F.Andrieu / Agence Peps

"Geluksprofessor" Lieven Annemans: "Zet de maskers maar op"

In deze opiniebijdrage houdt professor in de gezondheidseconomie Lieven Annemans van de universiteit van Gent een pleidooi om met z'n allen neus-mondmaskers in het openbaar te dragen om het coronavirus in te dijken. Hij stelt dat dit wel degelijk een effect heeft in de strijd tegen de pandemie, zij het als middel om anderen niet te besmetten en niet om zelf het virus te ontlopen.

opinie
Lieven Annemans
Lieven Annemans is gewoon hoogleraar in de gezondheidseconomie aan de faculteit geneeskunde van de universiteit van Gent. Wegens publicaties over geluk, staat hij bekend als de "geluksprofessor".

"Zet de maskers maar op": het was een van mijn favoriete liedjes in mijn idyllische jeugdjaren. (Nonkel) Bob Davidse bracht het met zijn vastberaden en warme stem en bijpassende gitaarspel. De tekst gaat verder met "en verberg uwe kop, zodat dat niemand kan zien of je Jan bent of Trien!". Het liedje was vooral populair ten tijde van carnaval. Hoewel carnaval al even voorbij is – de COVID-19 perikelen bevonden zich nog in een beginstadium – is het liedje vandaag zeer toepasselijk, en wel om diverse redenen. 

Er is natuurlijk de maskersaga met fout lopende bestellingen en leveringen, gehaaide hebzuchtige gladde jongens, kwaliteitsproblemen en verwarde en verwarrende communiqués van het beleid. Het gevolg van deze tragedie – in haar dubbele betekenis, met name die van ramp en die van een dramatisch schouwspel – is dat zij er mee heeft toe bijgedragen dat er mensen aan de lopende band stierven in de rusthuizen.

Rusthuizen

Inderdaad, het is intussen wetenschappelijk aangetoond dat wanneer een besmette persoon een degelijk neus-mondmasker draagt, hij of zij de kans op het besmetten van anderen verkleint. In het begin van deze crisis werden bejaarden jammer genoeg besmet door verzorgenden die nog geen masker droegen.

Maar het drama van de rusthuizen ligt niet enkel aan wat er misliep met die maskers. Jarenlange onderbezetting, gebrek aan degelijke medische zorgcapaciteit, nog eens versterkt door winstbejag (bij sommige rusthuizen) met nog extra besparingen op noodzakelijke infrastructuur en materiaal als gevolg. Al die factoren droegen en dragen allemaal bij tot de penibele situatie die we nu kennen.  De maskers vielen af. 

Verwarring

Nu wordt ook aan het brede publiek gevraagd om de neus-mondmaskers op te zetten wanneer we buitenkomen. Veel mensen zijn op zijn minst gezegd in de war. Waarom komt die maatregel nu pas? Is dat omdat er nu wel genoeg maskers zijn?

De verwarring neemt nog toe wanneer enerzijds sommige virologen stellen dat zij er zelf geen zullen dragen in de supermarkt en anderen meedoen aan campagnes die een maskerdrager een held noemen. Iedereen die zich naar de dokter begeeft, vraagt men een masker te dragen en als men er geen heeft dan krijgt men er een. Op het openbaar vervoer wordt het verplicht. Wat is het nu? Werken die neus-mondmaskers nu wel of niet?

Het antwoord is eenvoudig: het effect van stoffen of wegwerpmaskers is dat wanneer een besmette persoon ze draagt de kans op het besmetten van anderen verkleint. Zo’n masker draag je dus in de eerste plaats om anderen te beschermen. En dat geldt ook wanneer je niet ziek bent: heel wat mensen met COVID-19 hebben geen symptomen en kunnen toch anderen besmetten.

Belangrijke effecten

Het effect van één persoon die een masker draagt, is beperkt, maar een Amerikaanse groep wetenschappers berekende dat wanneer de helft van alle mensen een masker zou dragen en dat masker de kans om iemand anders te besmetten met de helft vermindert, dat men dan op het niveau van de bevolking al belangrijke effecten kan zien, bovenop het effect van fysieke afstand houden. Het is een goedkope, effectieve en dus ook kosteneffectieve manier om samen met andere maatregelen een virusverspreiding tegen te gaan.

Pas op, die doeltreffendheid is niet aangetoond in een vergelijkende klinische studie waarbij men mensen in twee groepen deelt, een groep mét en een groep zónder masker, en dan nagaat hoeveel anderen elke groep besmet. Een dergelijke studie zou nogal dwaas zijn en ethisch onverantwoord. En toch twijfelden sommigen met het aanraden van maskers wegens het gebrek aan zo’n vergelijkende studie. Alsof het hoesten in je ellenboog ook op zo’n manier zou aangetoond zijn. En dat wordt toch ook algemeen aanbevolen? 

Reproductiegetal

Een aantal virologen wijst er terecht op dat rigoureuze contactopsporing nu meer dan ooit nodig is en wellicht belangrijker dan maskers om de gevreesde R (het reproductiegetal) in toom te houden. Een ander punt van kritiek, recent aangehaald door Britse onderzoekers is dat het dragen van een masker op zich natuurlijk de kans kan verhogen dat iedereen zich veiliger voelt en de adviezen inzake fysieke afstand onbewust in de wind slaat. Dan verliezen we het effect. Dus ook als we het masker dragen behouden we die anderhalve meter afstand, maar zorgen we dat we sociaal verbonden blijven. 

Men kan het dragen van een neus-mondmasker misschien nog het beste vergelijken met veilig rijden en zich aan de snelheidsbeperkingen houden. De kans is klein dat jij alleen daarmee een verschil maakt, maar als iedereen het doet, redden we levens. Een masker dragen is in de eerste plaats een vorm van sociaal bewustzijn en altruïsme. 

VRT NWS wil op vrtnws.be een bijdrage leveren aan het maatschappelijk debat over actuele thema’s. Omdat we het belangrijk vinden om verschillende stemmen en meningen te horen publiceren we regelmatig opinieteksten. Elke auteur schrijft in eigen naam of in die van zijn vereniging. Zij zijn verantwoordelijk voor de inhoud van de tekst. Wilt u graag zelf een opiniestuk publiceren, contacteer dan VRT NWS via moderator@vrt.be.