De Meir in Antwerpen ligt er nu nog vrij verlaten bij.
© Gregory Van Gansen / Photo News

Wie mag straks weer werken en waar mogen we naartoe? Deze complexe knopen moet de Nationale Veiligheidsraad doorhakken

Na 6 weken van strenge coronamaatregelen gloort er wat versoepeling aan de einder: de Nationale Veiligheidsraad komt deze namiddag bijeen om knopen door te hakken. Wie zal weer aan het werk mogen? Komt er ook wat meer ruimte voor sociaal contact? En hoe brengt de Veiligheidsraad deze netelige evenwichtsoefening tot een goed einde? Vijf vragen en antwoorden.

1. De Nationale Veiligheidsraad, wie zit daar nu eigenlijk in?

Uit de federale regering zijn dat premier Sophie Wilmès (MR), die ook de voorzitter is, de vicepremiers Koen Geens (CD&V), Alexander De Croo (Open VLD) en David Clarinval (MR), minister van Binnenlandse Zaken Pieter De Crem (CD&V), minister van Buitenlandse Zaken en Defensie Philippe Goffin (MR) en minister van Volksgezondheid Maggie De Block (Open VLD).

Zij worden aangevuld met de Vlaamse minister-president Jan Jambon (N-VA), zijn Waalse en Brusselse collega's Elio Di Rupo en Rudi Vervoort (beiden PS), de minister-president van de Franse gemeenschap Pierre-Yves Jeholet (MR) en de minister-president van de Duitstalige gemeenschap Oliver Paasch (ProDG).

Verder zitten in de raad ook de commissaris-generaal van de federale politie Marc De Mesmaeker, de voorzitter van de Risk Management Group (die waakt over de volksgezondheid, red.) Paul Pardon, de voorzitter van directiecomité van de FOD Volksgezondheid Tom Auwers en een vertegenwoordiger van het Crisiscentrum.

(Lees verder onder de foto)

2. Wat ligt er vandaag op hun bord?

Heel kort samengevat: ze moeten met hun beslissingen meer zicht geven op een uitweg uit de strenge coronamaatregelen die sinds 13 maart gelden. 

Daarvoor vertrekken ze van een rapport van de Groep van Experts die belast is met de Exit-Strategie, GEES voor de vrienden. In de weegschaal van de Veiligheidsraad liggen de medische, economische en psychosociale knikkers waarmee die een schappelijk evenwicht moet proberen te vinden.

Een vroege versie van dat rapport lekte eerder deze week in Le Soir, zeer tot ongenoegen van de leden van de GEES. Dat document geeft een beeld van de belangrijkste denkpistes, maar de beslissingen moeten wel degelijk nog worden genomen door de Veiligheidsraad. Vanochtend pakken Le Soir en De Standaard overigens opnieuw uit met een latere én wat strengere versie van het rapport.

De Nationale Veiligheidsraad komt samen om 14.30 uur. De aankondiging van de beslissingen wordt pas tegen 19 uur verwacht.

3. Laten we beginnen met de bedrijven: wat mogen we daar verwachten?

Voor het economische luik staat er in elk geval heel wat druk op de ketel. Hans Maertens van werkgeversorganisatie Voka schetste woensdag het beeld van een dreigend "economisch bloedbad". Ook de Groep van 10, waarin vakbonden en werkgevers samenzitten, maakte eerder deze week duidelijk dat ze al afspraken gemaakt hebben over hoe bedrijven veilig weer kunnen opstarten. Daarvoor hebben ze samen zelfs een heuse gids van 40 bladzijden klaar.

De richtdatum is 4 mei: de Veiligheidsraad zal bekijken of op die dag ook bedrijven uit "niet-essentiële" sectoren weer kunnen opstarten en onder welke voorwaarden dat dan kan gebeuren. Voorbeelden van maatregelen daar zijn verplichte mondmaskers of plexiglas voor situaties waarin afstand houden moeilijker is. 

Het openbaar vervoer zal zich in dat geval wat moeten aanpassen: het lijkt erop dat mondmaskers verplicht zullen worden voor alle reizigers. De experten sturen daarnaast ook aan op nog meer thuiswerk, ook bij opnieuw opstartende bedrijven.

Al even complexe knopen moet de Veiligheidsraad doorhakken over de handel: wanneer kunnen welke winkels weer open? Het gelekte rapport van de GEES suggereert om dat voor de hele sector pas op 18 mei te doen. Maar Comeos, de sectorfederatie voor de kleinhandel, lobbyt om toch ook op 4 mei te kunnen openen. Liefst zelfs de volledige sector ineens, klinkt het daar, om oneerlijke concurrentie te vermijden.

Je moet vermijden dat je plots op de Meir van Antwerpen weer over de koppen moet lopen. Dat risico zou totaal onverantwoord zijn

Vicepremier Alexander De Croo (Open VLD)

Ook uit politieke hoek klinken geluiden om op 4 mei toch al iets meer winkels te openen, zij het dan liefst niet allemaal tegelijk. Vicepremier De Croo opperde gisteren in "De ochtend" op Radio 1 dat zo'n heropening best "gefaseerd en gecontroleerd" gebeurt.

"Het principe moet zijn: wie klaar is, zal kunnen starten", zei De Croo daarover. "Maar wat je natuurlijk moet vermijden, is dat er te veel mensen samen op een plaats zijn. Je moet vermijden dat je plots op de Meir van Antwerpen weer over de koppen moet lopen. Dat risico zou totaal onverantwoord zijn."

Opmerkelijk: één bron liet vallen dat de Veiligheidsraad er dan ook op moet letten niet alleen "traditioneel nogal mannelijke zaken" (hetzij in cliënteel, hetzij in personeel) zoals garages, doe-het-zelfzaken en fietsenwinkels te laten opengaan.

(Lees verder onder de foto)

18 mei lijkt ook de datum te zullen worden dat kapsalons weer opengaan. Kappers zullen dan wel met een mondmasker moeten werken.

De horeca, dat wordt nog een ander paar mouwen. De Croo beaamde dat gisteren nog: "Het zou kunnen dat bepaalde sectoren een langdurigere periode van sluiting tegemoet gaan. Dan zullen we kijken welke bijkomende maatregelen we moeten nemen." 

Het gelekte GEES-rapport stelt voor om zeker restaurants en cafés nog niet te openen na 18 mei, voor hotels zou dat misschien wel al lukken. Restaurants en cafés kunnen ten vroegste naar 8 juni kijken om - dan vermoedelijk nog maar gestaag en beperkt - de deuren te openen.

4. Over het Vlaamse onderwijs was al meer bekend, maar zijn we nu echt zeker over die datum van 15 mei voor die gedeeltelijke heropstart?

Nog niet helemaal, woensdag bereikten de onderwijssector en Vlaams minister van Onderwijs Ben Weyts (N-VA) daarover wel een akkoord, dat ook als advies wordt gegeven aan de Nationale Veiligheidsraad. Maar die heeft wel degelijk het laatste woord daarover en kan dus in theorie ook voor een ander scenario gaan.

Bekijk hier het gesprek met minister van Onderwijs Ben Weyts (N-VA) in "Het Journaal" van woensdagavond:

Video player inladen...

Het zal ook een beetje de vraag zijn waar de Franstaligen op aansturen. Officieel communiceren ze daar niet over hun voorkeur voor de heropstart, officieus horen we dat ze de richtdatum van 18 mei hanteren. Om dat een beetje te stroomlijnen, zal de Veiligheidsraad dus op zoek moeten naar een compromis.

Verder wordt er bekeken of mondmaskers voor leerkrachten en leerlingen van 12 jaar verplicht moeten worden.

5. Komt er ook al wat ruimte voor vertier?

Meer ontspanning, sport, toerisme, bewegingsvrijheid in het algemeen. 't Is iets waar iedereen naar uitkijkt, maar het zal ook een van de moeilijkste punten worden op de agenda van de Veiligheidsraad. 

Het gelekte GEES-rapport biedt wel wat aanknopingspunten: massabijeenkomsten en -evenementen blijven verboden, maar soepelere regels voor (buiten)sporten, lokale overheden die voorzichtig parken of pleintjes heropenen, dat zou er misschien wel kunnen aankomen in de loop van de maand mei. Ook voor daguitstapjes naar pakweg de kust, pretparken of dierentuinen lijken er - ten vroegste vanaf 18 mei - voorzichtige versoepelingen mogelijk.

(Lees meer onder de foto)

Grote festivals zijn al verboden tot eind augustus, voor de kleinere festivals moet er nog een beslissing worden genomen. Het lijkt trouwens erg onwaarschijnlijk dat er op cultureel vlak (concertzalen, theaters, bioscopen, ...) al veel zal veranderen in mei. Enkel de musea mogen hopen op een voorzichtige heropstart vanaf 18 mei.

De suggestie van expertenrapport dat mensen vanaf begin mei elk weekend met een groep van maximaal 10 mensen (telkens dezelfde) een privébijeenkomst zouden mogen organiseren, roept bij politici duidelijk weerstand op. "Dat is vragen om lockdownparty's", klinkt het daar. "En hoe gaan we dat controleren? Daarvoor moet je haast een politiestaat invoeren." Vermoedelijk zal dat in een eerste fase dus meer in de richting gaan van "een wekelijks bezoekje aan pa en ma".

Verder wordt het spannend voor de sector van de huwelijks- en communiefeesten: zij vragen al langer duidelijkheid over de komende maanden. Want dit zou nu eigenlijk hun hoogseizoen moeten zijn. Het lijkt zo in elk geval zo goed als zeker dat feesten binnenshuis met meer dan 50 mensen nog geruime tijd uit den boze zullen zijn.

Over de jeugdkampen in de zomer komt er vermoedelijk pas tegen eind mei meer duidelijkheid.

6. Dat klinkt als een evenwichtsoefening zonder weerga voor de Nationale Veiligheidsraad: komt dit wel goed?

Dat de verwachtingen voor de Nationale Veiligheidsraad hooggespannen zijn is nog een understatement. Politici moeten plots beslissen voor welke burgers, ondernemers en bedrijven er een weer een "normaler" leven kan beginnen, terwijl de coronacrisis nog 200 doden per dag maakt en er van "groepsimmuniteit" duidelijk nog geen sprake is.

Het hoeft geen betoog dat de beslissingen van vandaag sowieso mensen zullen teleurstellen: ofwel zij die erg bezorgd zijn om hun eigen gezondheid of die van hun naasten, ofwel ondernemers en organisaties die financieel bloeden door een gebrek aan inkomsten, ofwel mensen die snakken naar wat meer bewegingsvrijheid of sociaal contact.

In dat opzicht proberen politici hier en daar al voorzichtig de verwachtingen te temperen, door te stellen dat "dit niet de grote, allesomvattende Veiligheidsraad is". Sommigen opperen zelfs om die raad de komende weken nog vaker te laten samenkomen, om zo nog korter op de bal te spelen en het gewicht van de beslissingen wat te spreiden.

(Lees verder onder de foto)

Veel zal afhangen van hoe duidelijk en haalbaar de eerste exitmaatregelen zijn, hoe stellig en consequent die worden doorgedrukt en in hoeverre die zijn afgetoetst met de betrokken partijen. De communicatieflater van de vorige keer - toen de Veiligheidsraad bezoeken in onder meer woonzorgcentra wilde toestaan terwijl de sector dat hoegenaamd niet zag zitten - ligt nog bij velen vers in het geheugen.

De communicatieflater van de vorige keer over de woonzorgcentra ligt nog bij velen vers in het geheugen

Het lijkt ook of het recente lek van het GEES-rapport dat stuntelige beeld wat in de verf wilde zetten, opperde Ivan De Vadder gisteren in "De ochtend". Want jawel, ook de sfeer van wantrouwen in de Wetstraat bemoeilijkt het functioneren van die Veiligheidsraad.

"Enkele partijen zijn nu al bezig zijn met de toekomst. Hun toekomst, de politieke toekomst, en die bestaat erin om te onderhandelen over een volwaardige regering", zei De Vadder daarover. "Dat kan zo zijn, maar op dit moment zit een groot deel van de bevolking wel nog in een andere tijdsgeest. Tot begin mei moeten we in ons kot blijven en zijn we met andere zaken bezig, snakken we naar het (her)openen van de economie en onze samenleving. We zijn niet bezig met het vormen van een regering. Je kunt dus wel zeggen dat de politiek zelfs in deze tijden in de eerste plaats met zichzelf bezig is."

Herbeluister hier het gesprek met Ivan De Vadder in "De ochtend" van gisteren:

©2018 - Neil Van Craeynest