6 mei 1945:  Rode Leger begint zware aanval richting Praag, waar op straat gevochten wordt. 

In deze rubriek brengen we dag op dag het verhaal van de ineenstorting van nazi-Duitsland, precies 75 jaar geleden. Terwijl de Duitse onderhandelaars in Reims proberen tijd te winnen, begint het Rode Leger het laatste grote offensief van de oorlog in Europa.

Terwijl in West-Europa de wapens zwijgen is in Tsjechoslowakije de hel losgebarsten.

Sovjettanks in actie

Zowat een miljoen manschappen van het Rode Leger vallen de Duitse legers in Bohemen van verscheidene kanten aan. Het 1ste Oekraïense Front vanuit het noorden (Silezië) en het 4de Oekraïense Front vanuit het zuidoosten, terwijl het 3de Oekraïense Front al maanden vanuit het oosten beukt tegen de Duitse legergroep van veldmaarschalk Schörner. 

Sovjetsoldaten in een bevrijd Tsjechisch dorp

Die onverwacht sterke aanval dringt de Duitse legers overal terug naar het centrum van Bohemen, terwijl er daar in de hoofdstad Praag gevochten wordt.

SS-versterkingen komen aan bij het Hotel Alcron in Praag.

Duitse troepen, waaronder de geduchte SS-pantserdivisies ‘Wiking' en ‘Das Reich’, zijn in de straten van Praag verschenen om de opstand te onderdrukken. Er wordt hevig heen en weer geschoten. De Duitse bevelhebber van Praag heeft ermee gedreigd de stad in puin te schieten als de opstand niet ophoudt. 

Duitse tanks op een plein in het centrum van Praag (Collectie Stadsarchieven Praag).
Een van de meer dan 2.000 barricades in Praag.

Het Praagse verzet (althans het niet-communistische deel ervan) heeft de hulp ingeroepen van de Amerikanen, die al in Plzeň ten westen van Praag zitten. Maar generaal Patton heeft opdracht gekregen niet verder naar het oosten te trekken dan de afgesproken demarcatielijn met het Rode Leger.

Opstandelingen op een buitgemaakte tank

Het Vlasovleger of Russisch Bevrijdingsleger heeft verrassend de zijde gekozen van de opstandelingen tegen de Duitsers. Dat leger staat onder bevel van generaal Andrej Vlasov en bestaat uit Russische oud-krijgsgevangenen die door de Duitsers zijn uitgerust om tegen het communistische Rode Leger te strijden.

(vermoedelijk) soldaten van het Vlasovleger die aan de opstand deelnemen.

Vlasov, vroeger een van de bekwaamste officieren van het Rode Leger, lijkt te elfder ure nogmaals van kamp te veranderen. De goedbewapende Russen van Vlasov vechten nu aan de kant van de Tsjechische rebellen. 

Generaal Vlasov met zijn troepen... in Duits uniform.

Duitsers proberen tijd te winnen alvorens te capituleren

Duitsland weigert nog altijd de totale, algemene capitulatie die de geallieerden eisen. De besprekingen op het geallieerde hoofdkwartier in Reims hebben nog niets opgeleverd.

Admiraal von Friedeburg nam daarover vorige nacht vanuit Reims contact op met de Duitse president en opperbevelhebber, admiraal Dönitz. Daarvoor gebruikte hij de radioverbindingen en zelfs de geheime code van de geallieerden (wellicht om geen lekken naar de pers te veroorzaken?). 

Daarop heeft Dönitz kolonel-generaal Alfred Jodl naar Reims gestuurd, de chef van de operationele staf van het Duitse opperbevel. De generaal, die beschouwd werd als Hitlers belangrijkste militaire adviseur, reisde met een Brits vliegtuig. Hij beschikt over een door Dönitz geschreven volmacht om een capitulatie te tekenen. 

Jodl bij zijn aankomst in Reims

Eenmaal in Eisenhowers hoofdkwartier trok Jodl zich met de Duitse delegatie in een apart lokaal terug. Via een tolk liet hij weten dat de Duitsers uitstel vroegen . 

Duitse soldaten steken in Fischbeck Elbe over richting Tangermünde om zich aan de Amerikanen gevangen te geven.

Voor de geallieerde generaals is het duidelijk dat de Duitsers tijd willen winnen. Al een paar dagen steken Duitse troepen massaal de Elbe over om zich krijgsgevangen te laten maken door de westerse legers. Zo ontsnappen ze aan krijgsgevangenschap in de Sovjet-Unie.

Het gaat om het Twaalfde Leger van generaal Wenck, dat vorige week nog een vergeefse tegenaanval naar Berlijn deed, en de restanten van het Negende Leger van generaal Busse, dat zich vechtend van de Oder heeft teruggetrokken. Deze evacuatie blijft voortduren.

Duitse soldaten en officieren geven zich over aan de Amerikanen na het oversteken van de Elbe.

Ook op andere fronten trekken de Duitse legers zich terug naar het westen. Daarnaast zijn er ontelbare, wellicht miljoenen burgers op de vlucht voor het Rode Leger. Dönitz heeft van de “redding” van al deze “Duitse mensen” zijn prioriteit gemaakt en wil de ontsnappingswegen zo lang mogelijk openhouden. 

Duitse burgers steken de vernielde brug over de Elbe bij Tangermünde over.

Voor Eisenhower is het genoeg geweest. Laat in de avond liet hij de Duitse gedelegeerden via een tussenpersoon – hij  laat zich nog altijd niet aan de Duitsers zien – weten “dat ik over 48 uur, te rekenen vanaf middernacht, mijn linies aan het westelijk front zal sluiten, zodat er geen Duitser meer door zal komen. Onverschillig of ze tekenen of niet.” 

Het klinkt zeer brutaal. Maar concreet geeft het de Duitsers nog de tijd tot en met 8 mei…

Breslau geeft zich over

Na een beleg van bijna drie maanden is de Silezische hoofdstad Breslau gecapituleerd voor het Rode Leger.

Nog geen 50.000 Duitsers, waaronder gewapende burgers van de Volkssturm, moesten standhouden tegen een viermaal sterkere overmacht. De stad werd zwaar gebombardeerd door artillerie en er werden ook fosforbommen afgeworpen. Er is van straat tot straat gevochten. 

Duitse officieren komen onder begeleiding en met een witte vlag de overgave van de 'Festung Breslau' aanbieden.

Karl Hanke, de fanatieke nazi-gouwleider van Silezië, dreef de verdediging tot het uiterste. Zelfs de meisjes moes­ten aan de gevechten deelnemen. Burgers en buitenlandse dwangarbeiders moesten op levensgevaar werken uitvoeren voor de verdediging. Voor die inzet kreeg Hanke van Hitler nog het gouden ereteken van de nazipartij.

Sovjetsoldaten bij een vliegtuigwrak

De stad kon standhouden doordat Duitse vliegtuigen voortdurend voorraden aanvoerden. Maar de laatste dagen was daar een einde aan gekomen. 

Ten slotte kwamen er vrouwen op straat om vrede te eisen. Ook de katholieke en protestantse geestelijkheid drong aan om er een einde aan te maken.

Gisteren is Hanke met een speciaal voor hem voorbehouden vliegtuig gevlucht en liet de bewoners aan hun lot over.  De stad is voor het grootste deel verwoest. Meer dan 6.000 van de verdedigers zijn gesneuveld, maar het aantal gedode burgers ligt wellicht tienmaal zo hoog. 

Breslau was de laatste stad in het oosten van Duitsland die nog niet in handen was van de Sovjets. 

Sovjettroepen in de Kirchenallee in Breslau

De Duitse bevolking van Breslau is, voor zover niet gevlucht of gedood, kort daarna uitgewezen. Nu is de stad Pools onder de naam Wrocław. 

Bevrijding van Mauthausen

Bij Linz in Oostenrijk is het concen­tratiekamp Mauthausen bevrijd.

Overlevenden van het kamp Ebensee, een buitenkamp van Mauthausen.

Gisteren bereikte een kleine Amerikaanse verkenningseenheid al het kamp en ontwapende de bewakers. Dat waren vooral politiemannen uit Wenen, want de meeste SS'ers zijn al een paar dagen geleden gevlucht. Daarna verlieten de GI's het kamp weer en nam een comité van de gevangenen de controle over. Een deel van de overgebleven SS'ers  en kampbewakers zijn gedood.  

Vandaag is een grote Amerikaanse troepenmacht teruggekeerd en heeft de controle overgenomen. Ook de satellietkampen rond Mauthausen zijn bevrijd. 

Een Amerikaanse tank wordt toegejuicht bij het inrijden van Mauthausen. Op de spandoek bovenaan staat (in het Spaans): “De Spaanse antifascisten groeten de bevrijdende strijdkrachten.”

Mauthausen is berucht om zijn steen­groeve waarin de gevangenen moesten werken en als vliegen stierven. Het kamp heeft ook een gaskamer. 

Rechts: de beruchte trap in de steengroeve van Mauthausen. De gevangenen moesten de 186 treden beklimmen terwijl ze een loodzware steen droegen. Links: SS-leider Himmler bij een bezoek aan de steengroeve met op de achtergrond de trap.

Op de eigenlijke uitroeiingskampen na zijn in geen enkel nazi-kamp zoveel doden gevallen als hier. Het waren er meer dan 120.000, misschien wel 300.000.

Bevrijde gevangenen staan in de rij voor soep.

Meest gelezen