Een man wandelt op een verlaten weg in de buurt van Londen.
AFP or licensors

Coronacrisis redt (indirect) ook levens: ruim 30 procent minder stikstofdioxide en 10 procent minder fijnstof in lucht

Tijdens de coronacrisis is de luchtkwaliteit in Europa er flink op vooruitgegaan. Dat blijkt uit berekeningen van het Centre for Research on Energy and Clean Air (CREA) en wordt ook bevestigd door satellietwaarnemingen. Voor Portugal kwam het CREA zelfs uit op ronduit spectaculaire resultaten, terwijl België ergens in de middenmoot zit. De onderzoekers schatten dat er 11.000 vroegtijdige overlijdens vermeden zijn en zien ook nog andere gezondheidsvoordelen. Maar dit toevallige neveneffect van een zware (gezondheids)crisis is uiteraard ook maar tijdelijk, en niet structureel. 

Het CREA (onderzoekscentrum voor energie en propere lucht) is een nieuwe, onafhankelijke instelling die in december opgericht werd in Helsinki. Ze heeft medewerkers in verschillende Europese landen en in Azië en focust op luchtkwaliteit: wat zijn de trends, de oorzaken daarvan, wat betekent dit voor onze gezondheid en welke oplossingen bestaan er? 

Het is niet makkelijk om exact te meten hoeveel de luchtkwaliteit er precies op vooruit is gegaan, omdat die nu eenmaal bepaald wordt door veel meer factoren dan verkeer alleen: er is ook de verwarming van onze gebouwen, de industrie, de landbouw, de energiesector en vooral ook het weer. Omdat het weer constant verandert, is het moeilijk om bepaalde periodes te vergelijken op dezelfde basis. Maar voor dit rapport heeft CREA een solide methode gebruikt om bepaalde factoren weg te filteren, en het brede beeld voor heel Europa versterkt ook het algemene plaatje. 

Frans Fierens  van de Intergewestelijke Cel voor het Leefmilieu (IRCEL) noemt de methodes die ze hebben toegepast zeer degelijk en vindt de bevindingen ook plausibel. Het rapport verscheen begin mei en handelt over bijna de hele maand april. Voor de resultaten zijn de data van 1.285 meetstations voor fijnstof (waarde PM10) en 1.953 voor stikstofdioxide (NO2) verwerkt.  

België zou tijdens de coronacrisis 35 procent minder stikstofdioxide en 11 procent minder fijnstof hebben gehad

Voor heel Europa komt het CREA uit op gemiddeld 37 procent minder NO2 en 12 procent minder fijnstof. Portugal bijt de spits af met maar liefst 58 procent en 55 procent vermindering, respectievelijk. Alle landen gaan erop vooruit qua NO2-reductie met veel winst ook voor Spanje, Noorwegen en Kroatië. 

Voor fijnstof is het beeld wat meer verdeeld, maar fijnstof kan makkelijker door de wind worden meegevoerd uit andere regio's en moet dus niet altijd lokaal bekeken worden. Zwitserland komt voor april zelfs uit op 4 procent extra fijnstof, maar de meeste landen gaan er flink op vooruit, met waarden boven of onder de 10 procent. 

Voor België houden de onderzoekers het op een vermindering van stikstofdioxide met 35 procent, en een daling van fijnstof (PM10-waarde) met 11 procent. Dat ligt heel dicht bij het Europese gemiddelde van 37 procent reductie voor stikstofdioxide en 12 procent voor fijnstof. Fierens noemt hun fijnstofconclusie voor België voorlopig wel nog "optimistisch". Het is effectief zo dat specifiek voor België de luchtkwaliteit in zijn totaliteit vaak net slechter was nadat alles op slot was gegaan, omdat we slechter scoorden qua fijnstof. In april hadden we vaak te maken met oostenwind die minder goede lucht aanvoerde, terwijl we in de periode voor corona vaak zuivere zeelucht kregen. 

Satellieten zagen hetzelfde effect, maar... 

Dat de luchtkwaliteit is verbeterd, staat buiten kijf: ook het Belgisch Instituut voor Ruimte-Aëronomie (BIRA), dat via satellietmetingen met TROPOMI de luchtkwaliteit bestudeert samen met Nederlandse collega's, komt tot vergelijkbare conclusies. Zij foscussen zich wel enkel op stikstofwaarden. 

Rondom steden als Barcelona, Milaan en Madrid werd 30 tot 40 procent minder stikstofdioxide gemeten. Voor de meeste Europese en Belgische steden zou het gaan om een vermindering van 20 tot 30 procent.

Maar het rapport waarschuwt ook: in China zijn de waarden na de heropstart weer pijlsnel gestegen, en zijn ze zelfs hoger dan voorheen. 

Lees meer in dit rapport. 

(lees door onder de tweet)

We hebben veel minder energie uit steenkool en olie gehaald, en dat heeft de luchtkwaliteit verbeterd

13 procent minder energie aangemaakt

Die verbetering is vooral te danken aan het feit dat we veel minder energie uit steenkool halen (-37 procent) en naar schatting een derde minder uit olie, zegt het CREA. Tegelijk was april een goede maand voor groene energie, maar in totaal werd er in Europa door de crisis 13 procent minder energie aangemaakt. "Deze coronatijden spiegelen ons voor wat in de toekomst zal gebeuren: niet-flexibele steenkoolcentrales zullen uit de markt worden geduwd", concluderen onderzoekers. 

Minder overlijdens, minder astma bij kinderen

De onderzoekers besluiten dat daarmee 11.000 vroegtijdige overlijdens door luchtvervuiling vermeden zijn op 30 dagen tijd (waarvan 248 in België). Dat lijkt veel, maar afgezet tegen het totale aantal vroegtijdige overlijdens door luchtvervuiling, is dit relatief weinig, zeker als je er rekening mee houdt dat dit effect er kwam ten koste van een gigantische economische recessie. Elk jaar zouden er in Europa 400.000 vroegtijdige overlijdens zijn wegens vervuilde lucht, wereldwijd zelfs 8,8 miljoen.

Vooral in China en India zou er in de voorbije aprilmaand veel winst geboekt zijn (in China zou het effect volgens sommigen zelfs het aantal Covid-doden overtreffen), maar in Europa is het effect toch wat minder sterk. Maar het gaat om meer dan overlijdens: het CREA heeft ook een projectie gemaakt over wat dit (op termijn) zal betekenen voor minder astma bij kinderen (bijna 6.000 gevallen minder), minder werkverzuim (1,3 miljoen gewonnen dagen) en minder vroeggeboortes (575). 

Uiteraard is dit effect slechts tijdelijk, en is dit een toevallig neveneffect van een lockdown die voor de rest een heel zware impact had. Of we een  structurele verbetering van de luchtkwaliteit zullen krijgen, hangt af van de manier waarop onze economie zal worden heropgestart. In dat verband gaf de situatie in China al een heel duidelijke waarschuwing, met dus hogere waarden dan voorheen.

Klik hier om het volledige rapport van het CREA te raadplegen

Lees hier meer over gezondheidsrisico's als gevolg van fijnstof op de website van de VMM en in eerder artikel van VRT NWS

Een lege snelweg in de buurt van Keulen.
AFP or licensors

Meest gelezen