Reconstructie: hoe virale berichtjes op Snapchat vorig weekend tientallen jongeren de straat op joegen in Anderlecht

Ondanks een samenscholingsverbod tegen het coronavirus slaagden jongeren er vorig weekend in geen tijd in rellen tegen de politie te organiseren. Daarbij speelden Snapchat en misleidende informatie een cruciale rol. Dat blijkt uit de filmpjes die we konden bekijken.

Het is zaterdag 11 april. In de straten van Anderlecht komen woedende jongeren hun boosheid ventileren over de dood van Adil, een 19-jarige jongen die een dag eerder omkwam bij een aanrijding door een politiewagen. Er ontstaan rellen. 

Heel wat betogingen en massa-evenementen worden in België aangekondigd op Facebook. Maar de aanzet tot de rellen in Anderlecht gebeurde vooral via Snapchat, een populaire applicatie op de smartphone waarmee je foto’s en video’s met de wereld kan delen. 

Die app is vooral geliefd bij jongeren, ook in Brussel. Populaire Snapchat-accounts én hun filmpjes hebben zo al snel een bereik van tienduizenden volgers. Op die accounts worden nieuwsbeelden, evenementen of lokale initiatieven in Brussel gedeeld. Ze melden ook vaak politiecontroles in het Brusselse.

Die accounts waren de eersten om kort na het overlijden van Adil berichten én beelden te verspreiden.

“Ze hebben een broeder vermoord”

Op Facebook en Twitter stromen boze en emotionele reacties over de dood van de jonge Adil. Maar op Snapchat wordt vooral een polariserende reactie gepost. Zo wordt de aanrijding van de jongen door de politie als een moord beschreven: “Ze hebben één van onze broeders tijdens een achtervolging vermoord. Ze willen geen verantwoordelijkheid dragen en zeggen dat het (incident) onderzocht wordt”, klinkt het. De accounts op Snapchat delen ook beelden van de plaats van het incident. 

(lees verder onder de foto)

"Het is begonnen"

In de nacht na de dood van Adil beginnen de accounts ook beelden te verspreiden die laten uitschijnen dat de toestand in Anderlecht escaleert, terwijl dat in de realiteit (nog) niet het geval is. Dat zal pas de volgende namiddag het geval zijn.

In nog zo’n opvallend Snapchatfilmpje rijdt iemand voorbij een brandende vrachtwagen. “Het is oorlog”, zegt de maker van de video. “Ça commence”, het begint, bloklettert het filmpje, alsof de wraakactie op straat begonnen is. Volgens ons onderzoek is het filmpje wel degelijk opgenomen in Anderlecht, in de Peterboswijk.  

(Lees verder onder de video)

Video player inladen...
Bron: Google Earth

Ook de Brusselse brandweer meldde dezelfde avond meerdere branden in dezelfde wijk. Op snapchat beginnen dan ook beelden van die andere branden meteen te circuleren. Of die branden effectief een protestactie waren tegen de dood van Adil weten we nog niet. De brandweer meldde die avond in ieder geval geen incidenten met omstaanders. Maar op Snapchat werden beide voorvallen meteen met elkaar in verband gebracht.

Politiemacht tonen

Nog voor de rellen, diezelfde zaterdag, delen de jongeren druk Snapchat-video’s van politievoertuigen die klaarstaan of onderweg zijn naar Anderlecht. 

De zware rellen in Anderlecht beginnen op zaterdagnamiddag. De politie had de actie verwacht, vertelt ze ons: “We waren er een beetje op voorbereid. Het is niet de eerste keer dat we het meemaken. Ik ben geen viroloog, maar mensen die al vier weken binnen zitten en vooral jongeren, gecombineerd met prachtig weer dat niet in ons voordeel speelt… dat kan een rol gespeeld hebben”, zei Patrick Evenepoel, korpschef van de politiezone Brussel-Zuid, op zaterdag 11 april in "Het Journaal".

(Lees verder onder de foto)

Snapchat-foto's waarop politievoertuigen in Anderlecht te zien.

Vader slachtoffer spreekt

De schokkende beelden van de rellen, met onder meer verschillende aanvallen op politiewagens, gaan nadien snel rond via allerlei socialemediakanalen. 

(lees verder onder de video)

Video player inladen...

Het nieuws over de chaos in Anderlecht bereikt ook de vader van de overleden Adil. Via een video op Facebook roept hij de betrokken jongeren op tot kalmte: “Maak niet dezelfde fouten als anderen, want dat is heel gevaarlijk”, klinkt het. “Ik wil alle jongeren tot kalmte oproepen, wees een beetje redelijk. Breng jezelf en jouw familie niet in de problemen." 

(lees verder onder de video)

Opvallend: op de populaire Snapchat-accounts die de jongeren hebben aangestookt, is de oproep van Adils vader veel minder makkelijk terug te vinden. Wanneer de rellen alweer voorbij zijn, wordt een audioboodschap verspreid (klank op zwart beeld) van de oom van Adil. Ook hij roept op tot kalmte.

(lees verder onder de video)

Video player inladen...

Wantrouwen en polarisatie

Voor, tijdens en na de rellen in Anderlecht waren het de polariserende boodschappen die het goed deden bij de jongeren in Brussel, veel meer dan objectieve informatie of de oproep tot kalmte die Adils vader lanceerde.

In die zin tapten de populaire Snapchatters die de jongeren opzweepten, uit hetzelfde vaatje als radicaal-linkse en radicaal-rechtse accounts, die hun achterban opjutten met informatie die in polariserende taal verpakt is.

Die Snapchataccounts op zich zijn niet zo talrijk, al blijven ze wel aantrekkelijk voor duizenden jongeren in Brussel die op de hoogte willen blijven van lokale initiatieven, advertenties en nieuws. Maar in Brusselse wijken waar de relatie met de politie al jaren verstoord is, dragen dergelijke berichten natuurlijk niet bij aan maatschappelijke rust of vertrouwen in de politie. Intussen wacht iedereen af wat het onderzoek rond de dood van Adil zal opleveren.

Meest gelezen