Rome straft Broeders van Liefde in België: hun psychiatrische instellingen zijn niet langer "katholiek"

Een visietekst van drie jaar geleden - met een duidelijk standpunt pro euthanasie - breekt de Broeders van Liefde in België zuur op. In het Vaticaan in Rome kunnen ze er niet mee om en daarom wordt de stempel "katholiek" afgenomen van de organisatie.

De "Broeders van Liefde" niet meer katholiek? Klinkt revolutionair, maar het is zo. Het rommelde al langer in Rome, zowel binnen de muren van de internationale congregatie van de Broeders van Liefde als binnen de muren van het Vaticaan. Nu is de banbliksem richting België gekomen: de Broeders van Liefde mogen hun psychiatrische centra niet langer "katholieke" instellingen noemen.

In maart 2017 publiceerde de Belgische tak van de organisatie Broeders van Liefde een visietekst die de deur opende voor euthanasie binnen haar psychiatrische centra. Sowieso een gevoelig maatschappelijk thema, zeker binnen een katholieke context. Maar de organisatie was en is er duidelijk in: "Dagelijks zijn wij in gesprek met mensen over hun toekomst, maar ook over hun kwetsbaarheden, pijn en onzekerheden. Soms komt daarbij een vraag naar euthanasie. Binnen geestelijke gezondheidszorg gaat het dan over mensen die ondraaglijk psychisch lijden. Wij vinden het belangrijk om hierover het ethische gesprek aan te gaan met elkaar, met de overheid en met zij die op onze zorg een beroep doen", staat op de website te lezen.

 Met respect voor hun keuze begeleidt Reakiro patiënten in hun zoektocht tussen leven en dood, tussen verlies van perspectief en de weg van hoop en herstel

Broeders van Liefde

De Broeders van Liefde lieten het geen dode letter worden en startten een inloophuis op, in Leuven. Het is open sinds 23 maart van dit jaar, een week voor de striemende en straffende brief uit Rome aankwam. "Mensen die wegens ondraaglijk psychisch lijden aan euthanasie denken, kunnen terecht bij Reakiro in Leuven, het eerste project met deze finaliteit wereldwijd. Met respect voor hun keuze begeleidt Reakiro patiënten in hun zoektocht tussen leven en dood, tussen verlies van perspectief en de weg van hoop en herstel", leert ook de website.

Het generaal bestuur van de congregatie (gevestigd in Rome, en geleid door René Stockman, een Belgische doctor in de psychiatrische verpleegkunde) én het Vaticaan gingen niet akkoord met die opening richting euthanasie. Want dat is "in strijd met de kerkelijke leer en met het eigen charisma om liefdevol psychiatrische patiënten nabij te zijn en te blijven in alle omstandigheden". De Belgische organisatie kreeg meermaals het verzoek haar visietekst te herroepen of bij te sturen. Het leidde zelfs tot meerdere samenkomsten op het allerhoogste niveau in Rome. Maar de Belgische groep hield voet bij stuk.

Goed drie jaar na de tekst heeft het Vaticaan nu ingegrepen. De Congregatie voor de Geloofsleer, een van de belangrijkste departementen binnen het Vaticaan, heeft enkele weken geleden dus besloten "dat de psychiatrische centra van de organisatie niet langer als katholieke instellingen worden beschouwd. De banden tussen de centra en de congregatie van de Broeders van Liefde zullen worden verbroken", zo klinkt het ook. Hoe dat concreet zal verlopen, is onduidelijk. 

Wie zijn die Broeders van Liefde eigenlijk?

De Broeders van Liefde zijn altijd bezig geweest in de zorg in brede zin en in het onderwijs. Ze zijn de bestuurders van zowel basis- als secundaire scholen, ook in het buitengewoon onderwijs. Christelijk van inslag allemaal. De scholen zijn overal in Vlaanderen te vinden, maar vooral in de ruime regio van Antwerpen en nog meer in het Gentse. 

Niet verwonderlijk want het is kanunnik Petrus Jozef Triest die de organisatie in Gent heeft opgericht, in het begin van de 19e eeuw. Hij richtte zich in het begin vooral op armenzorg, maar gaandeweg werd de geestelijke gezondheidszorg (toen men nog sprak over "krankzinnigen") ook belangrijk. Alles centraliseerde zich in het begin rond de Bijloke in Gent.

De organisatie vertakte zich wereldwijd, er zijn nu afdelingen te vinden in de VS en in Canada, maar ook in pakweg Burundi, Congo, Rwanda en Tanzania. Ook in Azië zijn er heel wat sporen, zoals bijvoorbeeld in de Filipijnen of in India. En in Europa zijn er ook afdelingen in onder meer Italië, Roemenië en Oekraïne. 

Intussen heeft de organisatie in België ruim 14.000 medewerkers en beheert ze 13 psychiatrische ziekenhuizen, 15 orthopedagogische centra, net geen 50 scholen (waaronder zelfs ook Freinetscholen), 5 woonzorgcentra en ook enkele kinderdagverblijven.

Maar één van dé accenten en paradepaardjes was en is de geestelijke gezondheidzorg. En net daar wringt het schoentje voor de oversten in Rome. Want euthanasie bij psychisch ondraaglijk lijden is voor hen een brug te ver. Gevolg: een "schrapping" dus.

Wat nu met de benaming en de gebouwen?

De congregatie van de Broeders van Liefde wil de banden met de Belgische tak dus verbreken. Waardoor zowel de naamgeving als de gebouwen in gevaar komen, want die zijn eigenlijk in bezit van het generaal bestuur in Rome. Wordt beweerd.

"Zo'n vaart loopt het misschien wel niet om daar burgerlijke processen over te voeren. Afwachten of alles zo ver op de spits wordt gedreven, al is het nu toch al drie jaar aan de gang", zegt Emmanuel Van Lierde, hoofdredacteur van het christelijk weekblad Tertio. "Hoe dan ook, de hele saga rond de Broeders van Liefde toont nog maar eens aan hoe de secularisering bij ons doorgaat. De C en de K verdwenen al vaker bij organisaties, hoewel die beweren vanuit dezelfde geest van vroeger te handelen. Mogelijk kiest de organisatie voor die oplossing: zich 'christelijk geïnspireerd' laten noemen, in plaats van 'katholiek'."

Onze gebouwen zijn geen bezittingen meer van de Kerk, zij kan daar geen aanspraak meer op maken.

Raf De Rycke, voorzitter Broeders van Liefde

Het is allemaal hard aangekomen bij de Broeders van Liefde. Zeker bij voorzitter Raf De Rycke: "Het Vaticaan valt in een brief over een ideologische kwestie. In de kerkelijke leer kijkt men enkel naar de handeling, wij bekijken de situatie eerder in de context, eerder ethisch. Wij laten euthanasie trouwens niet zomaar toe, we wegen allerlei waarden af. We verschillen in visie en daardoor zijn onze instellingen met terugwerkende kracht het predicaat 'katholiek' ontnomen, sinds eind maart."

"Alle respect daarvoor nog, maar de brief van de generaal-overste, dat snappen wij helemaal niet. Hij beroept zich op het canoniek recht en zegt dat de gebouwen die wij gebruiken kerkelijke eigendommen zijn. Die zouden wij dus moeten kopen of huren nu. Het spreekt voor zich dat we dat niet willen. Volgens ons zijn dat geen bezittingen meer van de Kerk, er is feitelijke vervreemding ontstaan in de loop der jaren. Zij kan daar geen aanspraak meer op maken. Dus is het desnoods een burgerrechtelijke aangelegenheid. Wij blijven ons sowieso verzetten tegen mogelijke financiële gevolgen."

Het is eigenlijk heel ongepast in deze tijden van crisis

"Het is een zeer zeer pijnlijke zaak, ja, we betreuren het dat de generaal-overste in Rome zijn pijlen richt op ons. Zeker als je weet wat onze organisatie al heeft betekend voor de samenleving. Bovendien schept hij een gevaarlijk precedent. Noem me eens één ziekenhuis bij ons waar nog geen euthanasie wordt toegepast. Moeten we die dan ook allemaal het predicaat 'katholiek' afnemen?"

De Rycke verbaast zich ook over het tijdstip van de communicatie: "Net in deze tijden van crisis waarin iedereen in de zorg, van personeel tot besturen, zich extra moet inspannen en herorganiseren, krijgen we dit te horen. Het is echt het moment niet, het is eigenlijk heel ongepast dat het nu gebeurt."

Meest gelezen