AFP or licensors

Benjamin Netanyahu -"King Bibi" - gered door corona: hoe de crisis hem hielp om (nog even) premier van Israël te blijven

Als de politici in Israël nog een duwtje nodig hadden om na drie parlementsverkiezingen op rij een nieuwe regering te vormen, dan heeft het coronavirus hen daarbij een handje geholpen. Voor Benny Gantz van de centrumpartij Blauw Wit was corona het nood-breekt-wet-excuus om eerder gemaakte beloften in te slikken en toch met Benjamin Netanyahu in zee te gaan. Voor Netanyahu was het de acute crisis die hem hielp om in de driver's seat te kunnen blijven, zelfs al moet hij binnenkort terechtstaan voor corruptie. 

Volgens het akkoord dat Netanyahu en Gantz maandagavond ondertekenden, zal Netanyahu nog anderhalf jaar lang premier blijven, tot oktober volgend jaar. Gantz wordt intussen vicepremier of "plaatsvervangend premier" en daarnaast minister van Defensie. Daarna neemt Gantz de leiding over voor een even lange periode, en wordt Netanyahu plaatsvervangend premier. 

De partij van Gantz krijgt bovendien de belangrijke ministerportefeuilles van Buitenlandse Zaken en Justitie. Zo bekeken heeft Gantz heel wat uit de brand gesleept: zijn partij is intussen uit elkaar gereten en bezet strikt genomen nog maar 17 zetels in het parlement. Netanyahu kan (in principe) bogen op de steun van 59 parlementsleden. Maar voor die machtsdeling heeft Gantz wel een prijs moeten betalen. 

Als premier in de beklaagdenbank

Voor de verkiezingen had Gantz altijd volgehouden dat hij nooit zou instemmen met Netanyahu als premier, zolang die niet door het gerecht was vrijgepleit van de aanklachten voor belangenvermenging en corruptie. Daar is de oud-generaal nu op teruggekomen  - een bocht die hem de steun heeft gekost van een belangrijk deel van zijn Blauw Wit-partij. Gantz vindt dat de coronacrisis hem dwong om flexibel te zijn: ook in Israël heeft het virus al aan meer dan 180 mensen het leven gekost, en de werkloosheid en economische schade lopen hoog op. 

Maar Gantz ziet het nakende proces (dat in principe in mei zou moeten beginnen) niet alleen door de vingers, hij zet Netanyahu mee uit de wind. Een premier is in Israël altijd al beschermd tegen het gerecht. Anders dan een minister kan een premier tijdens een proces in functie blijven, zolang hij of zij niet veroordeeld is. Het akkoord met Gantz bepaalt dat diezelfde regeling ook zal gelden voor een "plaatsvervangend premier". Ervan uitgaande dat het proces lang kan aanslepen en dat Netanyahu bij een veroordeling in beroep zal gaan, lijkt het weinig waarschijnlijk dat het proces hem de komende drie jaar tot ontslag kan dwingen. 

Copyright 2019 The Associated Press. All rights reserved.

Koerswijziging?

Hoe dan ook zou met het aantreden van de nieuwe regering een nieuwe periode kunnen beginnen. Na de harde en fors rechtse koers die Netanyahu de voorbije jaren kon varen, zal hij nu genoodzaakt zijn om rekening te houden met de meer gematigde centrumbenadering van Benny Gantz. Dat zal allicht sterker blijken uit de toon en het taalgebruik van de nieuwe regering dan uit de concrete beleidsdaden. Gantz heeft zich als oppositieleider altijd gekant tegen de polariserende aanpak van Netanyahu, ook in de relaties met de Palestijnen. 

Nochtans is in het akkoord van beide heren ook bepaald dat de regering wel degelijk werk mag maken van de annexatie van Palestijns gebied. Alle gebieden die in het zogenaamde "vredesplan" van de Amerikaanse president Donald Trump worden aangewezen als overdraagbaar aan Israël, komen daarvoor in aanmerking. Een voorwaarde is wel dat de VS ook daadwerkelijk hun zegen geven aan elke annexatie-stap. Dat laatste doet vermoeden dat de nieuwe regering (en zeker premier Netanyahu) haast zal maken met die plannen, want Trump zou in november kunnen worden weggestemd. Gantz genoot na de voorbije verkiezingen nog een flauw vleugje vertrouwen bij de Arabische (of Palestijnse)  parlementsleden in het Israëlische parlement. Dat laatste beetje goodwill heeft hij nu allicht verspeeld. 

Valkuilen en reserves

Het princiepsakkoord voor een regering van nationale eenheid kan nog altijd botsen op hindernissen en valkuilen. Netanyahu zal zijn traditionele kleinere coalitiepartners nog moeten overtuigen dat hij niet zal verzaken aan hun verzuchtingen. De ultra-orthodoxe partijen wantrouwen Gantz omwille van zijn kritiek op bepaalde privileges van de ultra-orthodoxe gemeenschap. De kleinere radicaal-rechtse formaties vinden hem te slap en te lief voor de Palestijnen. 

Er moet ook wettelijk nog een en ander geregeld en gestemd worden. Zo moet de functie van "plaatsvervangend premier" nog een wettelijke basis krijgen, inclusief de beoogde garantie dat de betrokkene ook tijdens een proces in functie kan blijven. De afspraken en plannen van Gantz en Netanyahu kunnen ook nog aangevochten worden voor de rechtbank. 

En mocht de regering de komende weken daadwerkelijk van start kunnen gaan, dan staat het te bezien hoe en hoe lang ze goed zal functioneren. De regering van nationale eenheid dreigt volgens sommige waarnemers in Israël een regering van nationale onenigheid te worden. In België zouden we zeggen: een kibbelkabinet. Maar kibbelend of niet, Benjamin Netanyahu  - ook wel bekend als "King Bibi" -  heeft zich andermaal weten te redden.