Ook de nieuwsmedia moeten op zoek naar een vaccin

Covid-19 die een ontwrichting in de mediasector veroorzaakt, het lijkt misschien een vreemde redenering, maar volgens professor Communicatiewetenschappen Ike Picone stelt het coronavirus een malaise scherp die de nieuwsmedia al even teistert, namelijk dat de democratische taak van nieuwsmedia en het commerciële model dat erachter zit niet altijd een goede match vormen.

opinie
Ike Picone
Ike Picone is professor aan de vakgroep Communicatiewetenschappen van de Vrije Universiteit Brussel.

Wanneer binnen 10 jaar communicatiewetenschappers zullen terugkijken op de jaren (20)20, zullen ze tot de conclusie komen dat drie grote ontwikkelingen een disruptie in de mediasector veroorzaakten: desinformatie, artificiële intelligentie en Covid-19. Waarom ook dat laatste in deze rij hoort? Omdat het virus scherpstelt op een malaise die de nieuwsmedia al even teistert, namelijk dat betrouwbare informatie verstrekken niet altijd makkelijk te rijmen valt met een goed verdienmodel. 

De pandemie maakt dit plots heel tastbaar. Burgers wereldwijd hebben een enorme honger naar informatie. We weten uit het jaarlijkse internationale Digital News Report dat globaal genomen een overgrote meerderheid van nieuwsgebruikers voornamelijk via ‘de zijdeur’ nieuws raadpleegt: via sociale media, zoekmachines en berichten.

Uit onderzoek van onderzoeksbureau Kantar in 30 landen dat deze week verscheen, blijkt echter een belangrijke toename van ‘directe’ bezoeken aan nationale nieuwswebsites. Ook jongeren, die doorgaans het meest op sociale media vertrouwen, bezoeken nieuwssites plots meer ‘via de voordeur’. Zoals wel vaker in tijden van crisis grijpen mensen terug naar vaste waarden. Het VRT-Journaal van zondag 15 maart was het meest bekeken ooit en volgens DPGMedia zaten die avond het hoogste aantal kijkers voor tv sinds 30 december 2005! 

Maar achter de schermen dreigt ondertussen bij vele nieuwsmedia een bloedbad. De advertentiemarkt is grotendeels stilgevallen en niet alle nieuwsmedia kunnen al rekenen op voldoende betalende nieuwsgebruikers om dit op te vangen. Dat gebrek aan advertentie-inkomsten heeft vandaag een bijzonder donker kantje.

Adverteerders kunnen bepaalde thema’s ‘blacklisten’: aangeven naast welke nieuwsberichten ze hun advertentie niet willen laten verschijnen. Al snel klom COVID-19 naar de eerste plaats. Net nu nieuwsmedia massaal inzetten op betrouwbare verslaggeving, worden ze hiervoor afgestraft door ‘de markt’. 

Het is bewonderenswaardig om te zien hoe nieuwsmedia hun democratische taak ter harte nemen. Grote namen als The New York Times, maar ook bijvoorbeeld De Morgen bij ons, besloten om hun berichtgeving over COVID-19 gratis beschikbaar te stellen voor iedereen. Het is dan ook jammer om te zien dat ze voor deze nobele geste dubbel gestraft worden: ze lopen inkomsten mis én uit reclame én uit abonnementen. Wat hiermee nogmaals duidelijk wordt, is dat de democratische taak van nieuwsmedia en het commerciële model dat erachter zit niet altijd een goede match vormen. 

Ook nieuwsmedia moeten dus op zoek naar een vaccin om uit deze crisis te komen. Ze moeten hun verdienmodel resistent maken tegen dergelijke schokken van de markt. De strategie hiertoe is voor velen om betaalmuren op te trekken en in te zetten op abonnementen. Misschien helpt deze crisis daarbij zelfs. Immers, na de verkiezing van Donald Trump zagen kranten in de VS hun digitale abonnementen fors stijgen omdat mensen het belang van betrouwbare informatie gingen beseffen. 

Maar dit is maar een deel van de oplossing. Vele mensen zullen ook nu niet willen of kunnen betalen voor nieuws, en dit terwijl de staatsveiligheid waarschuwt voor polariserende desinformatiecampagnes vanuit Rusland en China op sociale media. En vele nieuwssites zullen ook met een betaalmuur de kop niet boven water houden als de advertentiemarkt sputtert.

Daarom is het zo belangrijk dat we als samenleving blijven investeren in een sterke openbare omroep, die op momenten als deze nog maar eens zijn waarde toont. Maar ook andere redacties verdienen misschien ondersteuning wanneer zij hun democratische taak ter harte nemen. En burgers die het zich kunnen veroorloven overwegen misschien best een abonnement te nemen. Zo kunnen we allemaal bijdragen aan een gezonde nieuwssector. Dat blijft tenslotte de beste remedie tegen virale desinformatie. 

VRT NWS wil op vrtnws.be een bijdrage leveren aan het maatschappelijk debat over actuele thema’s. Omdat we het belangrijk vinden om verschillende stemmen en meningen te horen publiceren we regelmatig opinieteksten. Elke auteur schrijft in eigen naam of in die van zijn vereniging. Zij zijn verantwoordelijk voor de inhoud van de tekst. Wilt u graag zelf een opiniestuk publiceren, contacteer dan VRT NWS via moderator@vrt.be.

Meest gelezen