De Amerikaanse president Trump aan het werk tijdens een persconferentie. Wanneer hij een hashtag tweet, genereert dat wereldwijd aandacht.
Copyright 2019 The Associated Press. All rights reserved

Wat is #Obamagate en waar komt het zo plots vandaan?

De Amerikaanse president Donald Trump beschuldigt zijn voorganger Barack Obama ervan zijn presidentschap te ondermijnen. Tot vandaag is het echter wachten op bewijzen. Ondertussen duikt de hashtag #Obamagate ook op in Vlaamse Twitter-timelines. Maar wat is Obamagate precies, en hoe is een Amerikaanse politieke complottheorie tot in onze huiskamers geraakt?

Even terug naar 13 februari 2017. Op die dag biedt Michael Flynn president Trump zijn ontslag aan als Nationaal Veiligheidsadviseur. De reden? Er was aan het licht gekomen dat hij gelogen had over contacten met de Russische ambassadeur over de Amerikaanse economische sancties tegen Rusland. Omdat Flynn toen officieel nog niet in functie was, overtrad hij daarbij de wet. Bovendien werd Flynn later ook schuldig bevonden aan het liegen tegen agenten van de FBI die de banden tussen Rusland en de Trump-campagne onderzochten. 

Maar vorige week, ruim drie jaar later dus, liet het Amerikaanse ministerie van Justitie alle aanklachten tegen Flynn vallen. Dat terwijl Flynn intussen nota bene schuld bekend heeft. Hoe dat kan? “Als het ministerie van Justitie alles laat vallen, betekent het dat ze niets hebben”, stelt professor Herman Matthijs, specialist Amerikaanse economie aan de VUB. “Het is een welles-nietesspelletje geworden. Daarmee kan je niet naar de rechtbank. Het is een storm in een glas water, en een probleem voor de Democraten. Net zoals de afzettingsprocedure zal Trump ook deze slag overleven.” 

Amerikaspecialist Kristiaan Versluys, professor aan de Universiteit Gent, noemt het dan weer een politieke zaak. “Het is Trumps minister van Justitie die de opdracht geeft om alle aanklachten tegen Flynn te laten vallen. Het toont de complete arrogantie van Trump en dat hij geen enkel respect heeft voor de normale rechtsgang. Het is compleet ongehoord.”

Weerwraak

Maar wat heeft dit nu allemaal met Obama te maken? Het lijkt op weerwraak. “Obama heeft zich de laatste tijd onder andere gemoeid met Trumps coronabeleid”, aldus professor Matthijs. 

Daarom haalde Trump Obama er nog eens door toen hij op 10 mei voor het eerst over Obamagate tweette. Dat deed hij meteen in maar liefst 120 tweets en retweets. Die beschuldigden de vroegere FBI-directeur James Comey er bijvoorbeeld van informatie achtergehouden te hebben voor Trump, uit loyaliteit aan Obama. 

Hij retweette ook de beschuldiging van een conservatieve talkshowhost dat Obama tijdens zijn laatste weken als president zijn opvolger zou hebben gesaboteerd .

Maar bewijzen legt Trump niet op tafel. Toen hij maandag aan de tand gevoeld werd over Obamagate, weigerde hij in detail te treden. “Je weet wel wat de misdaad is”, riep hij een journalist van de krant The Washington Post toe.

Rookgordijn?

Het is niet de eerste keer dat Trump zijn pijlen richt op president Obama. Lang voor hij president was deed hij dit al door te beweren dat Obama als eerste zwarte president niet geboren was in de VS zelf. 

Ook tijdens de eerste maanden van zijn presidentschap beweerde Trump dat zijn voorganger afluisterapparatuur had geplaatst in de Trump Tower in Manhattan. Maar echte bewijzen kwamen nooit op tafel. Toch is het verhaal altijd blijven sluimeren, ook onder de aanhangers van Trump. 

De coronacrisis zou ons bijna doen vergeten dat er eind dit jaar ook Amerikaanse presidentsverkiezingen zijn. Peilingen geven aan dat Trumps Democratische uitdager, Joe Biden, op kop ligt. Met meer dan 80.000 dodelijke slachtoffers door het virus en een economie die de dieperik in duikt, krijgt Trump steeds meer kritiek dat hij de crisis niet onder controle krijgt. Probeert Trump nu een rookgordijn op te trekken door weer over Obamagate te beginnen?

De hashtag zwierf al veel langer rond

“Donald Trump speelt het zoals altijd goed uit op sociale media”, vindt professor Herman Matthijs (VUB). Hij noemt de manier waarop Trump #Obamagate tweet niets meer of minder dan een verkiezingsstrategie: verwarring creëren en de focus verleggen.

Nochtans is het niet zo dat Trump de hashtag #Obamagate heeft uitgevonden. Integendeel: in Twitterkringen en Facebookgroepen gaat die al een tijdje mee. Het is een stokpaardje van zogenaamde MAGA-accounts (aanhangers van Trump die posten onder hashtags als #MakeAmericaGreatAgain en #MAGA) en QAnon-accounts, een groep complotdenkers, geboren op het anonieme forum 4Chan (vandaar ook "Anon"). Die laatsten geloven ook sterk in de deep state, een soort geheime elite die achter de schermen de touwtjes van de wereldpolitiek in handen zou hebben. 

Wandelaars voor de Trump Tower in New York, in 2018. In de eerste maanden van zijn presidentschap beweerde Trump dat zijn voorganger afluisterapparatuur in de toren had verstopt. Bewijzen kwamen er nooit op tafel.
Copyright 2018 The Associated Press. All rights reserved.

Maar wanneer de Amerikaanse president besluit mee te doen, genereert dat natuurlijk wel veel meer aandacht. De Britse openbare omroep BBC noteerde zondag, na Trumps tweets, een enorme piek in het bereik van #Obamagate. Zo’n grote piek zie je doorgaans enkel bij rampen of gebeurtenissen met een wereldwijde impact, denk maar aan de hashtag #jesuischarlie na de aanslagen in Parijs in 2015.

De BBC viel ook het hoge aantal (86%) retweets op, berichten die dus doorgedeeld werden door andere Twitter-accounts. “Dat lijkt te wijzen op een soort van samenwerking”, merkt journalist Anthony Zurcher op in zijn stuk, “maar er is geen bewijs dat er botaccounts aan het werk zijn”. Botaccounts zijn accounts die automatisch berichten delen, maken en/of liken zonder dat er een echte persoon achter zit. 

Ook in Vlaanderen

In de nacht van zondag op maandag stak #Obamagate de Atlantische Oceaan over, naar Vlaanderen. Maandag begonnen Gerolf Annemans (Vlaams Belang) en Michael Freilich (N-VA) de hashtag te gebruiken. Nadien deden ook Dries Van Langenhove (onafhankelijk Kamerlid, verkozen voor Vlaams Belang) en Bart Claes (Vlaams Belang) dat. 

Uit de tweets van Annemans en Claes blijkt duidelijk waarom ze die hashtag gebruiken: ze hekelen de stilte van de klassieke media over Obamagate. Van Langenhove heeft dan weer over kranten die “liegen”. Het doet sterk denken aan het anti-establishment-gevoel dat leeft onder de aanhangers van president Trump.

Bij Michael Freilich was het minder duidelijk waarom hij de hashtag gebruikte. Toen we hem de vraag stelden, liet Freilich weten dat we er niet te veel achter moeten zoeken. “Soms gebruikt mijn socialmedia-medewerker een hashtag die op dat moment trending is om op die manier meer publiek te bereiken. In dit geval was dat met een kwinkslag naar een ander dossier. Maar verder heb ik geen mening over #Obamagate. Dat lijken me in eerste instantie allemaal verzinsels te zijn, een Trumpiaanse manier om de aandacht te trekken.”

Veel Vlaamse (re)tweeters van #Obamagate tonen zich kritisch tegen de Covid-19-maatregelen, of geloven zelfs dat de pandemie gepland is door duistere krachten

Sinds maandag gaat het ook in België en Nederland hard met #Obamagate, en zeker niet alleen via twitterende politici. Hun bereik mag dan wel relatief groot zijn, zij blijven enkelingen in een veel grotere poel van twitteraars die de hashtag gebruiken. 

De Vlaamse accounts die mee op de kar van de hashtag sprongen, delen in eerste instantie vaak tweets die ontstaan bij de Amerikaanse QAnon- en #MAGA-accounts die we eerder in dit stuk beschreven. 

Opvallend: wanneer we gericht zoeken op tweets die vanuit Vlaanderen verstuurd zijn, vinden we ook accounts die verder enkel in het Engels en over Amerikaanse thema’s tweeten, en Amerikaanse vlaggen in hun gebruikersnaam hebben (@JoshTelli bijvoorbeeld, of @shyonekm). Ook dat zouden Twitterbots kunnen zijn, maar dat bewijzen is (opnieuw) heel moeilijk.

Veel andere Vlaamse (re)tweeters van #Obamagate zijn dan weer duidelijk géén bots. Wanneer we hun vorige tweets bekijken, blijken ze zich vaak ook uitgesproken kritisch te tonen tegenover de maatregelen tegen COVID-19, of geloven ze zelfs ronduit dat de pandemie gepland is door duistere krachten. Ook denken ze dat de uitrol van 5G er voor iets tussen zit, of de multimiljonair Bill Gates. 

Kortom: het is de Vlaamse poot van het netwerk dat #Obamagate al jarenlang in de VS promoot. De cirkel is rond. 

Niets nieuws

#Obamagate is dus niets nieuws. Het is een verzameling van theorieën die al jarenlang sluimert en af en toe de kop opsteekt. Maar waar de term vroeger een beperkt bereik had, stroomde die door Trumps tweets deze week door naar de klassieke media, en naar onze Vlaamse sociale media.   

Het is lang niet de eerste keer dat de Amerikaanse president zijn voorganger beschuldigt van wanpraktijken. Ondanks de vele aankondigingen zijn er deze week geen nieuwe bewijzen of elementen opgedoken.

In dit verkiezingsjaar lijkt Trump dus vooral de aandacht af te willen leiden van de coronacrisis die hem het vuur aan de schenen legt en doet dalen in de peilingen. En dan komt een gewiekste socialemediastrategie die zaadjes van twijfel plant in Amerikaanse (en zijdelings ook Vlaamse) hoofden ten zeerste van pas.

Meest gelezen