Het mysterie van Tunguska: veroorzaakte een voorbijscherende asteroïde de grootste explosie van de 20e eeuw?

In 1908 vond boven de Siberische vlaktes de grootste explosie uit de twintigste eeuw plaats. Het incident in het verlaten gebied Tunguska is nooit opgehelderd. Sommigen zagen er de hand van een god in, anderen een ruimteschip of een militair experiment. Siberische wetenschappers denken nu de verklaring te hebben gevonden: een kleine asteroïde die rakelings langs de aarde scheerde.

Op 30 juni 1908 om ongeveer zeven uur in de morgen vond in de regio Tunguska, in het zuiden van Siberië, een enorme explosie plaats. De kracht zou 180 maal die van de atoombom op Hiroshima zijn geweest. Over een oppervlakte van 2.000 vierkante kilometer lagen vrijwel alle bomen tegen de grond in een concentrisch patroon.

In het uiterst dunbevolkte gebied vielen naar alle waarschijnlijkheid geen menselijke slachtoffers. Getuigen op grote afstand spraken over een luide knal en een aardbeving. Tot in London zou de lichtflits opgemerkt zijn. Pas jaren later trokken expedities naar de plek en doken de eerste foto’s op van het verwoeste gebied.

Ufo? God? Of Nikola Tesla?

De verklaringen, hypotheses en zelfs samenzweringstheorieën zijn stilaan ontelbaar. De Evenken, het nomadisch inheems volk, geloofde dat het een signaal van hun god Ogdy was. Ufo-gelovigen citeren Tunguska nog steeds als voorbeeld van een interventie van buitenaards leven. Boven de site zou een ruimteschip geland zijn, of ontploft zijn. Russen zouden geëxperimenteerd hebben met een primair nucleair wapen. Of uitvinder Nikola Tesla zou er een energetische test hebben gedaan.

Ook ernstige wetenschappelijke verklaringen waaierden alle richtingen uit. Werden onderzocht: een vulkaanuitbarsting, een meteoriet, een komeet bestaande uit ijs of ruimterots. Sommige wetenschappers zochten het nog verder en kwamen terecht bij een ultraklein zwart gat of een stuk antimaterie.

Intussen is er wetenschappelijke consensus over een ontploffing boven de grond. Een inslag zou nooit plaatsgevonden hebben. Nooit werd een bewijs van het bestaan van een krater geleverd. Een laatste onderzoek in 2017 onderzocht de bodem van het Chekomeer waarvan gedacht werd dat het ontstaan zou zijn door een meteorietinslag. Het meer bleek veel ouder te zijn dan de Tunguska-explosie.

Voorbijscherende asteroïde

Het zijn nu de Siberische wetenschappers van het Kirensky Institute of Physics die met de nieuwste wetenschappelijke verklaring van het Tunguska-fenomeen komen. “Dit is een belangrijke wetenschappelijke bijdrage”, zegt astrofysicus Nancy Vermeulen in “De wereld vandaag” op Radio 1. “De wetenschap is er intussen vrij zeker van dat het in Tunguska ging om een ruimteobject dat nooit de aarde heeft geraakt, dat voorbij gescheerd is door de atmosfeer.”

“De Siberische onderzoekers menen dat het ging om een kleine asteroïde die vooral uit ijzer bestond. Die zou een scheervlucht hebben gemaakt op een hoogte van 10 tot 15 kilometer met een snelheid van 60 keer hoger dan het geluid. Door de enorme snelheid zou de asteroïde op heel korte tijd enorm veel materie zijn kwijtgeraakt. Dit soort verdamping lokte de explosie, een hitte-effect en de luchtverplaatsing uit. Dat laatste veroorzaakte de miljoenen omgerukte bomen, vaak afgerukt in de helft van de stam.”

De onderzoekers  van het Kirensky Instituut zien in de uitleg alle waarneembare fenomenen bevestigd: niet alleen de omgevallen bomen, maar ook het ontbreken van een krater en brokstukken, en de getuigenissen over een lichtflits, een knal en een dagenlange stofwolk. Of het de laatste theorie over Tunguska zal zijn, valt echter te betwijfelen.