Copyright 2020 The Associated Press. All rights reserved

Coronacrisis dreigt relaties tussen het Westen en China flink te bekoelen, geen "business as usual" meer

Er gaat geen dag meer voorbij of er klinkt kritiek vanuit veel landen over de manier waarop China omgaat met de coronacrisis en vooral of dat land informatie heeft achtergehouden of niet. China zelf ontkent dat en reageert kregelig, maar de relaties met de westerse landen zullen wellicht na de crisis niet langer dezelfde zijn.

De meest opvallende reactie komt uit de Verenigde Staten waar president Donald Trump de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) al eerder verweet dat die aan het handje loopt van China en informatie achterhield. De WHO en China ontkennen dat, maar dat maakt geen indruk op Trump. Zijn Republikeinse partijgenoten in het Congres hebben het over desinformatie en het achterhouden van gegevens tot ronduit dat China wil profiteren van de crisis in het Westen om zijn invloed in de wereld te versterken.

Er zijn duidelijk dingen gebeurd (in China) die wij niet weten

De Franse president Emmanuel Macron

Amerika staat echter niet alleen, al klinkt de kritiek in andere westerse landen subtieler, maar daarom niet met minder ingehouden ergernis. "Laat ons niet zo naïef zijn te denken dat China de coronacrisis zo veel beter heeft aangepakt, er zijn dingen die wij niet weten", zei de Franse president Emmanuel Macron enkele dagen geleden aan The Financial Times. 

De Britse minister van Buitenlandse Zaken Dominic Raab -tijdelijk vervanger van de zieke premier Boris Johnson- waarschuwt China dat de relaties niet langer "business as usual" zullen zijn na de crisis. De Duitse bondskanselier Angela Merkel blijft zoals steeds erg diplomatisch, maar heeft wel meer duidelijkheid van China geëist over de kwestie. Australië wil net als andere landen- dat er een onafhankelijk internationaal onderzoek komt naar de manier waarop het virus zich verspreid heeft en hoe China dat aangepakt heeft. China zelf reageert gepikeerd en zegt dat het altijd "transparant" is geweest. 

Een Chinees Tsjernobyl?

Concreet wordt het communistische regime in Peking verweten dat het laat gereageerd heeft, niet altijd juiste informatie doorspeelt naar de internationale gemeenschap en dat het van de crisis in het Westen gebruik wil maken om invloed te winnen in de wereld. (Lees verder onder de foto).

De Chinese president Xi Jinping beschouwt zich als "de overwinnaar van het virus".
Xinhua

Zo zou het virus in november of december vorig jaar zijn overgesprongen van een dier naar de mens, maar zou China dat pas later toegegeven hebben aan de WHO en de rest van de wereld toen de epidemie al volop bezig was. Zeker is dat het regime artsen en journalisten die voor het virus waarschuwden, vervolgd en gemuilkorfd heeft. Een van hen was de intussen overleden dokter Li Wenliang, aan wiens familie het gerecht nu excuses heeft aangeboden en die de propaganda postuum tot een nationale held probeert te promoten. 

Daardoor zou echter kostbare tijd verloren gegaan zijn om het virus te stoppen, waardoor dat zich snel doorheen Wuhan en de provincie Hubei tot in alle streken in China kon verspreiden. Peking is daarna wel drastisch opgetreden met een volledige lockdown van Wuhan, Hubei en andere regio's. De epidemie zou daarop onderdrukt zijn, maar verspreidde zich snel naar andere landen in Azië, Europa en nu zowat overal. 

Stratego rond een virus

Intussen is de situatie volledig veranderd. Terwijl in China de epidemie voorlopig van de baan lijkt, worden Europa, Noord-Amerika en Australië volop getroffen. Officieel zijn er in de Verenigde Staten, Italië en Spanje nu meer doden gevallen dan in China en het Westen is nu erg afhankelijk van mondmaskers en andere hulp uit China, net zoals wij die begin dit jaar ook naar China stuurden. De -zij het tijdelijke- verzwakking toont zich ook op militair vlak nu in de Stille Oceaan minstens een van de twee Amerikaanse vliegdekschepen nutteloos is door massale ziekte onder de bemanning. (Lees verder onder de foto).

Een fabriek in Wuhan waar mondmaskers worden gemaakt.
Copyright

De Chinese propaganda op tv, internet en sociale media speelt daar nu hard op in en wil aantonen dat de communistische partij in Peking de kwestie veel beter heeft aangepakt dan de westerse democratieën. Die boodschap lijkt vooral gericht aan landen in Afrika, Latijns-Amerika en Azië, waar China zijn model en invloed wil versterken ten kosten van het Westen.

Die boodschap is ook bedoeld om het ongenoegen van de Chinese bevolking te temperen, die veel familieleden en vrienden verloren heeft. Want het aantal slachtoffers in China zou wellicht veel hoger liggen dan de officiële cijfers en het dodental in Wuhan is onlangs overigens met 50 procent opgetrokken, al twijfelen critici ook aan dat cijfer. Zo zouden in de stad Wuhan alleen al meer dan 8.500 crematie-urnen opgevraagd zijn, terwijl er officieel iets meer dan 3.000 doden zouden zijn gevallen. Familieleden of bloggers die twijfel of kritiek uiten, worden op internet meteen als "antipatriottisch" verketterd of krijgen de politie over de vloer. 

Feit is dat de landen die het virus meteen en met succes hebben aangepakt, geen autoritaire regimes zijn, maar wel Taiwan, Zuid-Korea en Nieuw-Zeeland, en dat zijn allemaal democratieën. Taiwan en Korea hebben bovendien veel geleerd van de vorige uitbraak van het SARS-virus in 2003 en van het meer recente MERS enkele jaren geleden. China blijkbaar niet en nochtans kwam SARS ook uit dat land. 

De landen die het virus het meest efficiënt aangepakt hebben, waren geen autoritaire staten, maar democratieën zoals Taiwan, Zuid-Korea en Nieuw-Zeeland

Ten slotte is nog altijd niet helemaal zeker waar het virus vandaan is gekomen. Volgens China kwam het virus van een van de markten in de stad Wuhan waar vis, maar ook andere dieren verhandeld werden. Critici wijzen erop dat er in Wuhan echter ook een groot wetenschappelijk centrum is gevestigd waar gevaarlijke virussen onderzocht worden en dat het virus daar mogelijk door een onoplettendheid uit een lab ontsnapt zou zijn. 

Zeker is dat het door het Chinese systeem met zijn lange traditie van geslotenheid, gevoeligheid voor kritiek en onderdrukking van "ongewenste" meningen het land en zijn reputatie geen dienst bewijst. Deze epidemie zal zoals alle andere voorheen ook verdwijnen, maar de imagoschade en het wantrouwen van het Westen tegenover China wellicht niet.