Video player inladen...

"Pano" en de race tegen de klok in ziekenhuizen en labs: "Niet bang om coronavirus op te lopen, wel om uit te vallen"

Niets is nog wat het was sinds vorige week, toen premier Sophie Wilmès (MR) de coronamaatregelen afkondigde. Het land gaat door zijn zwaarste crisis – zeggen sommigen – sinds de Tweede Wereldoorlog. Nu het land, en de wereld, een ongezien gevecht leveren tegen een ongrijpbaar virus, dook het Eén-programma "Pano" achter de schermen van die strijd. In ziekenhuizen. Maar ook in een Leuvens laboratorium, waar met man en macht gewerkt wordt aan de ontwikkeling van een vaccin tegen het virus. 

Het land leeft in een staat van permanente vervreemding, nu er zoveel beperkingen zijn, nu er zoveel risico’s zijn voor de volksgezondheid. En er is de angst dat ons ziekenhuissysteem, ondanks zijn hoge aantal bedden, de toestroom aan coronapatiënten niet aankan. 

In het Universitair Ziekenhuis in Gent, waar de ploeg van "Pano" een unieke inkijk achter de schermen kreeg, kregen ze maandag dubbel zo veel patiënten binnen als een dag eerder. Maar ondanks het crisisgevoel is er geen reden tot paniek. De grote piek is er nog niet. De cijfers vallen relatief mee. Er zijn 130 beademingstoestellen, er is extra personeel omdat niet-dringende operaties zijn uitgesteld. Er is nog erg veel capaciteit. 

Lees verder onder de video:

Video player inladen...

Wat bij worstcasescenario?

Maar er kan altijd een worstcasescenario optreden, en dan zullen misschien ook hier harde keuzes gemaakt moeten worden. Want een COVID-19-patiënt kan gemakkelijk twee weken op intensieve zorg blijven liggen. “We gaan geen mensen kunnen opnemen die zeer weinig biologische reserve hebben”, zegt Dominique Benoit, het diensthoofd Intensieve Zorg van het UZ Gent in de reportage.

We weten op voorhand dat beademen bij sommige mensen geen soelaas brengt

Dominique Benoit, diensthoofd Intensieve Zorg UZ Gent

“Omdat we op voorhand weten dat twee of drie weken beademen bij die mensen geen soelaas brengt”. Is het voor die mensen dan einde verhaal? “Dit gaat niet meer kunnen, omdat we anders in het heetst van de strijd oversterfte gaan creëren bij een populatie die op termijn wel een goede kans op een goede uitkomst heeft. Dat klinkt hard, ja.”  

Zorgverleners vechten tot het einde

Maar in het UZ blijkt bovenal de grote bereidwilligheid van de artsen, de verplegers en al het andere personeel om de crisis te bezweren. De motivatie om tot het gaatje te gaan, en tot het bittere eind door te vechten tegen het virus. Longarts Eva Van Braeckel verwoordt het zo in de reportage: “Ik ben persoonlijk niet bang om ziek te worden, ik ben vooral bang om uit te vallen. Dat is de reden dat we ons enorm beschermen, omdat we willen blijven paraat staan.” 

Paraat staan voor die patiënten en besmette mensen dus, van wie we er een aantal volgden tijdens de reportage. 

Lees verder onder de video:

Video player inladen...

Zoektocht naar het vaccin met hamsters

De strijd woedt op vele fronten. Bij de politie, die probeert om de regels te handhaven. Of in Leuven, in het wereldvermaarde Rega-instituut van de universiteit, waar viroloog Johan Neyts met zijn team op zoek is naar een vaccin. Met een behoorlijke kans op succes trouwens: ze ontwikkelden al eerder vaccins met dezelfde technologie die ze nu ook gebruiken in hun zoektocht naar een COVID-19-vaccin. 

We hebben al een prototype van het vaccin klaar

Johan Neyts, viroloog Rega-instituut KU Leuven

“We zijn midden januari begonnen met de zoektocht naar een vaccin, toen de Chinese teams de code van het virus online hebben gezet. Een dikke twee maanden later hebben wij, en ook andere teams elders in de wereld, eigenlijk al een prototype klaar.” Het vaccin dat in ontwikkeling is, blijkt antilichamen aan te maken tegen het virus. Nu moet enkel nog aangetoond worden dat die antilichamen ook in staat zijn om de aanmaak van het virus in de longen tegen te gaan.

We volgen de opeenvolgende etappes in de reportage, met unieke beelden. Hoe gezonde muizen eerst gevaccineerd worden, en hoe het virus wordt ingedruppeld bij de proefdieren. Maar afgerond is het onderzoek nog niet: eerst werd er met muizen als proefdieren gewerkt, ondertussen is men overgeschakeld op hamsters. Die vertonen na indruppeling, zo blijkt nu, een ziektebeeld dat meer op dat van de mens lijkt. “Voortschrijdend inzicht”, omschrijft professor Johan Neyts het. Maar de verwachtingen zijn en blijven hooggespannen. “We hebben vertrouwen dat het goedkomt, met de kennis die we de voorbije jaren hebben opgebouwd.”

Lees verder onder de video.

Video player inladen...

Nog niet voor meteen

Betekent dat dat er straks al een vaccin is, waarmee de huidige crisis overwonnen kan worden? Nee. Er zal nu veel sneller een vaccin komen dan normaal, dat proces kan tien jaar duren. Maar het zal ook nog enkele maanden duren: er moet nog verder getest worden op proefdieren en op mensen, en vervolgens moet een vaccin nog en masse geproduceerd worden, met vele tientallen miljoenen tegelijk. Dat is, in het beste geval voor over 18 maanden, zoals de Wereldgezondheidsorganisatie al aangaf.

Overal ter wereld wordt gezocht naar een vaccin, maar dat betekent nog niet dat het er heel snel zal zijn

Daarom dat wetenschappers overal ter wereld volop op zoek zijn naar een antiviraal middel, een geneesmiddel voor mensen die nu al ziek zijn, zowel op de korte als de lange termijn. Ook dat gebeurt in het Leuvense Rega-instituut, met geld van onder meer Bill Gates (miljardair, mede-oprichter Microsoft). 

Verschil tussen leven en dood

Een robot test de reactie van niet minder dan 18.000 geneesmiddelen op het virus – die het voordeel hebben dat ze niet meer op proefdieren en/of mensen getest moeten worden. “We krijgen een bibliotheek”, zegt viroloog Neyts. “Van bestaande middelen of van geneesmiddelen in ontwikkeling. Als we daar iets vinden, kunnen we redelijk snel schakelen en klinische studies opstarten.” Het mogelijke resultaat: een snel geneesmiddel, “waardoor de balans overhelt van heel ziek zijn en sterven naar heel ziek zijn en overleven.”

Chloroquine - een antimalariamiddel waarvan viroloog Marc Van Ranst in 2003 ontdekte dat het ook werkt tegen coronavirussen – is zo’n geneesmiddel. Maar hier zoeken ze er dus nog andere. 

De zure ver-van-mijn-bedshow

Voor Neyts is de huidige crisis bijzonder zuur. Hij en andere virologen waarschuwen al enige tijd dat er een virusremmer tegen de familie van de coronavirussen ontwikkeld moest worden. “Dat was perfect mogelijk geweest”, zegt hij. Als dat gebeurd was na de uitbraak van SARS in 2003 – ook een coronavirus – zou er nu een virusremmer zijn die snel en op grote schaal kon ingezet worden tegen COVID-19. “Dat zou enkele honderden miljoen euro’s gekost hebben”, zegt Neyts. “Peanuts in vergelijking met het leed dat nu is aangericht. Maar voor de beleidsmakers was het altijd een ver-van-mijn-bed-show. Ze denken op te korte termijn.

Er waren in het verleden al een pak virus-uitbraken – Spaanse griep, Aziatische griep, Hongkonggriep, ebola, aids, zika, SARS, MERS – en volgens de viroloog moeten we er mee leren leven dat we ook in de toekomst nog virusepidemieën over ons heen krijgen. Waarschijnlijk zelfs nog meer dan nu.

We gaan nog epidemieën over ons heen krijgen, waarschijnlijk zelfs meer dan nu

Viroloog Johan Neyts

“In 1918 leefden er 1,8 miljard mensen op de planeet. De tropische wouden waren nog veel minder ontgonnen dan nu. Er was veel minder vliegtuigverkeer, veel minder trafiek in de wereld. Nu leven we met 7,6 miljard mensen. Er zijn heel grote steden in Afrika en Azië, en dat zijn potentiele broeihaarden, zeker omdat daar meer contact is met dieren voor het ontwikkelen van nieuwe ziekteverwekkers of pathogenen.” En zo komt het dat een klein vlammetje, een plaatselijke besmetting plots een uitslaande brand kan worden. “We moeten ons echt wapenen voor die strijd.” 

Lees verder onder de video.

Video player inladen...

Bekijk hier de volledige Pano: "Cordon rond corona":

Video player inladen...