Het silhouet van premier Sophie Wilmès (MR).

Een regering met volmachten: wat is dat eigenlijk? Is dat wel grondwettig? En wat gaat er nu gebeuren?

Dan toch nog witte rook in de Wetstraat na wat politieke analisten een "hallucinante 72 uur" noemen. Geen noodregering met PS en N-VA, wel een tijdelijke regering met "bijzondere machten". Wat moeten we daaronder verstaan? En waar staan we als deze coronacrisis achter de rug is? Zeven vragen en antwoorden.

1. Wat hebben de politieke partijen nu afgesproken?

De huidige federale minderheidsregering in lopende zaken met MR, Open VLD, CD&V en met MR-politica Sophie Wilmès als premier maakt een doorstart als tijdelijke minderheidsregering. Die zal 3 tot 6 maanden kunnen werken met de parlementaire steun van 7 andere partijen: N-VA, PS, SP.A, Groen, Ecolo, CDH en DéFI.

2. Geen noodregering met PS en N-VA dus?

Nee, N-VA-voorzitter Bart De Wever had dat vóór het weekend wel geopperd en er is ook een tijdlang over gepraat. Maar de PS vond de gedachte om met N-VA in een regering te stappen moeilijk te slikken.

Daarom werd die piste gisterenvoormiddag vakkundig de nek omgewrongen door PS-voorzitter Paul Magnette. Ook de MR wees het voorstel af, met het argument dat je niet van generaal (lees: MR-premier Sophie Wilmès) wisselt in het midden van de oorlog.

3. Een minderheidsregering dus, maar is dat dan wel een volwaardige regering?

Wel, het grootste verschil met de voorbije maanden is dat deze regering niet meer in lopende zaken is. Deze regering zal de eed afleggen en het vertrouwen vragen - en normaal gezien ook krijgen - van de Kamer. In dat opzicht kan je dus spreken van een "volwaardige" regering.

Die heeft technisch gezien een minderheid in het parlement, omdat deze regering-Wilmès nog steeds enkel bevolkt wordt door MR-, Open VLD- en CD&V-ministers. Maar de afspraak is dat N-VA, PS, SP.A, Groen, Ecolo, CDH en DéFI de minderheidsregering gedoogsteun zullen geven.

Wilmès en co krijgen een beperkte opdracht: de coronacrisis en de gevolgen ervan aanpakken en beheren

Wat niet "volwaardig" zal zijn, is het regeerakkoord. Wilmès en co krijgen een beperkte opdracht: de coronacrisis en de gevolgen ervan aanpakken en beheren. De regering zal "bijzondere machten" vragen en krijgen van het parlement om dat te kunnen doen. 

Zoals gezegd zal deze regering ook slechts tijdelijk worden gesteund, 3 tot 6 maanden om precies te zijn. 

4. Wacht even, "bijzondere machten", wat betekent dat?

Wel, het parlement kan de regering extra macht geven met een "bijzondere machtenwet", legt hoogleraar Jan Velaers (Universiteit Antwerpen) uit. Die moet met een meerderheid worden goedgekeurd in het parlement. Daarna kan de regering beslissingen nemen los van het parlement en zo sneller knopen doorhakken. In dit geval bijvoorbeeld om economische en andere maatregelen te nemen in deze coronacrisis. 

De reden is ook gewoon pragmatisch, in deze coronatijden, zegt koninklijk onderhandelaar Patrick Dewael in "De ochtend" op Radio 1. "Ik zie moeilijk in hoe je het parlement weken en maanden kunt laten vergaderen in deze omstandigheden."

De laatste keer dat de regering bijzondere machtigingen kreeg, was in 1996 onder Jean-Luc Dehaene. "Patrick Dewael was toen oppositieleider, dus die kent die formule zeer goed", legt Wetstraat-journalist Johny Vansevenant uit. Ook voormalig premier Wilfried Martens gebruikte al eens volmachten om een sociaal-economische crisis op te lossen.

5. Is dat allemaal wel grondwettig?

Dewael noemt dit geen "blanco cheque" en dat klopt ook. Het parlement houdt ook een deel van de controle. Het geeft bij het begin zelf de "volmacht" aan de regering, kan bijvoorbeeld tussentijds toezicht vragen, en moet nadien alle beslissingen van de regering bekrachtigen.

(Lees verder onder de foto)

Premier Sophie Wilmès.

Dat bevestigt ook Patricia Popelier, professor grondwettelijk recht aan de universiteit van Antwerpen. Toch ze noemt dit een "surrealistische" situatie. "Je kunt geen meerderheidsregering vormen waarmee je gewoon beleid kunt voeren, dus je hebt een minderheidsregering in lopende zaken die voortdurend naar het parlement moet omdat er geen vertrouwen is. En diezelfde minderheidsregering ga je nu bijzondere machten geven? Dat wil zeggen dat ze veel méér kan doen dan een gewone regering."

Ze kunnen beleid voeren dat nog jaren zeer zwaar op onze begroting kan wegen en de economie en volksgezondheid ingrijpend kan regelen

Patricia Popelier, professor grondwettelijk recht (UAntwerpen)

Heel de grondwettelijke orde wordt omgekeerd bij een bijzondere machtenwet, waarschuwt ze. "Ze kunnen beleid voeren dat nog jaren zeer zwaar op onze begroting kan wegen en de economie en volksgezondheid ingrijpend kan regelen. Maar, en dat is een beetje typisch Belgisch, het is grondwettig."

Popelier pleit daarom voor voorzichtigheid in het opstellen van die wet. "Ik zou toch aanbevelen om die wet niet halsoverkop te stemmen. Dat je eerst duidelijk maakt hoe je toezicht zal houden."

Beluister hier het gesprek met Patricia Popelier in "De ochtend" op Radio 1:

6. Wat moet er nu nog gebeuren?

Vandaag trekken koninklijk onderhandelaars Patrick Dewael en Sabine Laruelle naar de koning om hun opdracht terug te geven. Nadien wordt Sophie Wilmès in theorie formateur.

Maar haar regering zal in de komende dagen al snel het vertrouwen krijgen in het parlement, van zowat 100 van de 150 volksvertegenwoordigers, om dan in deze nieuwe constellatie verder te werken. Dat zal dan voor "3 tot 6 maanden zijn", wellicht tot september dus. 

7. En wat na september, als die "3 tot 6 maanden" achter de rug zijn?

Dan wordt de regering-Wilmès weer een gewone, ontslagnemende regering met 3 partijen. "Je hoort altijd 'never waste a good crisis'", zegt Vansevenant. "Wel, die crisis zal dan voorbij zijn en we gaan geen volwaardige regering hebben doordat PS en N-VA niet samen in een regering wilden."

Er is iets gebroken. Je kunt zeggen dat N-VA, maar ook CD&V en zelfs SP.A voor schut zijn gezet

Wetstraatjournalist Johny Vansevenant

Volgens hem hoopt koninklijk onderhandelaar Patrick Dewael (Open VLD) dat er tegen dan voldoende vertrouwen is gegroeid, zodat er toch een volwaardige regering kan worden gevormd. "In september moeten onder meer de begrotingen worden gevormd, ook voor Europa, dus dat kan wel wat druk op de ketel zetten om nog eens een poging te doen om een echte regering te vormen."

Toch denkt Vansevenant dat er nog heel wat water naar de zee moet vloeien na wat er in de voorbije "hallucinante 72 uur" is gebeurd tussen N-VA en PS. "Er is iets gebroken. Je kunt zeggen dat N-VA, maar ook CD&V en zelfs SP.A voor schut zijn gezet."

Beluister hier het gesprek met Johny Vansevenant in "De ochtend" op Radio 1:

Meest gelezen