijl hij in bad lag. Hij was zo enthousiast dat hij naakt de straat op liep en "Eureka! Eureka!" riep. Dat is Grieks voor "Ik heb het gevonden! Ik heb het gevonden!".

Filosoof René Descartes lag 's nachts te staren naar een vlieg op het plafond, toen hij een briljant idee kreeg dat de meetkunde zou veranderen.

Henri Poincaré vond de oplossing voor een moeilijk wiskundig probleem, terwijl hij op een tram stapte. 

Dagdromen maakt je creatiever.
hilde de windt

Wetenschappers spreken in dit verband over "incubatietijd". Een deel van je brein blijft zoeken naar oplossingen, zonder dat je je daarvan bewust bent. Dat proces gaat zelfs door terwijl je slaapt. Daarom helpt een nachtje slapen soms echt wanneer je "vast" zit.

Ook dagdromen zou helpen bij het "incuberen" van problemen. Dat blijkt uit verschillende onderzoeken. 

Voor een van die studies moesten proefpersonen originele dingen bedenken die je kan doen met een baksteen. Ze moesten ook creatieve synoniemen zoeken voor het woord spaghetti. De proefpersonen bedachten originelere, creatievere oplossingen na drie minuten dagdromen dan na drie minuten gefocust zoeken naar oplossingen.

Ander onderzoek toont dat dagdromers gemiddeld iets creatiever zijn. 

"Toch moet je voorzichtig zijn met voorbarige conclusies", zegt psycholoog Ernst Koster (UGent). "Er zijn ook onderzoeken die het bestaan van onbewuste denkprocessen in twijfel trekken. Op dit moment is het bewijs nog vrij beperkt, maar het klopt dat sommige studies een verband zien tussen dagdromen en creativiteit."

Dagdromen hebben volgens onderzoek vaak te maken met onze persoonlijke doelen. Wetenschappers spreken in dat verband over "autobiografisch plannen": denken over je persoonlijke toekomst, om die toekomst al een beetje voor te bereiden. 

"Dat is misschien wel de belangrijkste functie van dagdromen", zegt Ernst Koster.  "Dagdromen zijn een soort mentale agenda."

Wishful thinking kan je motivatie ondermijnen
hilde de windt

Er is wel een valkuil. Onderzoek toont dat wishful thinking je motivatie kan ondermijnen. 

De Duitse professor Gabriele Oettingen heeft daarom een ingenieuze methode ontwikkeld die je motivatie wél kan verhogen. Haar WOOP-techniek, een combinatie van dagdromen en plannen, bestaat uit vier opeenvolgende stappen:

  1. Denk na over je wens: wat wil je bereiken? 
  2. Denk na over de ideale uitkomst. Beeld je in dat je je doel bereikt hebt. 
  3. Denk na over de mogelijke obstakels op weg naar je doel. Als je wil afvallen, dan kan je bijvoorbeeld denken aan de verleiding om 's avonds een pak chips uit de kast te halen. 
  4. In de vierde stap formuleer je een "als-dan plan". Bijvoorbeeld: "Als ik 's avonds honger krijg, dan neem ik een appel of een handvol noten." Of: "Als ik naar de winkel ga, dan koop ik alleen gezonde snacks." 

De vierde stap is cruciaal. Een als-dan plan kan je kans op succes aanzienlijk verhogen. 

Tientallen studies tonen dat de WOOP-techniek werkt. De techniek zorgt ervoor dat het niet blijft bij fantasieën en wishful thinking. Het helpt je om de brug te maken tussen vrijblijvend dagdromen en plannen.

"Te veel blijven hangen in dagdromen kan een negatief effect hebben op ons mentaal welzijn", zegt Ernst Koster. "Door meer concreet na te denken over je doelen vermijd je die valkuil."

We dagdromen niet alleen vaak over de toekomst, maar ook over gebeurtenissen uit het verleden. Die dagdromen over het verleden gaan vooral over dingen die niet goed gingen. Een persoonlijk conflict, bijvoorbeeld, of een probleem op je werk.

Dit soort dagdromen helpt je om lessen te trekken uit het verleden. Zo kan je voorkomen dat de problemen zich in de toekomst herhalen.

Het is wel belangrijk dat dagdromen niet omslaat in piekeren. "Bij piekeren zijn je gedachten zelfkritisch en algemeen", zegt Ernst Koster. "Je vraagt je dan bijvoorbeeld af waarom alles altijd mislukt in je leven. Oplossingsgericht denken is concreter en gericht op leren. Je stelt je dan de vraag hoe je de situatie anders kan aanpakken. Dat is wel zinvol."

Dagdromen helpt om lessen te trekken uit het verleden.
Hilde De Windt

We vervelen ons allemaal soms, vooral tijdens saaie, oninteressante taken. Tijdens de afwas, bijvoorbeeld, of tijdens een lange videovergadering.

Dat soort verveling is onprettig, ongemakkelijk. We willen er daarom zo snel mogelijk aan ontsnappen. Dat kunnen we doen door te dagdromen.

Dagdromen helpt om de verveling te verdrijven.
Hilde De Windt

Bij een onderzoek kregen proefpersonen een vervelende, oninteressante taak. Ze voelden zich na afloop minder gelukkig dan voor ze aan de taak begonnen. Dat effect bleek kleiner bij mensen die veel gedagdroomd hadden. 

Dagdromen lijkt je dus te beschermen tegen het deprimerend effect van vervelende taken. 

"Een dagdromende geest is een ongelukkige geest". Dat is de titel van een invloedrijke studie uit 2010.

5.000 mensen installeerden voor het onderzoek een app op hun smartphone. Zo konden ze op willekeurige momenten van de dag een reeks vragen beantwoorden: Waar ben je op dit moment? Wat ben je aan het doen? Hoe gelukkig voel je je? Enzovoort.

De resultaten van het onderzoek waren verrassend. We dagdromen tot de helft van de tijd dat we wakker zijn. Alleen wanneer we de liefde bedrijven, valt het dagdromen even helemaal stil.

Een dagdromende geest is een ongelukkige geest

Daniel Gilbert, prof. psychologie

Er was ook een duidelijk verband tussen dagdromen en negatieve gevoelens. "Mensen zijn minder gelukkig wanneer ze dagdromen dan wanneer ze niét dagdromen", besluiten onderzoekers Matthew Killingsworth en Daniel Gilbert. "De menselijke geest is een dagdromende geest en een dagdromende geest is een ongelukkige geest."

Dagdromen kan ook aangenaam zijn.
Hilde De Windt

De studie van Gilbert behoort tot de meest geciteerde studies in de psychologie, maar later onderzoek toont aan dat het toch niet zo eenvoudig is. Dagdromen op zich maakt je niet ongelukkiger. Alles hangt af van de aard van je gedachten. Je kunt ook dagdromen over fijne dingen. Over je vakantie, bijvoorbeeld, of over het leven na de pandemie.

De studie van Killingsworth en Gilbert had dus beter een andere titel gekregen: "Een dagdromende geest is soms gelukkig, soms ongelukkig. Het hangt gewoon af van de inhoud van je gedachten."

Ernst Koster schreef samen met Igor Marchetti en Eric Klinger een helder overzicht van het onderzoek over dagdromen, "Spontaneous Thought and Goal Pursuit".

Fysicus Alan Lightman schreef een inspirerend boekje over de kracht van het niets-doen, "In Praise of Wasting Time". Hij vindt dat we vaker de tijd moeten nemen om te mijmeren, te dagdromen en te fantaseren.

Alan Lightman schreef een inspirerend boekje over dagdromen.
Hilde De Windt

Er is een gratis WOOP-app die je kan installeren op je smartphone. Meer informatie en wetenschappelijke studies over WOOP vind je op Woop My Life.

Meest gelezen