CHECK: Beelden van halfnaakte en geslagen mensen aan Turks-Griekse grens zijn echt. Het is ook niet de eerste keer

De beelden van naakte vluchtelingen en migranten aan de Griekse grens die terug naar Turkije worden gestuurd, blijven discussie veroorzaken. Want zijn de beelden wel echt en niet in scène gezet? VRT NWS praat met mensen die erbij waren en zet de feiten in een propagandaspel tussen Griekenland en Turkije op een rijtje.

Vorige week vrijdag. De Turkse staatsomroep TRT stuurt via Twitter foto’s en video’s de wereld in van halfnaakte mannen nabij de Turks-Griekse grens.

TRT heeft het over vluchtelingen die door de Griekse grenswachten mishandeld en naakt teruggestuurd worden naar Turkije. Maar klopt dat wel?

Eerst wat achtergrond. Sinds de Turkse overheid begin maart besliste om vluchtelingen en migranten door te laten reizen naar de grens met Griekenland, is die grens een frontlijn van een propaganda-oorlog tussen beide landen. Zowel de Griekse als de Turkse overheid goochelden met cijfers van het aantal vluchtelingen en migranten die aan de grens zijn toegekomen. Deze keer zijn het de foto’s en video’s van de TRT-fotograaf Belal Khaled, die we zien in het Twitterbericht, waar twijfels over worden gezaaid.

De beelden zijn hét bewijs van de onmenselijkheid van de Griekse grenswachten volgens sommigen, anderen claimen dan weer dat het de Turkse staatspropaganda is die Griekenland in een slecht daglicht moet zetten.

Wie heeft de beelden gemaakt?

De beelden zijn gemaakt door journalisten van de Turkse staatsomroep TRT. Wij contacteerden één van de journalisten en vroegen om meer achtergrondinformatie.

“Wij hebben alles gefilmd en gefotografeerd, zoals het zich heeft afgespeeld”, zegt TRT-journalist Abdullah Tanriverdi. Hij was er samen aan het werk met de Palestijnse fotograaf die de beelden maakte.

“Onze ploeg was ter plekke om nieuwsverhalen te zoeken over de vluchtelingen die de Turks-Griekse grens probeerden over te steken. Wij kregen informatie van Turkse soldaten. Zij vertelden ons dat de Griekse grenswacht sinds die ochtend migranten terugstuurden via een opgedroogd deel van de rivier."

Belal Khaled/NurPhoto

“Toen wij daar aankwamen, zagen we een groep van 50 migranten waarvan sommigen volledig gekleed waren en anderen halfnaakt. Soldaten brachten voedselpakketten en kleren. Toen wij klaar waren met filmen, hoorden wij geluid aan de overkant. Een nieuwe groep halfnaakte mannen kwam vanuit de grens en stak de rivier over. Die hebben wij ook gefotografeerd en gefilmd”, aldus Tanriverdi.

Klopt het verhaal van de journalist?

Gezien de hoeveelheid desinformatie die zowel van Turkse als van de Griekse kant wordt verspreid, is het belangrijk met enige voorzichtigheid om te gaan met informatie van beide kanten. Daarom zoeken we zoveel mogelijk naar objectief vaststelbare feiten.

Het was de Vlaamse twitteraar @ArbiterOfTweets die als eerste de oorspronkelijke beelden vond via het fotoagentschap Getty Images en de metadata van de foto's analyseerde. Foto’s bevatten data zoals een tijdstip of de locatie. Zo kon hij achterhalen waar en wanneer de foto’s werden gemaakt.

Onze eigen analyse van de beelden bevestigt de bevindingen van @Arbiteroftweets. Ook konden we enkele originele foto’s en video’s bemachtigen. Uit die metadata blijkt dat de beelden gemaakt zijn op donderdag 5 maart tussen 16u30 en 17u30, lokale tijd. De exacte locatie is een rivier rond de Turks-Griekse grens.

Conclusie: Zowel de locatie als het tijdstip komen overeen met wat de journalist van TRT ons vertelde. De beelden zijn wel degelijk gemaakt aan de grens tussen Turkije en Griekenland. Maar wij onderzoeken verder. 

Wie zijn de mannen die wij op de beelden zien?

Uit de analyse van de televisieopnames die er werden gemaakt, kunnen we aan de hand van de verschillende Arabische accenten die de mannen spreken,  vaststellen dat de groep bestaat uit meerdere nationaliteiten. We horen Syriërs, Irakezen, Palestijnen en ook Marokkanen. Ook mannen uit Aziatische landen, vermoedelijk Pakistan of Afghanistan, zijn op de beelden te zien. 

Die verschillen zijn belangrijk. Want in de video heeft de TRT-journalist het alleen over "vluchtelingen". Dat is bij mensen uit Marokko bijvoorbeeld niet altijd het geval. Daarom kunnen wij niet onafhankelijk bevestigen dan wel ontkrachten dat de mannen die wij in de beelden zien, of die wel allemaal vluchtelingen zijn.

Er is volgens het internationaal recht een belangrijk verschil tussen vluchtelingen, die op de vlucht zijn voor vervolging of oorlogsgeweld, en (economische) migranten. Terwijl de eerste recht hebben op asiel in een beschermd land, geldt dat niet per definitie voor de tweede categorie. Maar dat onderscheid wordt door de TRT-journalist niet gemaakt. 

Belal Khaled/NurPhoto

Op één van de video's zien wij een Syrische man die een interview geeft over wat de Griekse grenswacht zou hebben gedaan. "Europeanen beweren altijd dat ze mensenrechten respecteren", zegt hij.  "Waar zijn de mensenrechten hier? Kijk wat ze ons hebben aangedaan. Ze pakten onze kleren af en ook onze zakken en geld."

Sommigen twijfelen aan de getuigenis van deze man. Want die zou in zijn broekzak een gsm hebben. Dat kan VRT NWS niet onafhankelijk verifiëren. Volgens de journalist van TRT zouden deze mannen kleren hebben gekregen van de Turkse soldaten. 

Het is ook nog niet duidelijk of de gsm en andere waardevolle spullen van iedereen werd afgenomen, of slechts bij een paar mensen. Maar dat het wel degelijk gebeurt, blijkt uit de verhalen van verschillende ooggetuigen die, onafhankelijk van elkaar, hetzelfde verhaal vertellen, zowel van collega's hier op de redactie als ter plekke. Dat de Griekse grenswacht vluchtelingen en migranten naakt terugstuurt naar Turkije, blijkt ook geen nieuw gegeven. 

Niet de eerste keer

De mensenrechtenorganisatie Amnesty International rapporteerde al in 2014 over gelijkaardige incidenten. “Er zijn gevallen waarin (de vluchtelingen en migranten) werden uitgekleed, bestolen van hun bezittingen en zelfs onder schot gehouden voordat ze gedwongen werden om naar Turkije terug te keren", zei Amnesty International toen.

VRT-journaliste Mieke Strynckx, die ter plaatse was, bevestigt verhalen van vluchtelingen en migranten aan de Turks-Griekse grens. “Ik heb met veel vluchtelingen en migranten gesproken die onafhankelijk van elkaar hetzelfde verhaal vertellen. Van mensen die betrapt zijn aan de grens, zijn waardevolle bezittingen, zoals geld en gsm’s, afgenomen. Sommigen van hen, vaak de jongemannen, werden ook uitgekleed en geslagen. Allen werden teruggestuurd naar Turkije. Sommigen hadden al meerdere pogingen gewaagd om de grens over te steken”.

De Standaard-journalist Kasper Goethals, die een week lang verslag bracht vanuit de Turks-Griekse grens,  bevestigt de verhalen ook. Ook hij sprak met vluchtelingen en migranten die werden mishandeld en naakt werden teruggestuurd. Bij twee mannen stelde hij zelfs kogelwonden vast. Die zouden geschoten zijn toen ze de grens probeerden over te steken.

Op het internet circuleren ook amateurbeelden van mannen die naakt terugkomen van de grens. Wij vonden enkele van die video’s terug.

Video player inladen...

Mohammed Abdul Quddous is een Syrische vluchteling die op 29 februari hetzelfde meemaakte. Mohammed is 23 jaar en woont al drie jaar in Turkije. Hij werkt in Istanbul bij een strijkwinkel. Aan onze redactie doet hij in onderstaande video zijn verhaal:

Video player inladen...

Het verhaal van Mohammed is er één dat veel vluchtelingen en migranten vertellen. Velen vertellen dat ze zijn meegenomen naar een gebouwencomplex aan de Griekse kant van de grens, waar ze mishandeld werden. Journalisten van The New York Times vonden op basis van satellietbeelden en beschrijvingen van ooggetuigen de exacte locatie van dat gebouwencomplex.

De Griekse overheid bevestigt noch ontkent het bestaan van de foto's, maar zegt wel dat ze handelen volgens hun nationale wettelijke kader. In Griekenland is eind vorig jaar een nieuwe, strengere asielwet goedgekeurd.  Recent, naar aanleiding van de nieuwe migratiecrisis, werden asielaanvragen opgeschort voor een periode van 1 maand. 

Conclusie:

De beelden van de naakte mannen die terugkeren van de Griekse grens, zijn niet in scène gezet. Die zijn wel degelijk authentiek. Het was ook niet de eerste keer dat zulke gebeurtenissen plaatsvonden. 

Belal Khaled/NurPhoto