Video player inladen...

Waarom de coronacijfers niet altijd "kloppen"

Heel wat mensen stellen me vragen over cijfers. Er is duidelijk een grote fascinatie voor en de redactie volgt ze dan ook heel systematisch op. Als nieuwsombudsman krijg ik vaak te horen dat de cijfers “niet kloppen”.  

Je kunt niet optellen en aftrekken

Veel kijkers en lezers nemen het aantal covidpatiënten dat in het ziekenhuis ligt. Ze trekken daar de overlijdens en de herstelde patiënten af. Ze tellen de nieuwe opnames erbij en hopen uit te komen op het cijfer van de volgende dag. 

Lezer 1 : Ik ben blij met de transparante communicatie rond opnames, overlijdens, etc. Maar elke dag opnieuw stel ik vast het er mathematisch toch enkele zaken niet (lijken te) kloppen. 

Lezer 2 :Waar ligt nu de oorzaak van dat verschil ? Worden bepaalde cijfers met vertraging doorgegeven ? Cijfers zullen in deze bizarre tijden niet dé oplossing zijn, maar ze kunnen mensen wel een houvast en hoop geven. Benieuwd of er een pasklaar antwoord op gegeven kan worden.

Maar de rekening klopt bijna nooit exact. Ik heb vaak met kijkersmails in de hand aan de redactie gevraagd hoe dat komt. Op mijn vraag is ook naar Sciensano gebeld. Alle details zouden ons te ver leiden maar dit zijn een paar redenen waarom de cijfers niet exact kloppen.

  • Op de rapportering van overlijdens zit wat vertraging. Een overlijden dat vandaag wordt gemeld op de dagelijkse persconferentie van Sciensano, kan gerust enkele dagen geleden gebeurd zijn. Ook de hospitalisaties willen wel eens wat later gemeld worden, met name door de grote ziekenhuizen.

  • In de overlijdens zitten soms dubbeltellingen. Dat gebeurt met name wanneer een bewoner van een woonzorgcentrum eerst nog naar het ziekenhuis wordt gebracht en daarna overlijdt. Soms worden cijfers achteraf weer aangepast om de dubbeltellingen eruit te halen.

  • Soms wordt er voor verschillende cijfers ook anders geteld. Voor de “nieuwe opnames” werden alleen patiënten geteld die echt COVID-19 hebben en moeten verzorgd worden. Maar voor het “totale aantal” werden ook patiënten meegerekend die in het ziekenhuis waren met een gebroken been maar bij wie een test wel degelijk virusbesmetting heeft vastgesteld, vaak zonder dat de patiënt veel symptomen had. Cijfers die verschillende dingen weergeven, kan je niet bij elkaar optellen of aftrekken. Sciensano heeft dit laatste punt  overigens recent weer aangepast.

Kort en goed, om allerlei redenen zal de eenvoudige optel- en aftreksom allicht nooit helemaal kloppen. En dat schuurt voor sommige aandachtige kijkers want cijfers geven houvast.

Hygiënisch spreken over cijfers

De redactie van VRT NWS kan de cijfers uiteraard niet aanpassen. Maar ze moet wel met veel hygiëne over cijfers spreken.

  • Zeg niet “zijn gisteren gestorven”

De redactie mag bijvoorbeeld niet zeggen : “Er zijn gisteren 100 mensen overleden”. Je weet niet of de overlijdens echt gisteren gebeurd zijn. Je kan wel zeggen :  “Sciensano rapporteert vandaag 100 nieuwe overlijdens.” of “Er zijn gisteren 100 nieuwe overlijdens gemeld bij Sciensano.”  Toch blijft die “zijn gisteren overleden” hardnekkig in liveblogs, artikels en introteksten sluipen. Ik heb er de redactie vaak op moeten wijzen. 

  • Zeg niet “Dat zijn er 20 minder dan eergisteren”

Tja, als je niet echt weet of ze gisteren overleden zijn, kan je ook weinig afleiden uit kleine verschillen op dagbasis. Belangrijk is wel of de dalende trend zich verder zet of niet. Daarom is het ook goed dat de redactie lijngrafieken is gaan tonen in plaats van gewoon getallen in de Journaals. Daar hadden kijkers ook naar gevraagd.

“Vergelijk nu toch eens met het buitenland”

Veel mensen vragen natuurlijk context bij een cijfer. Honderd overlijdens, is dat veel of weinig? Vergelijkingen met het buitenland zijn niet altijd eenvoudig maar de redactie heeft het wel degelijk gedaan. Toch is de vergelijking moeilijk omdat België de overlijdens anders telt dan sommige andere landen. Koen Wauters legde dat heel goed uit in "Het Journaal" van 12 april.

Maar of je verschillen in beleidskeuzes kunt terugvinden in de tabellen blijft nog maar de vraag. Misschien had een bepaald land gewoon meer besmettingshaarden. Er zullen allicht nog jaren analyses gemaakt worden over de vraag welk verschil bepaalde beleidskeuzes precies gemaakt hebben.

"Wat is de vergelijking met een gewone griep ?"

Sommige mensen in mijn mailbox blijven ook hardnekkig beweren dat het coronavirus gewoon vergelijkbaar is met de griep. Allereerst: wat men ook moge beweren op sociale media, ik kan geen Belgisch expert terugvinden die het coronavirus ooit zou omschreven hebben als een “griepje”.  En er sterven door het coronavirus wel degelijk meer mensen in dit land dan normaal.

Conclusie: cijfers moeten tot vragen leiden

In de strijd tegen een onzichtbare vijand, zijn de cijfers ons enige kompas, zelfs al zitten er horten en stoten in. De redactie moet ze daarom blijven geven en vooral niet vergeten wat hun grote plaatje is.

In de Chinese stad Wuhan, die ongeveer evenveel inwoners heeft als België, werd de lockdown pas opgeheven na bijna 11 weken. De beslissing werd pas genomen nadat er in de laatste drie weken maar drie nieuwe gevallen waren gesignaleerd. En dan nog is Wuhan nog lang geen stad waar je doet wat je wil. In Europa waren onze maatregelen altijd al soepeler. En we versoepelen ze ook sneller. Hebben we daar wel gelijk in? Journalisten mogen die vraag in alle rust blijven stellen.

Dat lijkt me in elk geval een belangrijker vraag dan de vraag of de powerpoint van de laatste persconferentie van de Veiligheidsraad beter had gekund. 

Research voor deze column werd uitgevoerd door Ine Verhulst. 

Herbekijk hieronder de recentste cijfers en het interview met analyse van onze reporter Katty Allaert:

Video player inladen...

Meest gelezen