Eisenhower en Churchill waren iconen en verborgen hun ziektes voor het publiek.
© IWM (NA 10074)

Dreigt een machtsvacuüm in Londen door ziekte van premier Johnson? Anderen gingen hem voor

Door de opname van de Britse premier Boris Johnson in intensieve zorg in een ziekenhuis in Londen, valt een leider uit op een cruciaal ogenblik nu het coronavirus Groot-Brittannië in zijn greep houdt. Er zijn precedenten in oorlogstijden en op andere kritische ogenblikken.

Het is nog niet duidelijk hoe ernstig de situatie van premier Boris Johnson nu precies is, maar zeker is dat het moeilijk wordt om vanuit intensieve zorg in een ziekenhuis het land doorheen een crisis zoals deze te leiden. Op dit ogenblik lijkt minister van Buitenlandse Zaken Dominic Raab -ooit een staalharde brexitminister- de leiding in handen te nemen als vervanger van Johnson. Het is wel de vraag in hoeverre Raab de steun heeft van de andere ministers, want in de regering was er al eerder onenigheid over de aanpak van de epidemie die door Johnson toch fors was omgegooid.

Lloyd George en Churchill waren niet van staal

Boris Johnson is classicus en zal wellicht denken aan de beroemde Atheense staatsman Pericles, de man die tussen 461 en 429 voor Christus Athene uitbouwde tot een geduchte zeemacht, maar in volle Peloponnesische Oorlog tegen rivaal Sparta overleed tijdens een epidemie.

Lloyd George, Orlando, Clémenceau en Woodrow Wilson bepaalden de afloop van WO1.
AP1919

Zo ver is het hopelijk niet, maar meer recent overleefden andere Britse premiers ziekten op cruciale ogenblikken. Zo overleefde de oorlogspremier David Lloyd George in september en oktober 1918 nipt de griep, net toen de Eerste Wereldoorlog in een beslissende fase terechtkwam. Lloyd George overleefde, net als zijn vrouw Margaret en zijn secretaresse-minnares Frances Stevenson, en speelde daarna een belangrijke rol bij het tot standkomen van het vredesverdrag van Versailles. 

Winston Churchill was toen ook zwaar ziek, maar niet onmisbaar. Dat was hij een oorlog later wel toen hij tussen 1939 en 1945 symbool stond voor het onbuigzame Albion dat niet wilde plooien voor Adolf Hitler. In februari 1943 werd premier Winston Churchill echter getroffen door een ernstige longontsteking. Churchill herschreef het gezondheidsbulletin van zijn arts, die echter weigerde te tekenen. Uiteindelijk bereikten beide mannen een vaag compromis dat gepubliceerd werd en veel verdoezelde. Een jaar later kreeg Churchill opnieuw een longontsteking, maar werd die geheim gehouden door zijn vrouw en een kleine "inner circle". In oorlogstijd is het al wat eenvoudiger om een leider buiten het publieke gezichtsveld te houden.

Churchill zou dat truukje nog eens herhalen tijdens zijn tweede ambtsperiode als premier (1951-1955). Zo werd hij tijdelijk verlamd door een beroerte in juni 1953 en ook dat werd stilgehouden. Churchill herstelde, maar kreeg nadien wel een uitbrander van de jonge koningin Elizabeth II toen ze de feiten vernam. Zijn opvolger Anthony Eden (1955-1957) zou volgens sommige berichten onder invloed van intussen verboden geneesmiddelen de mislukte Frans-Britse aanval tegen het Suezkanaal in Egypte hebben geleid, wat volgens artsen zijn beoordelingsvermogen zou aangetast hebben. De Suezcrisis leidde tot het ontslag van Eden.

Blair, Woodrow Wilson en Yitzhak Rabin

Om nog even in Londen te blijven, ook de voormalige sociaaldemocratische premier Tony Blair kreeg in 2003 en 2004 te maken met hartritmestoortnissen en moest een ingreep ondergaan. Ook hij en zijn entourage zouden dat een tijdlang weggemoffeld hebben, niet wegens buitenlandse vijanden, maar uit vrees dat diens minister van Financiën Gordon Brown Downing Street 10 zou overnemen. Brown werd weliswaar de opvolger van Blair, maar vele jaren later. 

President Roosevelt leidde Amerika doorheen de crisis en de oorlog vanuit een rolstoel.
AP1936

Ook elders geven leiders niet graag de fakkel door en zeker niet op cruciale ogenblikken van crisis. Begin 1919 werd de Amerikaanse president Thomas Woodrow Wilson geveld door griep, net toen hij de andere geallieerde leiders (Lloyd George zie hierboven, Clémenceau in Frankrijk en Orlando in Italië) moest temperen in hun eisen voor het vredesverdrag van Versailles. Woodrow Wilson werd later zelfs helemaal uitgeschakeld door een beroerte. De ernst daarvan werd maandenlang stilgehouden terwijl zijn vrouw Edith Bolling Galt en de beperkte kring van ministers het land regeerden. De ziekte van Woodrow Wilson heeft er mogelijk toe geleid dat de VS niet in de naoorlogse vredesstructuur van de Volkerenbond stapten. 

Hij was niet de uitzondering: president Franklin Roosevelt leidde de VS en de geallieerden vanuit een rolstoel naar de overwinning in de Tweede Wereldoorlog. In een tijd voor de televisie viel het niet zo op dat hij altijd zat en nooit rechtstond, ook niet tijdens de toppen met Churchill en Stalin in Jalta en Potsdam. In de Koude Oorlog in de jaren 50 was er wel tv, maar president en oorlogsheld Dwight Eisenhower kon een hartoperatie stilhouden. 

Een laatste voorbeeld was de inzinking onder stress van de Israëlische stafchef Yitzhak Rabin in mei 1967, net voor de beslissende Zesdaagse Oorlog met Egypte, Jordanië en Syrië. Rabin kreeg toen zware medicatie en sliep toen meer dan 24 uur aan een stuk. Hij herstelde en Israël behaalde een zelden geziene overwinning in de oorlog enkele weken later. Rabin werd later een paar keer premier, maar werd in 1994 door een joodse terrorist doodgeschoten. 

Stafchef Yitzhak Rabin tijdens de Zesdaagse Oorlog van 1967.
AP1967

Meest gelezen