Marco Mertens

Voor veel kunstenaars rest nu enkel armoede

Kunstenares Yelena Schmitz luidt de alarmbel over de armoedeval waar velen in de kunstensector dreigen in terecht te komen. Subsidies van collectieven staan door de coronacrisis extra onder druk. Het geld om kunstenaars te betalen raakt stilaan op.

opinie
Yelena Schmitz
schrijver en audiomaker

Ik praat niet graag over geld. Ik praat niet graag over statuten. Maar dit moet van mijn hart.

Ik ben jong. Ik ben schrijver. Ik heb vier statuten tegelijkertijd. Ik trok twee jaar geleden naar een boekhouder die niets begreep van mijn combinatie tussen facturen, auteursbijdragen, kleine kunstenaarsvergoedingen, vrijwilligersvergoedingen en honoraria. Ik heb het hem zelf moeten leren.

Niets om op terug te vallen

Ik droom van de dag waarop alle hardwerkende kunstenaars die ik ken betaald kunnen worden. Zoals bijvoorbeeld ambtenaars of leerkrachten. Met contracten. Ik ben jaloers op mensen met een contract. Als ik in het gemeentehuis ben, op scholen, secretariaten, bij bedrijven of bibliotheken, dan denk ik altijd: wow, die heeft een contract. Die kan op iets terugvallen.

In de sector waar mijn hart ligt, lijkt zoiets gewoonweg niet te bestaan. Er is geen toegang tot. Alles wordt geregeld via mailtjes. Tussen de lijnen. Of via interimbureau’s, waar je de helft van je loon aan afstaat. Om meer informatie te krijgen, moet je jezelf wurmen door een jungle van papieren, regels en websites.

Als je vandaag een jonge schrijver in Vlaanderen bent, kan je geen kant uit

Ik ben al meerdere keren bij het kunstenloket geweest, waar ik dan van een betaalde medewerker te horen heb gekregen dat ik nooit recht zal hebben op een kunstenaarsvergoeding. Zelfs als ik elke dag van het jaar een opdracht heb, subsidies krijg of prijzen in de wacht sleep, maak ik daar nog geen kans op.

Want ik word nooit vast in dienst genomen.
Schrijvers worden nu eenmaal nergens in dienst genomen. En de tijd dat acteurs of dansers in dienst werden genomen van een gezelschap of theater, is voorbij. 

Verloren generatie?

Het duurt niet meer lang of kunstenaars staan aan te schuiven bij het OCMW. Niet omdat ze geen werk, geen optreden of geen repetities hebben. Er zit gewoon géén geld meer in de pot. Het is onvindbaar. En nu corona door de wereld trekt, ligt alles stil. Er is geen exit. Het laatste geld dat er was, ging naar websites, communicatie, medewerkers, vergaderingen voor mensen die dan mogen meedelen dat er geen geld is. Zij mogen koffie drinken, kunstenaars  meedelen dat er geen geld is, en ze hoeven zich geen zorgen te maken als ze van de trap vallen en hun been breken.

De kunstenaars weten niet meer waar heen. De collectieven drogen uit. Hetzelfde geldt voor ons tijdschrift ZINK. We werken al vier jaar lang met acht mensen aan tijdschriften, evenementen, teksten, coaching van jonge schrijvers, en nog zoveel meer. We hebben dit altijd gratis gedaan. We hebben ervoor gevochten om onze schrijvers te kunnen uitbetalen. Omdat we niet voor de zoveelste keer onze eigen markt wilden verpesten. Dat deden we dan maar door ook gratis te blijven werken. 

Een hele generatie kunstenaars geeft de strijd stilaan op. Ze vermommen zich als leraar, ambtenaar, horeca- of bibliotheekmedewerker

De subsidie bij Literatuur Vlaanderen waar we in aanmerking voor kwamen, is vandaag gewoon in rook op gegaan. We kunnen niet meer met de commissie praten, want die bestaat niet meer. Als je vandaag een jonge schrijver in Vlaanderen bent, kan je geen kant uit. Er is simpelweg geen deur meer waar je naar binnen kan? Want op allerlei niveau’s wordt er getreuzeld, getalmd, overlegd, gewacht.

Een hele generatie kunstenaars wordt ’s nachts in paniek wakker. Ze geven de strijd stilaan op en vermommen zich als leraar, ambtenaar, horeca- of bibliotheekmedewerker. Ze zuchten als ze horen dat je ‘je hart moet volgen’, je ‘een job moet zoeken die je passie is’, ‘je van je werk je beroep moet maken.’ Fuck you! Want ze willen. En ze kunnen. Maar ze zijn gesprongen en nu verdrinken ze.

Dit moest van mijn hart. Zo. 

Nu trek ik me terug op mijn leeg schooldomein. Ik ben niet voor niets schrijver-conciërge. We zullen de komende jaren wel nog meer van die combinaties zien verschijnen. Danser-barman. Muzikant-bankier. Acteur-boswachter. Filmmaker-koerier. Regisseur-taximan. Choreograaf-beleidsmedewerker. Illustrator-dopper. Of nog verder. Barman. Bankier. Boswachter. Koerier. Taximan. Beleidsmedewerker. Dopper. Flexi-the-flexi-the-flexi-flex. Keep strong.

VRT NWS wil op vrtnws.be een bijdrage leveren aan het maatschappelijk debat over actuele thema’s. Omdat we het belangrijk vinden om verschillende stemmen en meningen te horen publiceren we regelmatig opinieteksten. Elke auteur schrijft in eigen naam of in die van zijn vereniging. Zij zijn verantwoordelijk voor de inhoud van de tekst. Wilt u graag zelf een opiniestuk publiceren, contacteer dan VRT NWS via moderator@vrt.be.

Meest gelezen