Video player inladen...

Vervaagd doorheen de eeuwen: "Het meisje met de parel" had vroeger wimpers en stond voor groen gordijn

Het schilderij "Het meisje met de parel" zag er oorspronkelijk anders uit dan nu. De Nederlandse schilder Johannes Vermeer schilderde het meisje voor een groen gordijn, maar dat is ondertussen vervaagd. Dat blijkt uit uitgebreid wetenschappelijk onderzoek naar het schilderij.

De afgelopen twee jaar is het schilderij "Het meisje met de parel" onderzocht door een internationale groep van wetenschappers. Ook de erfgoedwetenschappers van de Universiteit Antwerpen waren bij dit onderzoek betrokken. Zij namen het schilderij onder de loep met een unieke scanner. 

"Met die scanner kunnen we over het hele schilderij zien welke verftypes Vermeer heeft gebruikt en hij gebruikte redelijk exotische pigmenten", zegt professor Koen Janssens van de Universiteit Antwerpen. “Hij wist veel meer over verf en technologie dan we tot nu toe dachten. Hij was goed op de hoogte van de chemie van de pigmenten. Hij wist heel goed welke types en subtypes van al die kleurstoffen er waren en sprong er heel bedachtzaam mee om."

"Wat ons vooral interesseerde was het loodwit. Bij Vermeer is wit niet zomaar wit, je hebt heel wit, wat minder wit en nog wat grijziger wit. We hebben maar liefst vier soorten loodwit ontdekt. Hij koos het subtype heel bewust naargelang het subtiele optische effect dat hij wilde bereiken. Zo is de parel die hij schilderde slechts een illusie, opgebouwd uit enkele doorschijnende en dekkende vegen witte verf."

De ingrediënten voor de kleuren kwamen vanuit de hele wereld. Opmerkelijk is het overvloedig gebruik van ultramarijn op basis van lapis lazuli in de blauwe tulband van het meisje en de jas. "Dat is een pigment dat heel duur was in de 17e eeuw, duurder dan goud. Het was afkomstig uit Afghanistan. Vermeer gebruikt niet zomaar eender welk type van lapis lazuli, maar hij gebruikt het duurste, het meest intense, het meest verfijnde."

Beluister hier het gesprek met  Koen Janssens in "De wereld vandaag" op Radio 1 en/of lees verder:

Compositie tijdens het schilderen nog aangepast

Naast de verfsoorten werd ook de opbouw van het schilderij bestudeerd. Vermeer zette het schilderij eerst op in verschillende tinten bruin en zwart. Met dunne zwarte lijnen schilderde hij de contouren van het meisje. Tijdens het schilderen veranderde hij de compositie nog. Zo werden de positie van het oor, de bovenkant van de hoofddoek en de achterkant van de hals veranderd.

Vermeer werkte van de achtergrond naar de voorgrond toe. Na het opzetten van de groenige achtergrond en de huid van het gezicht van het meisje, schilderde hij achtereenvolgens haar gele jas, witte kraag, hoofddoek en parel.

Een van de meest verrassende ontdekkingen was dat de achtergrond van het schilderij niet zomaar een lege donkere ruimte is. Vermeer schilderde het meisje voor een groen gordijn. In de loop der eeuwen verdween het gordijn uit het zicht door het ontkleuren van de groene verf.

Nog een ontdekking is dat het meisje oorspronkelijk wel wimpers had. Rond de ogen werden microscopisch kleine haartjes waargenomen. Wellicht zijn de wimpers in de loop der tijd verdwenen. 

“We zijn met ons project dichter bij Vermeer en het meisje gekomen dan ooit tevoren”, vertelt Abbie Vandivere, hoofd van het onderzoeksproject. “Het schilderij is een persoonlijker afbeelding dan we dachten. Ten slotte weten we na dit onderzoek beter dan ooit tevoren wat precies de bewaringstoestand van het schilderij is. In de komende jaren kunnen we veranderingen dus optimaal monitoren”. Of het schilderij zal gerestaureerd worden, is nog niet beslist.

Het grootste mysterie heeft het schilderij echter nog niet vrijgegeven. We weten nog steeds niet wie het meisje is. 

Bekijk hier het filmpje van de Universiteit Antwerpen over het project:

Video player inladen...

Bekijk hieronder het verslag uit "Het Journaal":

Video player inladen...