2 mei 1945: de Slag om Berlijn is voorbij

In deze rubriek brengen we dag op dag het verhaal van de ineenstorting van nazi-Duitsland, precies 75 jaar geleden. De Duitse troepen in Berlijn geven zich over na een zeer bloedige strijd. En ook in Italië capituleren de Duitsers. 

De strijd om Berlijn is gestreden. Het Rode Leger heeft de stad volledig onder controle.

In de vroege ochtend ontving generaal Tsjoejkov een Duitse delegatie die de overgave van de Duitse troepen aanbood. Er werd snel een akkoord bereikt.

Duitse soldaten komen uit het metrostation Oranienburger Tor en leveren hun wapens in.

Daarop beval generaal Helmuth Weidling, de commandant van Berlijn, de Duitsers de wapens neer te leggen. Weidling, die zeer tegen zijn zin zijn bloedige en nutteloze opdracht vervuld had, deed dat zonder heroïek.

In zijn proclamatie, die met luidsprekers door de stad werd voorgelezen, zei hij dat de Führer zelfmoord had gepleegd en daarmee allen die hem trouw hebben gezworen in de steek had gelaten. Daarmee maakte hij voor het eerst bekend hoe Hitler aan zijn einde was gekomen. 

Generaal Weidling (links) met andere Duitse officieren na hun overgave. Weidling zou tien jaar later overlijden in een Sovjetgevangenis.

Hans Fritsche, directeur van het Propagandaministerie en zowat de enige overgebleven hoge nazi-ambtenaar in Berlijn, deed op zijn beurt een oproep om verder bloedvergieten te voorkomen.

De oproepen zijn grotendeels gevolgd. Alleen de verdedigers in de “flaktorens” (betonnen constructies voor luchtafweergeschut) hebben nog een tijd weerstand geboden. Die torens, waarvan de kanonnen werden gebruikt tegen de aanvallende grondtroepen, zijn echte vestingen. 

De flaktoren aan de Berlijnse zoo.
De Russische dichter Jevgeni Dolmatovski leest voor uit zijn poëzie bij de Brandenburgse Poort.

Sinds het offensief naar Berlijn aan de Oder begon, zijn amper 16 dagen voorbijgegaan. Door de enorme intensiteit van de aanvallen is de miljoenenstad in een recordtempo veroverd.

Sovjetmilitairen kijken naar een slogan op een Berlijnse muur. Die komt uit de laatste dagorder van Hitler: “Berlijn blijft Duits (Wenen wordt opnieuw Duits en Europa zal nooit Russisch worden)”. De slogan is op veel plekken in Berlijn te zien.

De gevolgen zijn dan ook verschrikkelijk. Het Rode Leger telt zo’n 80.000 doden, de Duitse verdedigers rond de 90.000. In Berlijn zelf zijn meer dan 40.000 Duitsers gedood, waarvan de helft burgers. Er zijn 480.000 krijgsgevangenen gemaakt. 

Duitsers na hun overgave, waaronder jongens van de Hitlerjugend.
Gewonde krijgsgevangenen op Unter den Linden.

De Sovjettroepen hebben ook op grote schaal geplunderd, gestolen en verkracht. Het aantal verkrachtingen loopt in de tienduizenden. Heel wat burgers, in Berlijn en ook daarbuiten, hebben zich het leven benomen om niet in handen van de Russen te vallen. 

Een Berlijnse vrouw die zelfmoord heeft gepleegd, op de kade van het Landwehrkanaaal.
Maarschalk Zjoekov (rechts) met officieren bij de Rijksdag.

Speciale eenheden van het Rode Leger (behorende tot de contraspionagedienst Smersj) zijn meteen op zoek gegaan naar hoge nazi's.

Ze zijn de bunker onder de Rijkskan­selarij binnengedrongen en hebben er de lijken van Goebbels en zijn gezin teruggevonden. De bunker was in brand gestoken. 

De gevangengenomen Duitse viceadmiraal Hans-Erich Voss identificeert het verbrande lichaam van Goebbels in aanwezigheid van Sovjetofficieren.  Voss was een van de laatsten die met Goebbels in de bunker bij de Rijkskanselarij verbleven.

Duitse legers in Italië capituleren

De oorlog in Italië is voorbij. Om 14 uur is de onvoorwaardelijke capitulatie van de Duitse legers in Italië ingegaan. Ook het daarmee verbonden Italiaanse fascistische leger geeft zich over. 

De capitulatie was drie dagen geleden toegezegd door twee Duitse officieren in het geallieerde hoofdkwartier in Caserta, maar tot het laatst was er twijfel of ze van kracht zou worden. Eerst slaagden de Duitse onderhandelaars er niet in terug te keren naar het Duitse hoofdkwartier in Bolzano, in de Alpen. Daarvoor moesten ze door Zwitserland reizen.

Duitse troepen in Italië geven zich over

De Duitse legerbevelhebber in Italië, generaal von Vietinghoff, stond achter de capitulatie, maar hij durfde die niet te laten doorgaan zonder toestemming van veldmaarschalk Kesselring, die nu het opperbevel voerde van alle Duitse legers in het zuiden. Kesselring, die buiten de onderhandelingen was gehouden, wilde niet van capitulatie weten. 

Veldmaarschalk Kesselring (links).

SS-Obergruppenführer Karl Wolff, die het brein is achter de contacten met de geallieerden, moest tot vanmorgen bij Kesselring aandringen om de capitulatie te aanvaarden. Anders, zo beweerde hij, zouden de communistische partizanen overal de macht overnemen. Kesselring zwichtte uiteindelijk.

Duitse krijgsgevangenen in Milaan.

Daarmee is gebeurd wat onder Hitler nog ondenkbaar leek: een volledige Duitse legergroep geeft zich over. Het gaat om meer dan 600.000 man, die krijgsgevangen worden gemaakt. 

Zonder die capitulatie hadden de Duitsers nog weken kunnen standhouden in de Alpen. Het akkoord zet ook de deur open naar andere capitulaties.

Een geblinddoekte officier van de Waffen-SS wordt door de Britse linies geleid om de overgave van zijn eenheid aan te bieden nabij Tarviso, in het uiterste noordoosten van Italië.
© IWM (NA 24925)
Britse militairen met materieel van Duitse torpedoboten die zich in de haven van Ancona overgaven. Er was ook een fiets bij (links).
© IWM (A 28646)

Onenigheid over Triëst

De 2de Nieuw-Zeelandse divisie heeft komende van Venetië de havenstad Triëst in het noordoosten van Italië bereikt. De plaatselijke Duitse troepenmacht heeft zich meteen aan haar overgegeven.

De dag ervoor was een Joegoslavisch partizanenleger vanuit het zuiden Triëst binnengevallen, maar de Duitsers, gesteund door Italiaanse fascisten, boden hevige weerstand.

De Italiaanse bevolking van Triëst verwelkomt de Nieuw-Zeelandse tanks.

Probleem is dat de Duitsers zich wel aan de Nieuw-Zeelanders willen overgeven (als onderdeel van de geallieerde strijdkrachten in Italië), maar niet aan de partizanen van Tito. Ze vrezen dat ze door hen zouden worden vermoord en blijven tegen hen vechten.

Ook de Italiaanse bevolking van Triëst is er niet gerust in. De voorbije dagen zijn de Joegoslavische partizanen door de omgeving getrokken, een gebied met een gemengde Italiaans-Sloveense bevolking. Veel Italianen worden er vermoord en de rest slaat massaal op de vlucht.  

Nieuw-Zeelandse soldaten rusten uit langs de kade.

De partizanen willen Triëst en andere gebieden aan de Adriatische kust met een gemengde bevolking bij Joegoslavië voegen. Sinds de Eerste Wereldoorlog zijn die gebieden Italiaans. Daarvoor behoorden ze tot Oostenrijk.

De Britse premier Churchill wil in elk geval niet dat Triëst Joegoslavisch wordt. Hij eist dat de partizanen de strategisch gelegen haven verlaten.  

Nieuw-Zeelanders in gesprek met de bemanning van een Joegoslavische tank.

Naschrift: over Triëst zullen nog zware spanningen volgen. De stad komt onder Brits-Amerikaanse bezetting en zal in 1954 opnieuw bij Italië komen. Het duurt dan nog meer dan twintig jaar voor de kwestie definitief geregeld is. 

Dönitz vormt regering en wijkt uit naar Deense grens

Het nieuwe Duitse staatshoofd, admiraal Dönitz, heeft een nieuwe regering gevormd.  Dat gebeurt in het kasteel van de Noord-Duitse stad Plön, bij Kiel, waar hij zijn hoofdkwartier heeft.

Door een radiotelegram uit Berlijn wist de grootadmiraal dat Hitlers testament hem aanwees als rijkspresident en opperbevelhebber van de Wehrmacht. Goebbels zou volgens dat telegram kanselier worden en Bormann “partijminister”. Maar over het lot van die twee wist hij nog niets. De meeste ministers van Hitler zijn wel naar het noorden uitgeweken. 

Dönitz heeft nu de minister die het langst in functie is tot “leidend minister” aangesteld. Dat is Lutz Graf Schwerin von Krosigk, die al 13 jaar minister van Financiën is, nog van voor Hitler aan de macht kwam. Hij krijgt ook de portefeuille van Buitenlandse Zaken.

Minister Schwerin von Krosigk (met zwart uniform) tijdens een toespraak van Hitler voor de Rijksdag, in de gloriedagen van het naziregime. Rechts van hem Goebbels, voor hem von Ribbentrop.

In de nieuwe regering is er geen plaats meer voor een aantal omstreden ministers zoals de totaal ongeloofwaardige Joachim von Ribbentrop (Buitenlandse Zaken) en de verwarde nazi-ideoloog Alfred Rosenberg (Bezette Oostgebieden). 

De rijkspresident ontdoet zich ook van Heinrich Himmler, die minister van Binnenlandse Zaken was. Dat was delicaat, want Himmler resideert in het naburige Lübeck en controleert nog altijd de SS en de politie. Hij had zelf gedacht Hitler op te volgen. Hoewel hij ontkend heeft dat hij contacten met de geallieerden zocht, wordt hij door de anderen niet vertrouwd.

Wie wel aanblijft is minister van Bewapening Albert Speer, die zowat de voornaamste politieke medewerker van Dönitz is geworden.

Omdat de geallieerde legers snel oprukken, heeft Dönitz beslist uit te wijken naar het uiterste noorden van Duitsland, tegen de Deense grens. Hij gaat zijn regering vestigen in de Marineschool van Murwik, bij Flensburg. 

President Dönitz in de Marineschool van Murwik bij Flensburg (NARA).

Wernher von Braun geeft zich aan de Amerikanen over

Een groep Duitse rakettechnici, met als bekendste onder hen Wernher von Braun, heeft zich vrijwillig overgegeven aan de Amerikanen. 

Dat gebeurde nabij Oberjoch in de Beierse Alpen. De groep was op weg naar Oostenrijk onder de hoede van de SS, die niet wilde dat de experts in handen van de vijand vielen. Toen Amerikaanse troepen naderden, reed een van de experts naar hen toe en zei in gebroken Engels: "Mijn naam is Magnus von Braun. Mijn broer heeft de V2 uitgevonden. We willen ons overgeven."

Wernher von Braun (midden) de dag na zijn overgave. Hij had kort daarvoor zijn arm gebroken in een auto-ongeval. Links van hem generaal Dornberger.

Wernher von Braun staat vooraan op een lijst van Duitse wetenschappers die de Amerikaanse inlichtingendiensten zoeken. Ze weten heel goed hoe belangrijk hij is. Wernher von Braun is trouwens bereid documenten over zijn raketten te tonen, die hij in het Harzgebergte heeft verstopt. 

In de groep zit ook generaal Walter Dornberger. Die had al in 1932, nog voor Hitler aan de macht was, ruime faciliteiten van het leger aangeboden aan de toen 20-jarige von Braun en zijn vrienden, die al enkele jaren als amateurs aan raketten knutselden. 

Naschrift: Wernher von Braun en zijn groep zullen kort daarop naar de Verenigde Staten uitwijken, waar ze eerst voor het leger zullen werken en later voor de ruimteorganisatie NASA. 

Meest gelezen