Franse en Engelse boogschutters beschieten elkaar tijdens de Slag bij Azincourt in 1415 in de Honderdjarige Oorlog.
Abrégeé de la Chronique d"Enguerrand de Monstrelet/Public domain

Schedel met pijl door oog werpt licht op gruwelijke wonden veroorzaakt door middeleeuwse pijlen

Middeleeuwse pijlen veroorzaakten verwondingen die lijken op hedendaagse kogelwonden, zo zeggen archeologen die pas ontdekte menselijke resten geanalyseerd hebben. De opgegraven beenderen tonen aan dat pijlen die afgeschoten werden met een zogenoemde longbow volledig door een menselijke schedel konden dringen, en een kleine ingangswond veroorzaakten maar een grote uitgangswond.  

De skeletten die voor de studie onderzocht werden, waren afkomstig van mensen die mogelijk op het slagveld gesneuveld waren. Hun stoffelijke resten waren uit hun oorspronkelijke begraafplaats gehaald en opnieuw begraven in de gewijde grond van een dominicaner abdij in Exeter.

De begraafplaats van de abdij werd opgegraven door Exeter Archeology tussen 1997 en 2007 als voorbereiding voor de bouw van een winkelcentrum in het centrum van Exeter. Het was de laatste rustplaats van de broeders en de welgestelde leden van de bevolking, onder wie de plaatselijke ridders sir Henry Pomeroy, gestorven in 1281, en sir Henry de Ralegh, overleden in 1301.

In de begraafplaats werd een verzameling losse beenderen gevonden. Een team van de University of Exeter analyseerde voor de studie 3 tanden en 22 fragmenten van beenderen, waaronder een bijna volledige schedel, een linker dijbeen, een rechter scheenbeen en een linker opperarmbeen. 

Al de beenderen vertoonden sporen van verwondingen ten gevolge van breuken die gebeurd moeten zijn rond of op het ogenblik van overlijden en die hoogstwaarschijnlijk veroorzaakt werden door pijlen.  

Onder de wonden was er een prikwond in de schedel, aan de bovenkant van het rechteroog, en een grote uitgangswond aan de achterkant van het hoofd. In dit geval draaide de pijl waarschijnlijk met de klok mee rond zijn as toen hij het hoofd van de man raakte. Het is waarschijnlijk dat de pijl in het hoofd is blijven steken nadat de pijlpunt aan de achterkant door de schedel was gedrongen, en er later langs voren is uitgetrokken, wat nog meer breuken heeft veroorzaakt in het been.

Een andere prikwond werd gevonden in het rechter scheenbeen, in de buurt van waar de bovenkant van de kuit moet geweest zijn. De pijl was door het vlees van het onderbeen gedrongen voor hij in het scheenbeen kwam vast te zitten. 

De uitgangswond in de schedel.
University of Exeter

'Bodkin' pijlpunt

Aangenomen wordt dat de pijlpunt die de wonden veroorzaakt heeft, er een was van een type dat door harnassen kon dringen en dat bekend stond als een 'bodkin' pijlpunt, punten met een vierkante of ruitvormige doorsnede.

Dat laat veronderstellen dat er onder de stoffelijke resten beenderen waren van mensen die op het slagveld gesneuveld waren, of die minstens gedood waren door iemand met een militaire uitrusting. 

Het is welbekend dat de veren van een middeleeuwse pijl zodanig werden aangebracht dat ze het mogelijk maakten dat de pijl om zijn as draaide, om de stabiliteit tijdens de vlucht en de nauwkeurigheid te maximaliseren, maar de wonde levert aanwijzingen dat in dit geval de veren ervoor zorgden dat de pijl met de klok mee draaide. Ook de makers van geweren voorzien de lopen ervan overwegend met groeven die maken dat kogels met de klok mee draaien. 

Uit koolstofdatering van de beenderen blijkt dat ze dateren van 1284 tot 1645. Het scheenbeen met de prikwonde werd gedateerd tussen 1284 en 1395, de schedel tussen 1405 en 1447. Dat maakt het zeer waarschijnlijk dat het verschillende mannen waren die de verwondingen hebben opgelopen. 

Een replica van een middeleeuwse bodkin pijlpunt.
Public domain

Engelse longbow

Het is zeer waarschijnlijk dat de pijlen die de verwondingen veroorzaakt hebben, afgeschoten werden met een Engelse longbow (letterlijk: lange boog). Dat waren manshoge bogen, tot 2 meter lang, die meestal uit taxus gemaakt werden en die berucht waren voor de kracht waarmee ze een pijl konden afschieten. 

Boogschutters met longbows speelden een cruciale rol in een aantal beroemde Engelse overwinningen, onder meer in de Slag bij Azincourt en de Slag bij Crécy gedurende de Honderdjarige Oorlog.

De - enigszins omstreden - afbeelding van de Angelsaksische koning Harold II met een pijl in zijn oog op het Tapijt van Bayeux is een van de meest iconische beelden uit de Engelse geschiedenis, maar echte sporen van het effect van pijlen op mensen zijn uitzonderlijk zeldzaam onder de archeologische vondsten. 

"Deze resultaten hebben verstrekkende implicaties voor onze kennis van de kracht van de Engelse longbow, voor hoe we verwondingen door pijlen in archeologische overblijfselen herkennen en voor onze kennis over hoe en waar de slachtoffers van veldslagen begraven werden", zei professor Oliver Chreigthon, een archeoloog aan de University of Exeter die de leiding had over de studie. 

"In de middeleeuwse wereld kon een dood die veroorzaakt werd door een pijl in het oog of het gezicht, een speciale betekenis hebben. Kerkelijke schrijvers zagen de verwonding als een door god voorbestemde straf, met de 'pijl in het oog' die koning Harold II al dan niet opgelopen heeft op het slagveld bij Hastings als het beroemdste voorbeeld. Onze studie brengt de afschuwelijke realiteit van een dergelijke verwonding duidelijk in beeld", zo zei hij. 

De studie van het team van Exeter is gepubliceerd in The Antiquaries Journal. Dit artikel is gebaseerd op een persbericht van de University of Exeter.

De scène op het Tapijt van Bayeux met de dood van koning Harold II in de Slag bij Hastings. De legende 'Harold rex interfectus est' betekent 'Koning Harold is gedood'.
Public domain
Detail van koning Harold met een pijl in zijn oog. De pijl is omstreden omdat hij niet te zien is op de gravures van Bernard de Montfaucon van het Tapijt van Bayeux uit 1729. De pijl is dus later toegevoegd tijdens een herstelling van het tapijt. Er zijn echter wel gaatjes te zien in het doek op de plaats van de pijl, en er moet dus iets geweest zijn op de plaats waar later de pijl is toegevoegd. Het kan een pijl geweest zijn, maar een lans lijkt waarschijnlijker.
Public domain
Miniatuur uit een middeleeuws manuscript van schutters met een longbow.

Meest gelezen