AFP or licensors

Winkels blijven open en leerlingen gaan naar school: gaat Zweden goed om met de coronacrisis?

De Zweedse aanpak tegen de verspreiding van het nieuwe coronavirus doet nog steeds stof opwaaien. Ondanks de minder zware maatregelen zijn er nog altijd minder besmettingen en doden dan in België. Steeds vaker verschijnt daardoor de vraag op sociale media of we niets van de lichtere maatregelen kunnen leren. Doet Zweden het daadwerkelijk beter, of is dat maar schijn? Enkele experts leggen de Zweedse coronapolitiek op de rooster.

De winkels zijn er open, de leerlingen gaan er naar school en de regel van anderhalve meter afstand wordt niet altijd even nauw opgevolgd. Soms lijkt het wel of de coronacrisis Zweden heeft overgeslagen. Toch zijn er ook daar heel wat besmettingen en overlijdens door het nieuwe coronavirus. Maar wat opvalt: dat aantal ligt nog een stuk lager dan in België, terwijl de maatregelen bij ons een pak strenger zijn.

"Laat de natuur haar werk doen"

Op sociale media duiken steeds vaker berichten op dat landen met minder strenge quarantainemaatregelen het beter doen dan landen met een strenge lockdown-politiek. Een Nederlandstalig artikel dat al meer dan 100.000 keer bekeken is, pleit zelfs om de regels te versoepelen naar Zweeds model.  Onder het motto “laat de natuur haar werk doen”. De economie kan zich de opdoffers van een harde lockdown niet veroorloven, valt er te lezen.

Zweden is een pak groter dan België, met ongeveer evenveel inwoners. Dat houdt de verspreiding voor een deel tegen
Steven Van Gucht, viroloog

We nemen de cijfers er even bij. België telt op dit moment ruim 37.000 besmettingen en bijna 5.500 overlijdens. In Zweden staat de teller op een kleine 14.000 besmettingen en ruim 1.500 overlijdens. De hamvraag: zijn onze maatregelen dan minder effectief dan die van Zweden? “Die vergelijking kan je onmogelijk maken”, zegt viroloog Steven Van Gucht meteen. “Zweden is een pak groter dan België, met ongeveer evenveel inwoners. Behalve in grootsteden als Stockholm wonen de mensen er dus veel verder uit elkaar. Dat houdt de verspreiding voor een deel tegen.”

Van Gucht legt uit dat je de aanpak die de verschillende landen hanteren niet kan vergelijken, omdat je nog niet kan zeggen in welke mate een land initieel besmet was. “Het ene land is in de beginfase veel harder getroffen dan het andere land. Dat weten we op dit punt nog niet. De vakantieperiodes lopen bijvoorbeeld niet overal gelijk en het reisgedrag is overal anders.” Kortom, het vergelijken van de doeltreffendheid van maatregelen die elk land toepast is onbegonnen werk.

Slechtste van Scandinavië

Epidemologe Nele Brusselaers, die in Zweden onderzoek doet, zegt dat je die vergelijking eventueel wel kan maken. “Maar dan moet je kijken naar landen die overeenkomen in geografie, bevolkingsdichtheid en sociale contacten”, vertelt ze. “Dan moet je Zweden eerder vergelijken met landen zoals Noorwegen (waar er zo’n 7.000 besmettingen zijn en 160 sterftes, red.). Zweden heeft meer doden dan alle andere Scandinavische landen samen.”

In andere Scandinavische landen is het leven nu stilaan terug aan het opstarten
Nele Brusselaers, epidemologe

Het verschil? Duidelijk volgens Brusselaers: de andere Scandinavische landen zijn meteen zeer strikt in lockdown gegaan. "Daar is het leven stilaan terug aan het opstarten. Als ze dezelfde maatregelen hadden toegepast en ook kort in lockdown waren gegaan, zou de crisis ook bijna voorbij zijn. Maar nu stijgt het dodental nog steeds met de dag. Zelfs al zou deze aanpak beter zijn; zou je het als land riskeren dat je duizenden doden op je geweten hebt?"

Brusselaers vreest ook dat de crisis in Zweden nog langer zal aanslepen dan in andere landen. "Het ministerie van Volksgezondheid blijft aanhalen dat alles onder controle is. Men blijft ook zeggen dat de top al bereikt is, terwijl het aantal doden elke dag groter wordt. Het verschil met België lijkt me ook dat Zweden nog in een vroegere fase zit. Van de massale golf aan mensen die nu besmet geraken, zal uiteindelijk nog een groot deel in het ziekenhuis belanden."

"Politiek spelletje"

Ook de politiek weet zeer goed wat ze doet. De burgers krijgen alle verantwoordelijkheid, zodat zij de schuld dragen wanneer het uit de hand loop, zegt Brusselaers. "Er zijn natuurlijk wel aanbevelingen, maar zo goed als geen verplichtingen. Die worden niet echt gevolgd. Dat merk je hier nog steeds: de parkings van de winkels staan bomvol.

Brusselaers is enorm verbaasd en teleurgesteld door de houding van de Zweden. "Als je de maatregelen in vraag stelt, word je al snel als incompetent aanzien. Dat is te gek voor woorden. Ook al wordt het aangeraden om van thuis te werken, mensen worden nog steeds “verplicht” om te gaan werken omdat alles open blijft. Hetzelfde geldt voor de scholen: zelfs risicopatiënten worden verplicht om hun kinderen naar school te sturen. Er wordt zelfs gedreigd met sociale diensten.”

Bovendien worden niet alle sterftegevallen in Zweden gerapporteerd, weet ook Brusselaers. "Het virus heeft zich verspreid in de rusthuizen in alle provincies, maar die gevallen worden niet meegeteld. Kortom, als je sterft in een rusthuis, kom je niet in de statistieken terecht. Er werd vanuit de Zweedse overheid zelfs al een predictiemodel uitgestuurd, waarin men voorspelde dat er maximaal zo'n 1.000 mensen zouden sterven. Dat aantal zijn we ook al gepasseerd."

Redt Zweden zijn economie?

Toch heeft Zweden zijn redenen om minder strikte maatregelen te handhaven tegen de verspreiding van het coronavirus. Overal ter wereld loopt de economie schade op. België is, net als de meeste andere landen in de eurozone, een van de koplopers. Maar spaart Zweden zijn economie door de winkels open te houden? "Ook economisch is het verstandiger om naar het advies van de virologen te luisteren", verduidelijkt professor Stijn Baert, arbeidseconoom aan de Universiteit van Gent.

Als land moet je de economische schade over de hele lijn bekijken. Als de economische schade tijdelijk is, kan je de schulden dragen
Stijn Baert, arbeidseconoom UGent

Volgens Baert is de Zweedse aanpak risicovol. Als ze op termijn toch nog in lockdown moeten, dan kunnen de klappen veel zwaarder zijn. "Uiteindelijk worden de prijzen aan de meet uitgedeeld. Als land moet je de economische schade over de hele lijn bekijken. Natuurlijk, als je ervoor kan zorgen dat de economische schade tijdelijk is, dan kan je de schulden die je oploopt dragen." Toch zegt Baert dat de economische gevolgen van de genomen maatregelen per land moeilijk in te schatten zijn.

Gehoorzaamheid

Anderzijds deelt de Zweedse economie hoe dan ook in de klappen. De overheid verwacht een economische terugval van zo'n 4 procent aan het einde van de crisis. "Als het in andere landen slecht gaat, dan zal het in Zweden ook slecht gaan", vult collega-econoom en professor Koen Schoors aan. "Zweden heeft een open economie die afhangt van handel met het buitenland. Momenteel kunnen ook zij minder verkopen en aankopen van en naar het buitenland. Verder hangen ook de Zweedse ketens erg af van toeleveranciers in andere landen. Die keten kan nu ontrafeld geraken door onderdelen uit het buitenland die niet beschikbaar zijn."

Over het algemeen volgen de mensen de richtlijnen en adviezen van de overheid een stuk beter op dan wij
Koen Schoors, econoom UGent

Ook in het binnenland heeft de coronacrisis nu al een stevige impact op de Zweedse economie, ondanks dat de winkels open zijn. Die impact is Schoors ook niet ontgaan. "Mensen blijven spontaan weg uit winkels en horeca, de buitenlandse vraag daalt, de productie stokt, enzovoort. Over het algemeen volgen de mensen de richtlijnen en adviezen van de overheid een stuk beter op dan wij", is zijn inschatting.