Medewerkers van een begraafplaats in Moskou, waar alleen maar Covid-19-patiënten begraven worden.
AFP or licensors

Hoe Rusland de coronacijfers oppoetst en dokters en ondernemers in de kou laat staan

Met nu al twee weken aan een stuk bijna elke dag meer dan 10.000 nieuwe coronagevallen, is Rusland dé nieuwe brandhaard geworden in de corona-pandemie. En hoewel er officieel relatief weinig doden zijn, is er sprake van een grote onderrapportering. Economisch betekent de crisis – zeker voor kleinere bedrijven – een ware ravage. President Poetin staat aan de zijlijn en laat begaan.

analyse
Marijn Trio
Marijn Trio is buitenlandjournalist bij VRT NWS en volgt onder meer het nieuws uit Rusland op de voet.

Op enkele dagen tijd kwamen er in een ziekenhuis in Moskou en in Sint-Petersburg zes patiënten op intensieve zorg om het leven. Niet door ziekte, maar door een ontploft beademingstoestel. Nochtans ging het om gloednieuwe machines van het type Aventa-M, gemaakt in Jekaterinenburg, in de Oeral. Wat er precies aan schort is nog niet duidelijk.

“Het is typerend voor de Russische gezondheidszorg,” zegt Pjotr Sauer. Hij volgt de coronacrisis voor de krant The Moscow Times. “Vroeger kocht Rusland beademingstoestellen in Europa. Door de corona-epidemie is Rusland er plots zelf veel meer beginnen te maken. Maar de kwaliteit ervan is erg slecht.” 

“Rusland heeft heel snel heel veel dokters gemobiliseerd, maar ze moeten in erg moeilijke omstandigheden werken,” zegt Sauer. Er is een tekort aan zowat alle beschermingsmateriaal. Dokters en verplegend personeel moeten soms hun eigen mondmaskers maken. Al zeker 190 dokters zijn overleden. Artsen houden zelf een lijst bij, omdat de overheid dat niet doet.

Een oude fabriek in het zuiden van Rusland is weer in gebruik genomen om rubberen handschoenen te maken, terwijl Rusland kampt met tekorten aan beschermend materiaal.

Ook de apparatuur waarmee ze moeten werken, laat te wensen over. Artsen getuigen in The Moscow Times dat ze de beruchte beademingstoestellen vanaf het begin niet vertrouwden, dat een tragedie in de sterren geschreven stond. En dan gaat het niet enkel om die beademingsmachines: “Het fenomeen is systematisch. Ons materiaal is een gevaar voor de patiënten.”

In deze video legt de Russisch-Nederlandse journalist Pjotr Sauer uit waarom de artsen in Rusland het grootste slachtoffer zijn:

Video player inladen...

Enkel in de VS zijn er dagelijks nog meer nieuwe besmettingen dan in Rusland. Maar in Amerika gaat de curve naar beneden, in Rusland niet. Volgens de overheid is dat omdat er simpelweg heel veel getest wordt. In Moskou worden zelfs alle 12 miljoen inwoners gratis getest op het virus. Bovendien ligt de dodentol in Rusland laag: nog maar 2.537 Russen zijn aan het virus overleden. 

60 procent van de patiënten die positief testten op corona en overleden zijn, worden niét meegeteld in de statistieken

Maar net dat relatief laag aantal overlijdens doet veel Russische journalisten achter de oren krabben. Al vanaf het begin van de corona-uitbraak in Rusland werd duidelijk dat niet alle Covid-patiënten die overlijden ook in de statistieken terecht komen als ‘coronadoden’. Maar nu blijkt dat in Moskou 60 procent van de patiënten die positief testten op corona en overleden zijn, niét zijn meegeteld. Dat gaf het stadsbestuur deze week zelf toe.

Verschillende regio’s blijken bovendien twee soorten statistieken bij te houden: coronapatiënten die aan de ziekte zijn overleden en coronapatiënten die aan een andere aandoening zijn gestorven, zoals hartziekten of kanker.

Pjotr Sauer over hoe het komt dat de officiële dodentol in Rusland relatief laag is:

Video player inladen...

Terwijl België heel erg ‘genereus’ telt – en dus ook vermoedelijke Covid-patiënten meerekent, die niet eens getest zijn op de ziekte – doet Rusland precies het omgekeerde. In Rusland bepaalt de dokter zelf wat de doodsoorzaak is, ook al gaat het om een coronapatiënt. 

Vooral in de provincie, in de regio’s buiten Moskou en Sint-Petersburg, staat zo de deur open voor manipulatie van de cijfers. Demografen zeggen aan de onlinekrant Meduza dat ze ervan overtuigd zijn dat de cijfers bewust gemanipuleerd worden. Dokters getuigen dat ze onder druk staan van het ministerie van Volksgezondheid en hun eigen bazen om overlijdens van coronapatiënten toe te schrijven aan andere oorzaken dan het coronavirus. “Geen enkele regio wil het hoogste aantal coronadoden hebben,” zegt Sauer daarover.

Medewerkers van de Butovskoje begraafplaats buiten Moskou desinfecteren het graf van een Covid-19-slachtoffer.
Moscow News Agency

De werkelijke dodentol zou twee tot drie keer hoger liggen dan wat er officieel wordt gezegd en dus ook overeen komen met die in veel West-Europese landen.

Drama voor kleinere bedrijven

Rusland leek lange tijd gespaard te blijven van een grootschalige corona-uitbraak en de economie bleef lange tijd gewoon draaien. Maar eind maart ging het hele land dan toch in lockdown. Al had president Poetin het over een soort “betaalde vakantie”. Honderdduizenden (niet-essentiële) bedrijven moesten de deuren sluiten, maar zouden wel nog hun werknemers moeten betalen. Vandaar, “vakantie” dus, voor de werknemers.

Tot daar de theorie. In de praktijk hebben de meeste kleine en middelgrote bedrijven gewoon het geld niet om hun personeel te betalen. Werknemers worden ontslagen, contracten worden niet verlengd. Tot wel 80 procent van de restaurants en cafés zouden de coronacrisis niet overleven. 

De meerderheid van de Russen werkt voor staatsbedrijven, zij behouden hun loon. Maar bij kleinere bedrijven richt de coronacrisis een ware ravage aan

De regering heeft steunmaatregelen aangekondigd, maar bedrijven klagen dat het een administratieve doolhof is om het geld ook effectief op je rekening te krijgen. Bij kleinere bedrijven richt de coronacrisis dus een ware ravage aan.

Sinds eind maart zijn alle niet-essentiële bedrijven, en dus ook winkels en horeca, gesloten in Moskou.
Copyright 2020 The Associated Press. All rights reserved

Maar wat normaal gezien als een van de grote zwaktes beschouwd wordt van de Russische economie, is vandaag misschien wel een van de sterktes. “Slechts een kwart van de Russische bevolking werkt voor kmo’s,” legt Johan Vanderplaetse uit. Hij is CEO van Schneider Electric en voorzitter van de Belgian-Russian Business Club in Moskou.

"De overgrote meerderheid van de Russen werkt voor grote bedrijven, staatsbedrijven in de oliesector of de staalsector, bijvoorbeeld. En die draaien vandaag nog steeds. Ironisch genoeg betekent dit dus dat de meeste Russen wel nog hun loon behouden. En dat helpt de grootste schokken op te vangen.”

Maar de coronacrisis is niet de enige crisis die Rusland parten speelt. De Russische economie is in grote mate afhankelijk van de export van olie en de extreem lage olieprijzen doen dus pijn. De combinatie van deze twee crisissen zou op termijn wel eens de hele Russische economie in zwaar weer kunnen brengen.

Bedrijfsleider Johan Vanderplaetse legt uit wat de impact is van de coronacrisis op de Russische economie:

Video player inladen...

Waar is Poetin?

Intussen vragen veel Russen zich af waar hun president gebleven is. Als er één kapitein is die Rusland door de coronacrisis stuurt, is het niet president Poetin, maar Sergej Sobjanin, de burgemeester van Moskou. Hij nam strenge maatregelen in de hoofdstad en hamerde er meermaals op dat de crisis wordt onderschat. De burgemeester lijkt de president te overschaduwen.

Poetin weet niet goed hoe hij moet omgaan met slecht nieuws. In de coronacrisis staat hij aan de zijlijn

Zoals wel vaker weet Vladimir Poetin niet goed hoe hij moet omgaan met slecht nieuws. In de coronacrisis staat hij aan de zijlijn. Hij lijkt verveeld tijdens de (tele-)briefings met ministers en gouverneurs en toont weinig of geen daadkracht. Terwijl veel leiders in Europa het vertrouwen krijgen van de bevolking en aan populariteit winnen, waren de appreciatiecijfers van Poetin in zijn 20 jaar presidentschap nog nooit zo laag als vandaag.

President Poetin geeft de indruk dat hij niet echt geïnteresseerd is in de coronacrisis.
Sputnik

Toch was het Poetin die onlangs aankondigde dat het land weer open mocht, dat ook niet-essentiële sectoren van de economie weer konden opstarten. De president brengt dus het goede nieuws, maar het zijn zijn ondergeschikten, de gouverneurs, die op de rem zullen moeten staan en de bevolking vertellen dat het nog veel te vroeg is om alle maatregelen opnieuw te laten varen, want de piek van de corona-epidemie in Rusland is nog niet bereikt.

De vraag zal nu zijn of president Poetin zijn populariteit weer kan opkrikken in de aanloop naar een belangrijk referendum dat hij wil organiseren. Poetin wil de Russen om goedkeuring vragen (ook al heeft hij die niet nodig) om de grondwet aan te passen. Daardoor zou hij tot 2036 president kunnen blijven. Normaal gezien moest het referendum doorgaan op 22 april, maar door de coronacrisis werd het uitgesteld. Volgens sommige Russische media wil Poetin het eind juni al laten doorgaan.

Meest gelezen