Video player inladen...

Waar zijn de transmigranten heen in deze coronacrisis?

Ze horen intussen al jaren bij het straatbeeld in de Brusselse Noordwijk: de transmigranten. Maar sinds de coronacrisis zijn ze nauwelijks nog te bespeuren. Toch zijn ze niet verdwenen. Het Burgerplatform voor Overnachtingen zocht bij het ingaan van de coronamaatregelen in sneltempo opvang voor iedereen. En dat lukte wonderwel: voor zo'n 700 transmigranten kregen ze een bed bij Brusselse gemeenten en het Gewest. Ruim 200 anderen kregen onderdak bij gezinnen. Maar die beseften toen nog niet dat de lockdown zo lang zou duren. 

Fiven en Mary, twee 18-jarige meisjes uit Eritrea, staan giechelend koekjes te bakken in de keuken van een familie in Ukkel. Het is een recept dat Fiven in Libanon oppikte. Ze vertrok op haar vijftiende en is intussen al drie jaar op de dool. Na Libanon volgde een oversteek naar Griekenland. Ze verbleef er een jaar lang in een opvangkamp. Daar ontmoette ze Mary, maar de twee verloren elkaar uit het oog.

Toevallig liepen ze elkaar in Brussel weer tegen het lijf. Ze besloten om samen de oversteek naar het Verenigd Koninkrijk te wagen. "De meisjes probeerden van december tot maart drie tot vier keer per week op een vrachtwagen te geraken", vertelt Sonia, de vrouw des huizes ons. Maar toen de "blijf in uw kot"-maatregelen kwamen, moesten ze een keuze maken. 

"Het is binnen of buiten"

De meisjes kregen al sinds december bij het gastgezin af en toe een bed en een maaltijd. "Toen duidelijk werd dat er een lockdown kwam, midden maart, heb ik tegen hen gezegd: het is in of out", zegt Sonia Maes. De meisjes kozen ervoor om bij het gastgezin te blijven.

Ook dochter en leeftijdsgenoot Kate Gates vond het een goed idee om de meisjes in huis te nemen. Al moet ze toegeven dat er soms wel spanningen zijn: "Soms zijn er wrijvingen, want ik heb spullen die ik zelf heb gekocht, zoals mijn nagellak, en die staat in de badkamer. Als ze die dan gebruiken zonder het te vragen, bijvoorbeeld... Maar uiteindelijk denk ik dan: we zitten hier allemaal samen vast. We kunnen er beter een toffe tijd van maken dan boos op elkaar te blijven. Want we kunnen toch nergens anders naartoe."  

Het duurt allemaal wat langer dan voorzien, maar uiteindelijk is het gewoon een extra gezinslid 

Mehdi Kassou van het Burgerplatform

Zo'n 227 transmigranten leven intussen al wekenlang bij gezinnen thuis. Het Burgerplatform stelde duidelijke regels op. De transmigranten mogen niet naar buiten, tenzij voor een korte wandeling of dringende boodschappen, en enkel contact met gezinsleden is toegestaan. "En het gaat goed", zegt Mehdi Kassou van het Burgerplatform opgelucht. "We waren paniekerig in het begin, maar uiteindelijk gaat het over één gezinslid meer. Dat kost wel iets, een extra mond, en er zijn meer energiekosten. Maar het lukt goed."

Extra opvang in hotels, collectieve centra en kleinschalige gebouwen

Naast de opvang in gezinnen vond het Burgerplatform voor nog eens 700 andere transmigranten een bed in collectieve centra (282 mensen), en gebouwen die tijdelijk opengesteld zijn, zoals twee hotels in Brussel, maar ook leegstaande huizen en gebouwen (420 mensen in Brussel en op diverse plaatsen in Wallonië). "We hebben wel wat werk gehad om ze allemaal goed te informeren over het coronavirus. Maar ze begrijpen het. De mensen blijven op de kamers en komen daar enkel uit om te eten of voor dringende verplaatsingen", zegt Mehdi Kassou.

We zijn het gastgezin heel dankbaar, maar als het voorbij is, dan proberen we opnieuw
Fiven uit Eritrea

Fiven en Mary serveren de koekjes, die zijn inmiddels gebakken. "Ze gedragen zich zoals iedereen hier in huis", zegt gastmoeder Sonia. "Ze doen hun deel in het huishouden en maken op eigen initiatief elke avond de keuken schoon. Ik kan zeker niet klagen."

Maar voor de meisjes mag het snel voorbij zijn. "Ze willen zo snel mogelijk weer proberen op een vrachtwagen te geraken naar het Verenigd Koninkrijk. Ze zeggen dat ze binnen twee weken weer vertrekken richting Calais, als de maatregelen versoepelen", zegt Sonia. "Ik probeer het hun uit het hoofd te praten, maar ze willen hier niet blijven. Ze denken dat ze teruggestuurd zullen worden naar Eritrea door de Belgische overheid." (Noot van de redactie: de kans op een erkenning als vluchteling is zeer groot voor mensen uit Eritrea. Maar het blijft moeilijk om transmigranten uit dat land daarvan te overtuigen.)

Groepjes transmigranten in Zeebrugge

In Zeebrugge is de situatie een beetje anders. Bij de lokale politie komen er af en toe klachten binnen van buurtbewoners. "Nu er bijna geen mensen op straat zijn, vallen de transmigranten meer op", vertelt burgemeester Dirk De fauw (CD&V). "We gaan altijd kijken als er klachten zijn, maar eigenlijk is er weinig overlast. Ze overnachten in leegstaande panden en soms in de duinen. We kunnen weinig doen, want Dienst Vreemdelingenzaken sluit sinds het begin van de maatregelen niemand meer op."

"Het heeft weinig zin om nu transmigranten te gaan opsluiten", bevestigt Geert Devulder van Dienst Vreemdelingenzaken. "We krijgen ze nu toch het land niet uit. En opsluiten zou ook heel wat moeilijkheden met zich meebrengen qua veiligheid. Denk maar aan het personeel dat vingerafdrukken moet nemen, de quarantaineperiode uit voorzorg, enzovoort..."

Dienst Vreemdelingenzaken sluit sinds het begin van de coronacrisis geen transmigranten meer op

Dirk De fauw, burgemeester van Brugge

Fernand Maréchal is pastoor in Zeebrugge en geeft al jarenlang maaltijden aan transmigranten. "Het is nu wel wat moeilijker geworden", zegt hij. "Ik probeer hen uit te leggen dat ze voorzichtig moeten zijn. Maar strenge hygiëne is moeilijk voor wie op straat leeft. Ik kan ook alleen nog maar voedselpakketten geven."

De transmigranten in Zeebrugge lijken de situatie ook niet helemaal te begrijpen. "Als de politie hen aanmaant om niet met tien samen te staan, gaan ze even uiteen om daarna weer samen te komen. Ze beseffen de risico's niet", zucht Maréchal. "Gelukkig blijft ook de organisatie Dokters van de Wereld deze mensen helpen. Die blijven consultaties doen en houden zo mee de gezondheid in het oog. Dat is goed voor ieders veiligheid."

De havenactiviteiten zijn enorm gedaald, sinds midden maart. Dat betekent dat de transmigranten minder kansen hebben om over te geraken, zo horen we bij verschillende bronnen van de overheid. "Zou kunnen", zegt de pastoor, "maar zelfs in deze tijden lukt het ze toch nog altijd. Vorige week kreeg ik nog bericht van een achttal jongens dat ze het Verenigd Koninkrijk bereikt hadden."

Meest gelezen